रघुवंशसम्भूत राघव, महात्मा भगीरथः धर्मात्मा राजर्षिः अभवत्, सन्तानरहितः सन्, सन्ततिं प्रजाः च अभिलष्यन्। सः राज्यं मन्त्रिभ्यः समर्प्य, गङ्गां अवतारयितुम् उद्यतः, दीर्घं तपः गोकर्णे समारभत। सः उर्ध्वबाहुः पञ्चविधं तपः कृत्वा, मासे मासे भोजनं कुर्वन्, इन्द्रियजयः भूत्वा, घोरं तपः सहस्रवर्षाणि स्थिरः आस्थितवान्। यदा तस्य महात्मनः राज्ञः तपः समाप्तम्, तदा भगवन् ब्रह्मा, प्रजापतिः, सत्त्वानां अधिपः, अतिव प्रसन्नः अभवत्। सः भगीरथं उवाच—"राजन्, अहं तव तपसा तुष्टः अस्मि; वरं वृणीष्व।" भगीरथः तेजस्वी, कृताञ्जलिः स्थित्वा, ब्रह्माणं जगत्पितरं सम्बोधयत्—"यदि भगवन् मयि प्रसन्नः, यदि मम तपः फलितम्, तदा सगरपुत्राणां सर्वेषां मम जलं प्रदीयताम्।" "येषां महान् आत्मनां गङ्गाजलेन भस्म स्निग्धम्, ते पितृभिः सह परमं स्वर्गं प्राप्नुयुः। हे देव, एतत् मम वंशस्य हिताय अहम् इच्छामि, यथा मम वंशः न विनश्येत्; एषः उत्तमः वरः मम इक्ष्वाकुवंशे दीयताम्।" ततः ब्रह्मा जगतां पिता राजानं उवाच—"महान् तव अभिलाषः, भगीरथ, रथकुलश्रेष्ठ; तदस्तु, शुभं ते, इक्ष्वाकुवंशवर्धन। एषा हिमालयस्य ज्येष्ठा कन्या गङ्गा धारणीयम्; हरः तत्र स्थाप्यः, सः तां धारयिष्यति।" राजन्, पृथिवी गङ्गायाः पतनं न सहिष्यति; अहं त्रिशूलधारिणम् शिवं विना अन्यं न पश्यामि यः तां धारयेत्। इति उक्त्वा ब्रह्मा गङ्गां च सम्बोध्य, जगतां स्रष्टा सुरैः मरुतः च सह स्वं लोकं अगच्छत्। एवं बालकाण्डे वाल्मीकि रामायणे द्विचत्वारिंशः सर्गः समाप्तः। त्रिचत्वारिंशः सर्गः आरभ्यते। यदा देवाधिपः प्रस्थितः, तदा भगीरथः भूमौ अङ्गुष्ठं स्थाप्य, वर्षमेकं पूजां कृतवान्। वर्षे समाप्ते, सर्वभूतनायकः उमापतिः पशुपतिः राजानं इदं वचनम् उवाच—"अहं तव तुष्टः, नरश्रेष्ठ; यत् तव प्रियं तद् करिष्यामि। पर्वतराजकन्यां शिरसि धारयिष्यामि।" ततः हिमवत्सुतां गङ्गां, सर्वलोकसम्मितां, विशालरूपां, असह्यवेगां च, सगौरवं रूपं धारयामास। आकाशात्, राघव, गङ्गा शिवस्य शिरसि पतिता; सा देवी गङ्गा, दुर्धर्षा, मार्गं विचिन्तयामास। सा पातालं प्रविष्टा, तं प्रवाहं शिवं च गृहीत्वा; तस्य गर्वं ज्ञात्वा, भगवन् हरः क्रुद्धः अभवत्। त्रिनेत्रः तां गुहायां निहितुम् चिकीर्षत्; सा पुण्यसरिता रुद्रस्य जटाजूटे पतिता। शिवस्य जटाजूटगुहायां, यः हिमालयसदृशः, सा गङ्गा पृथिवीं प्राप्तुं न शशाक। जटाजूटसमूहात् निष्क्रमणं न प्राप्तवती; तत्र देवी बहूनि वर्षाणि भ्रमन्ती स्थितवती। तत्र पुनः, एकः तपस्वी, ताम् अपश्यत्; सः तया सन्निधिना अतिव प्रसन्नः अभवत्, रघुवंशानन्दन। तदा हरः गङ्गां बिन्दुसरः सरोवरं प्रति मुक्तवान्; सा मुक्तायां सप्त धाराः उत्पन्नाः। ह्लादिनी, पावनी, नलिनी च—त्रयः शिवस्य पुण्यवहाः पूर्वदिशं प्रवृत्ताः। सुचक्षुः, सीता, सिन्धु महनदी—त्रयः पुण्यधाराः पश्चिमदिशं गताः। सप्तमी भगीरथस्य रथं अनुगता; भगीरथः दिव्यं रथं आरुह्य, गङ्गां अन्वगच्छत्। महाबला गङ्गा अग्रे गतवती, सः तां अनुगच्छत्; आकाशात् शिवस्य शिरसः सा पृथिवीं अगच्छत्। तत्र जलं प्रवृत्तम्, घोरनादेन सह, मत्स्यकूर्मसमूहैः शिशुमारैः च। यदा सा पतिता, पृथिवी दीप्तिमती अभवत्; तदा दिव्यर्षयः, गन्धर्वाः, यक्षाः, सिद्धाः च। ते सर्वे तां आकाशात् पृथिवीं पतन्तीं अपश्यन्, विमानैः नगररूपैः, अश्वैः, गजैः च। देवाः तत्र स्थित्वा, नौभिः सञ्चरन्तः, गङ्गायाः अद्भुतं, परमं अवतरणं लोके अपश्यन्। द्रष्टुम् इच्छन्तः, देवगणाः, अतिबलिनः, समागच्छन्; गच्छन्तः तेषां आभरणानि दीप्तिमन्ति अभवन्। आकाशः मेघैः पूर्णः, शतसूर्यसदृशः, शिशुमारैः, सर्पैः, चञ्चलमत्स्यैः च दीप्तः। आकाशः विद्युत्सदृशः, धवलस्रोतःसङ्कुलः, सहस्रधाराभिः विततः। आकाशः शरद्वद् मेघैः हंससमूहैः आच्छादितः; कदा नदी शीघ्रं, कदा वक्रं, कदा विस्तीर्णं गतवती। किञ्चिद् उद्वेगं, किञ्चिद् शनैः, किञ्चिद् मन्दं गतवती; कदा जलं जलं पुनः आहतम्। एवं भगीरथस्य तपसा, शिवस्य प्रसादेन, गङ्गा दिव्यं अवतरणं पृथिव्यां कृतवती, सर्वलोकहिताय।