एकस्मिन् समये, मनः आन्तरिकं समाहितं दुःखेन भीतं च, ब्रह्मा मुस्कुरन् सर्वश्रेष्ठं ऋषिं सम्बोधयामास। "एषः श्लोकः यथासंरचितः तिष्ठतु; एषां विषये विचारणाय नास्ति। मम इच्छया, हे ऋषे, एषा सरस्वती त्वयि प्रकटिता अस्ति।" इति उवाच। ततः सः ऋषिं आवाहयित्वा, "हे श्रेष्ठ ऋषि, धर्मात्मा च ज्ञानी च भगवान् रामस्य सम्पूर्णं कथा विश्वाय रचय।" इति आज्ञापयामास। "यः कृतं रामस्य, साउमित्रस्य, सर्वेषां राक्षसाणां च, वैदेही च, यथाप्रकटं यथा च गूढं, सर्वं तव ज्ञायते; अस्मिन् काव्ये न कदाचन मिथ्या प्रविष्टा भविष्यति।" इति सः ब्रह्मा वदन्, "रामस्य पवित्रं काव्यं रचय, यः श्लोकैः बन्धितं च मनोहरं च, यावत् पर्वताः नदयः च पृथिव्यां तिष्ठन्ति।" इत्युक्त्वा, ब्रह्मा तत्र विलीनः अभवत्, च तु ऋषिः स्वशिष्यैः सह विस्मितः प्रस्थानं कृतवान्। अनन्तरं तस्य शिष्याः तं श्लोकं पुनः पुनः गानं कृतवन्तः, अतीव प्रसन्नाः च विस्मिताः च। यः महर्षिः चतुर्दिक् मीटरमध्ये गीतं गाति, पुनः पुनः पाठनेन दुःखं श्लोकं रूपं प्राप्नोति। ततः तस्य मनः शुद्धं कृत्वा, वाल्मीकि इति महर्षिः संकल्पं कृतवान्, "अहं सम्पूर्णं रामायणं एषां श्लोकैः रचयिष्यामि।" धर्म, अर्थ, काम, मोक्ष इत्यादि गुणैः युक्तं, मनोहरं च, रामस्य कीर्तिं प्रकटयन्, महर्षिः सममात्रैः श्लोकैः काव्यं रचयामास यः महिमा ददाति। सर्वाणि यथासम्बद्धं, सम्यक् च योजितानि पदानि च, मधुरं च सुगठितं वाक्यं श्रुत्वा, रघुकुलस्य कथा श्रुणु। तस्य महाकाव्ये, वाल्मीकि रामायणे, बालकाण्डे तृतीयं सर्गं श्रुत्वा, सर्वे घटनाः, धर्ममयः च अर्थपूर्णः च, लाभदायकः च, पुनः सः ज्ञायते यः ज्ञानी रामस्य कथा किमर्थं जातम्। जलस्नानं कृत्वा, ऋषिः पूर्वदिशां दृष्ट्वा, दर्भतले संकल्पितः, धर्मानुसारं घटनाः अन्वेष्टुं प्रवृत्तः। सः सर्वं दृष्ट्वा—हंसते, वदते, गच्छते, च सर्वाणि कर्माणि—सत्यधर्मस्य बलात् सम्यक् च दृष्ट्वा। यथा रामः सत्ये स्थिरः, वनम् गच्छन् पत्न्या सह भ्रात्रा च, यः सर्वं परिज्ञातः, तं सर्वं सः निरीक्ष्यते। योगस्थितः, धर्मात्मा च तत्र जातानि घटनानि स्पष्टं फलवत् पाणिपृष्ठे दृष्ट्वा, निस्सन्देहं रामस्य सुन्दरं कथा रचयितुं संकल्पितः। इति नाना अद्भुतकथाः, रामस्य जन्मं, महान् वीर्यम्, सर्वत्र प्रसिद्धिः, प्रजाप्रियता, धैर्यं, सौम्यता, सत्यता च, महर्षिः नारदेन पूर्वं वर्णितं, रघुवंशस्य कथा रचयामास। रामस्य सह विष्वामित्रस्य साहाय्यं, जानकी विवाहं, धनुषस्य भङ्गं, रामस्य च परशुरामस्य विवादं, दशरथस्य गुणानि, रामस्य अभिषेकं, कैकेयी च दुष्कृतम्, रामस्य अभिषेकस्य विघ्नं, वनवासं, राज्ञः दुःखं च विलापं, च स्वर्गं गमनं च, प्रजायाः दुःखं, निषादराजस्य संवादं, च रथचालकस्य प्रतिगमनं च, गङ्गां पारं गच्छनं, भरद्वाजस्य दर्शनं, च भरद्वाजेन प्रदत्तं अनुमतिं च चित्रकूटं दृष्ट्वा, निवासं कृत्वा, भरतः आगमनं, रामस्य प्रार्थनां च पितृपाणि जलार्पणं च, चरणयुग्मस्य अभिषेकं, नन्दिग्रामे निवासं, दण्डकवनं गच्छनं, विराधस्य वधं च, शरभङ्गस्य दर्शनं, सुतिक्ष्णस्य साक्षात्कारं, अनसूयायाः कथा, च सुगन्धितं च्यवनं च, अगस्त्यस्य दर्शनं, धनुषं प्राप्य, शूर्पणखायाः संवादं, च तस्य विकृतिः च, खरस्य त्रिशिरसः वधं, रावणस्य उदयः, मारीचस्य वधं च, वैदेह्याः अपहरणं च, राघवस्य विलापं, गृध्रराजस्य मृत्युं, कबन्धस्य साक्षात्कारं च, पम्पा सरसः दृष्ट्वा, शबरीं च फलानि कृत्वा, पम्पायां विलापं च, हनुमतः साक्षात्कारं च, ऋष्यमूकं गच्छनं, सुग्रीवस्य साक्षात्कारं च, विश्वासं च मित्रत्वं च, वाली-सुग्रीवयोः विवादं च, वलीं पराजयित्वा, सुग्रीवस्य पुनः प्रतिष्ठां च, तारा विलापं, संधि च, वर्षाकाले निवासं च, सिंहवत् राघवस्य क्रोधं, सेनायाः संकलनं, सर्वदिक् प्रेषणं च, पृथिव्यां प्रतिवेदनं च, अंगदस्य अंगुली च, भालुकस्य गुफायाः दर्शनं, उपवासनायाः संकल्पं च, सम्पातिं च साक्षात्कारं च, एषः रामायणस्य महाकाव्यस्य आरम्भः।