तदा साऽनिन्दिता वैदेही तस्याः पतिसमीपागमनस्य महद्, प्रियं च श्रुत्वा, शुभलक्षणमिदमिति मनसाऽन्वभवत्—यत् तस्याः विशालाक्ष्याः, कमलदलसदृशयोः नेत्रयोः, कम्पनं दृश्यते स्म। तस्याः दक्षिणभुजः, पूर्वं शान्तः सन्, कारणं विना मन्दं कम्पितुम् आरब्धः, केवलं चैकः भुजः साऽवैधेयी कम्पमानः। उत्तमं च तस्याः वामोरुं, तरुणगजस्य शुण्डासदृशं, कम्पमानं ददर्श—यथा राघवः तस्याः पुरतः स्थितः इति घोषयन् इव। शाखामध्ये नीडं प्रविश्य पक्षी शुभानि, प्रमोदजनकानि शब्दानि पुनः पुनः उच्चैः उच्चारयति, तस्याः मनः प्रमोदयन् इव। तदा सा लज्जया युक्ता, पतिसम्प्राप्तिविजयस्य प्रतीक्षया हृष्टा, उवाच—"यदि एतत् सत्यमस्ति, तदा अहं नूनं तव शरणं भविष्यामि।" एवं तु पञ्चविंशत्यधिकसप्तविंशतितमोऽध्यायः श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे सुन्दरकाण्डे श्रोतव्यः। राक्षसराजस्य ताः कठोराः वचनानि, रावणेन उक्तानि, श्रुत्वा सा सीता तद्वचनैः क्लेशिता, भयग्रस्ता बभूव—यथा गजराजकन्या वनान्ते सिंहेन भीता। राक्षसीभिः परिवृता सा भीतासीताऽतिरुष्टैः रावणवाक्यैः त्रस्ताऽरण्ये एकाकिनी त्यक्तेवान्या कन्येव विललाप। "यथार्थं लोके जनाः वदन्ति—'नास्त्यकाले मृत्युर्धर्मिणाम्'। अहं तु एतादृशैः दुःखैः पीडिता, किं तु क्षणमपि जीवामि, यद्यप्यहं तन्न योग्येति।" "नूनं मम हृदयं दृढमेव, सुखविहीना दुःखसमन्विता, यत् अद्यापि सहस्रधा न भिद्यते, यथा वज्राहते पर्वतशिखरे। नूनं मम दोषोऽत्र नास्ति, तथाऽपि राक्षसाधिपेन अप्रियदर्शिना हन्तव्या अस्मि। न च तस्मै स्वभावं प्रकाशयितुं शक्नोमि, यथा द्विजोऽदीक्षिताय मन्त्रं न ददाति।" "यतः लोकनाथः न आगच्छति, तस्मात् शीघ्रं राक्षसराजः मां तीक्ष्णशस्त्रैः क्रूरं छित्त्वा हन्ता, यथा गर्भस्थस्य शल्यस्य पीडा। दुःखितायाः मे इदं दुःखं, यतो द्वौ मासौ राघव आगच्छति। यथा राज्ञा मृत्युदण्डप्राप्तस्य चौरस्य रात्रिः, तथा मम कालः।" "हा राम! हा लक्ष्मण! हा सुमित्रे! राममाते च मम जननि च! अहं दुर्भगा, महोदधौ नौरिव, भ्रमणवातेन नष्टा, विनश्यामि। नूनं नरपतिसुतौ तावकौ, मृगरूपधारिणा तेन शक्त्या, मम हेतोः निहतौ—सिंहयुग्ममिव वज्राहतौ।" "नूनं कालः स्वयं मृगरूपधारी मम दुर्भाग्याय मां मोहयन्, राघवौ भ्रातरौ तौ प्रेषितवतीति। हा राम, सत्यप्रतिज्ञ, दीर्घबाहो! पूर्णचन्द्रानन! प्राणिनां प्रियहित! त्वं न जानासि यत् अहं राक्षसैः मृत्युदण्डिता।" "एषा पतिव्रता त्वय्येव भक्तिः, एषा क्षमा, एष शय्या भूमौ, एष धर्मनिष्ठा—मम पतिव्रत्यं निष्फलं जातम्, यथा कृतज्ञेषु दत्तं दयालुता।" "नूनं धर्माचरणं व्यर्थम्, पतिसंयोगव्रतं च व्यर्थम्, यतः त्वां न