सा तु सीता, रामे हृदयं न्यस्तवती, दीर्घकालं विनाशबन्धनपाशेन बद्धा, विफलैः तपोव्रतैः क्लिश्यमाना, दारुणं दैन्यजीवनं त्यक्तुम् उद्यतासीत्। सा चिन्तयन्ती—"शीघ्रमेव विषेण वा तीक्ष्णशस्त्रेण वा पुनरुत्थितमिदं जीवनं त्यजेयम्,"—इति मनसि कृत्वा दुःखेन पीडिता, परन्तु राक्षसगृहे विषं वा शस्त्रं दातुं न कश्चिदस्तीति विलपन्ती बभूव। बहुधा दुःखेन संतप्यमाना, सा जानकी स्वकेशपाशमादाय निश्चितवती—"एष पाशः शीघ्रमेव मां यमलोकं नयिष्यति"—इति। मृदुलाङ्गी सा शुभलक्षणा, रामं लक्ष्मणं स्वबान्धवान् च स्मरन्ती, वृक्षस्य शाखामुपगम्य गृहीत्वा तत्र स्थितवती। तदा तस्यै दीर्घनिष्ठया प्राप्तानि, लोके प्रसिद्धानि शुभानि निमित्तानि दृष्टानि, यानि पूर्वं सिद्धैः अपि दृष्टानि। तस्याः दुःखार्तायाः, निर्मलायाः, आनंदरहितायाः, मनसि शोकसंविग्नायाः, पुनः शुभलक्षणानि समुत्पन्नानि यथा सुदैविनः पुरुषस्य भवन्ति। तस्याः सुन्दरीणां, दीर्घपक्ष्मिण्याः, कृष्णविस्तीर्णश्वेतपरिसरेण आवृतस्य वामनेत्रं कम्पितुम् आरब्धम्, यथा मत्स्येन आहतं रक्तकमलं। वामभुजः च, सुन्दरः, पूर्णः, चन्दनागुरुसंयुक्तः, प्रियविरहितः, सहसा कम्पितः। उरू च, स्थूलौ, अन्येन संयुक्तौ, नागराजस्य गजदन्तस्य इव, कम्पितुम् आरब्धौ, रामस्य सन्निधिं सूचयन्तौ इव। स्वर्णवस्त्रमपि, अल्पेन रजसा लिप्तम्, शिखरे स्थितायाः, तन्वीं शरीरात् किंचित्पतनमकरोत्। एवं शुभैः निमित्तैः, पूर्वैः च साधुभिः ज्ञातैः प्रेरिता, सा सुकेशी जानकी, वातातपदग्धबीजमिव वर्षेण पुनः जीवनं लब्धवती। तस्या बिम्बफलसदृशौष्ठी, नेत्रभ्रूकेशपार्श्वैः विभूषितं मुखमिन्दुवत्, दीर्घपक्ष्मा, शुक्लदन्तयुक्तं, राहुमुखात् मुक्तचन्द्रमिव प्रभास्करम्। शोकमुक्ता, श्रमविनिर्मुक्ता, ज्वरशान्ता, हर्षोत्थितचेतना, सा प्रसन्नमुखी रजन्येवोदितचन्द्रेण शोभते स्म। एवं शुभलक्षणैः प्रोत्साहितायाः सीतायाः समये, वाल्मीकिरामायणे सुन्दरकाण्डे एकोनत्रिंशः सर्गः प्रवर्तते। तत्र पुनः, सीतायाः शुभलक्षणानि समुपस्थितानि, यथा पुण्यात्मनः पुरुषस्य भवन्ति। तस्याः वामनेत्रं, दीर्घपक्ष्मयुक्तं, कृष्णविस्तीर्णश्वेतपरिसरेण आवृतं, मत्स्येन आहतं रक्तकमलं इव कम्पितुम् आरब्धम्। वामभुजः, सुन्दरः, पूर्णः, अगुरुचन्दनसदृशः, प्रियविरहितः, सहसा कम्पितः। स्थूलजंघा, गजदन्तसदृशी, अन्यया संयुक्ता, रामस्य सन्निधिं सूचयन्तीव कम्पितुम् आरब्धा। स्वर्णवस्त्रं, किंचित् रजसा लिप्तं, तन्व्याः शरीरात् पतितम्। एतेषां शुभलक्षणानां च प्रभावेण, सा जानकी, वातातपदग्धबीजमिव वर्षेण पुनः जीवनं लब्धवती। तस्याः बिम्बफलसदृशौष्ठी, नेत्रभ्रूकेशपार्श्वैः विभूषितं मुखं, दीर्घपक्ष्मणा शुक्लदन्तयुक्तं, राहुमुखात् मुक्तचन्द्रमिव प्रभास्करम्। शोकमुक्ता, श्रमविनिर्मुक्ता, ज्वरशान्ता, हर्षोत्थितचेतना, सा प्रसन्नमुखी रजन्येवोदितचन्द्रेण शोभते स्म। एवं शुभलक्षणैः प्रोत्साहिता सा जानकी, दुःखात् मुक्त्वा, स्वमनः प्रबोधितवती। ततः वाल्मीकिरामायणे सुन्दरकाण्डे त्रिंशः सर्गः प्रवर्तते। तत्र महाबलः हनूमान्, सर्वं शृण्वन्, त्रिजटया कथितं, सीतया च राक्षसीभिश्चोक्तं भयवचनं, सावधानः शुश्राव। सा देवतामिव नन्दने शोभमानां सीतां दृष्ट्वा, हनूमान् बहूनि विचाराणि चकार। "यां सर्वतो वानरकोट्यः अन्वेषन्ति, सा मया दृष्टा," इति सः चिन्तयामास। शत्रुबलं विचिन्त्य, रहसि गत्वा, सर्वं निरीक्षितवान्। राक्षसानां भेदं, लङ्कापुरं, रावणबलं च सः निरीक्ष्य निश्चितवान्। "कथं अहं अस्याः सर्वभूतहिते रमे पत्न्याः, पतिसंमिलनकाङ्क्षिण्याः, आश्वासं ददामि?" इति सः चिन्तयामास। "या पूर्णचन्द्राननासदृशी, दुःखं न जानाति, दुःखान्तं न पश्यति, तां कथं सान्त्वयामि?" इति च चिन्तितवान्। "यदि दुःखार्तायाः धर्मपत्नीं सान्त्वनां विना गच्छेयम्, तर्हि मम गमनं निन्द्यं स्यात्। यदि अहं गच्छेयम्, सा जानकी रक्षां न पश्यन्ती, प्राणान् त्यजेत्। यथा रामः, महाबाहुः, पूर्णचन्द्राननः, धर्मपत्नीं सान्त्वयितुं युक्तः, तथा अहम् अपि सान्त्वनां दास्यामि। रात्रौ यदि अहं सान्त्वनां न ददामि, नूनं सा प्राणान् त्यजेत्। यदि रामः पृच्छेत्—'किं सीता उक्तवती?'—कथं वदामि यदि न उक्तवती?" इति सः चिन्तयामास। "यदि सीतायाः सन्देशं विना शीघ्रं गच्छेयम्, काकुत्स्थः क्रुद्धदृष्ट्या मां दहेत्। यदि तस्यै हेतोः रामं अनयामि, सैना सहितं, सन्देशं विना, तस्य आगमनं व्यर्थं स्यात्। राक्षसीमध्यं अवसरं लभित्वा, दुःखार्तां सीतां मन्दं सान्त्वयिष्यामि। अहं हि लघुः, वानरः च, अतः मानवभाषया, संस्कृतया वाक्यं वदामि। यदि द्विजातिवत् संस्कृतया वदामि, सा जानकी रावणमिति ज्ञात्वा भीता स्यात्। अर्थयुक्तं मानववाक्यं वक्तव्यम्, केवलं मया एषा धर्मपत्नी सान्त्वनीया, अन्यथा न। यदि जानकी मम रूपं भाषां च पश्येत्, पूर्वं राक्षसैः भीता पुनः भीता स्यात्। भयेन सा सती, मां रावणमिति मत्वा, उच्चैः क्रोशेयुः। तदा तस्याः रुदितम् श्रुत्वा, भीषणास्त्रधारिण्यः, यमोपमाः, राक्षस्यः समागताः स्युः। सर्वतो मां घेरित्वा, विकृतमुखाः, बलिन्यः, हन्तुम् वा गृह्णातुम् च यतिष्यन्ते। वृक्षशाखासु शाखासु च प्लवतं मां दृष्ट्वा, सन्देहं कुर्वन्त्यः राक्षस्यः भीता कम्पमानाः कर्कशस्वनाः स्युः।" एवं हनूमान् सर्वं विचिन्त्य, जानक्याः दुःखं, शुभलक्षणानि, स्वकर्तव्यं च मनसि स्थापयामास।