पश्यामि—क्षीणां, वर्णहीनां, संयोगाभिलाषविहीनां। पितृवचनं सम्यक् अनुष्ठाय, वनात् प्रत्यागत्य, प्रतिज्ञां पूर्णां कृत्वा, त्वं निर्भयः, सिद्धः, विशाललोचना स्त्रीषु रमिष्यसि इति मन्ये।" "अहं तु, हा राम, त्वयि सम्यक् निबद्धचित्ता, चिरं विनाशाय यता, व्यर्थतपस्विनी, व्यर्थव्रता, दुःखिता, जीवनं त्यक्ष्यामि। विषेण वा तीक्ष्णशस्त्रेण वा शीघ्रं जीवनं त्यजेयम्, किन्तु राक्षसगृहे विषं वा शस्त्रं दातुं कोऽपि नास्ति।" "शोकातुराऽन्यथा चिन्तयन्ती सा सीता, केशपाशं गृहीत्वा, निश्चितवती—'अनेन केशपाशेन शीघ्रं यमसदनं गमिष्यामि'।" "सा स्निग्धाङ्गी, तं वृक्षमवलम्ब्य शाखां गृहीत्वा, रामं, भ्रातरं, स्वजनं च स्मरन्ती, गन्तुम् उद्यता। तदा तस्यै शुभानि बहूनि लक्षणानि, लोकप्रसिद्धानि, धैर्यलाभात् प्राप्तानि, प्रादुरभवन्—यानि पूर्वं अपि सिद्धैः दृष्टानि।" एवं नवविंशतितमोऽध्यायः श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे सुन्दरकाण्डे श्रोतव्यः। तस्याः एवं प्राप्तायाः, दुःखितायाः, निर्दोषायाः, सुखरहितायाः, शोकसम्भ्रान्तचित्तायाः, शुभलक्षणानि प्रादुरभवन्, यथा पुण्यवान्नरस्य। तस्याः शोभनायाः वामं नेत्रं, दीर्घपक्ष्म, कृष्णविस्तीर्णश्वेतपरिवेष्टितं, मत्स्येन स्पृष्टं रक्तकमलमिव, कम्पितुम् आरब्धम्। तस्याः वामभुजः, सुन्दरः, गोलः, पूर्णः, उत्तमागुरुचन्दनसदृशः, प्रियविहीनः, सहसा कम्पितः। तथा तस्याः जघन्योरुं, अन्येन संयुक्तं, नागेन्द्रशुण्डासदृशं, कम्पमानं बभूव—यथा रामः पुरतः स्थितः इति सूचयन् इव। पुनः तस्याः पीतकाञ्चनवर्णवस्त्रं, लघु रजसा मलिनीकृतं, शिखरस्थायाः तन्व्याः शरीरात् किंचित्पतनम् आरब्धम्। एतेषां शुभलक्षणानां, पूर्वदृष्टानां च, प्रेरणया सा सुकेश्या, धैर्यवती, यथा वातातपशुष्कबीजं वर्षेण जीवति, तथा पुनरुत्थिता। तस्याः बिम्बफलसदृशाधरौ, नेत्रभ्रूकेशसंवृतं वदनं, दीर्घपक्ष्म, शुक्लदन्तयुक्तं, राहुमुखान्मुक्तचन्द्रमिव, विराजमानं बभूव। दुःखात् विमुक्ता, श्रमं त्यक्त्वा, तापं शमयित्वा, हर्षोत्थितचेतना, सा शुभवदना, उदितचन्द्रप्रभया रात्रिरिव विरराज। एवं त्रिंशत्तमोऽध्यायः श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे सुन्दरकाण्डे श्रोतव्यः। एतस्मिन्नन्तरे, वीरः हनुमान्, त्रिजटाया राक्षसीनां च ताः ताडनवचनानि, सीताया विलापं च, सावधानः शुश्राव। तां देवतामिव नन्दनकानने विराजमानां दृष्ट्वा, वानरः नानाविधानि चिन्तनानि चकार। "यां सर्वदिशः सहस्रशः, दशसहस्रशः वानराः अन्वेषन्ति, सा मया प्राप्ता।" गूढचर्यया, शत्रुबलं परीक्ष्य, रहसि संचरन्, सर्वमिदं दृष्टवानस्मि। राक्षसानां भेदं, पुरीं च, राक्षसराजस्य रावणस्य बलं च, अहं सम्यक् निरीक्ष्य।