सगरस्य पुत्राणां उद्धारणस्य उपायं कथं सम्पद्येत, गङ्गावतरणं कथं स्यात्, तेषां जलकृत्यं कथं सम्पद्येत, अहं तान् कथं मोचये इति सगरराजः निरन्तरं चिन्तायामग्नः अभवत्। स एव धर्मनिष्ठः आत्मसंयमितः सदा एतद्विचारयन्, तस्य सुपुत्रः भगीरथो नाम महात्मा धर्मपरायणः जातः। दिलीपः तु तेजस्वी राजा बहूनि यज्ञानि अकरोत्, त्रिंशत्सहस्रवर्षाणि राज्यं च अतीत्य अपि स तेषां उद्धारणस्य उपायं न प्राप्य, कालधर्मेण रोगपीडितः मृत्युम् उपागमत्। स राजा स्वीयेन पुण्येन स्वर्गं गत्वा, भगीरथमपि राजे पदे अभिषिच्य जगाम। भगीरथः तु धर्मात्मा राजर्षिः सुतसन्तानाभिलाषी सन् अपि, सन्तानार्थं प्रजासमृद्ध्यर्थं च, मन्त्रिभ्यः राज्यं समर्प्य, गङ्गावतरणे धृतचित्तः गोकर्णे दीर्घं तपः समारब्ध। स उर्ध्वबाहुः पञ्चतपः मासोपवासेन संयतात्मा सहस्रवर्षाणि घोरं तपः अचरत्। तस्य महात्मनः तपसा सन्तुष्टः भगवाञ्छ्रेष्ठो ब्रह्मा, प्रजापतिः, तं नृपं अभ्यनन्दत्। स तं उवाच—"राजन् भगीरथ, तव तपसा अहं तुष्टः। वरं वृणीष्व।" भगीरथः कृताञ्जलिः प्रहृष्टः ब्रह्माणं जगतां पितामहम् उवाच—"यदि भगवाञ्छ्रेष्ठो मयि तुष्टः, यदि मम तपः सफलम्, तर्हि सगरस्य सर्वे पुत्राः मया जलं प्राप्नुयुः। येषां गङ्गाजलेन भस्म मर्द्यते, ते सर्वे पितृभिः सह परं स्थानं यान्तु। एष एव मम वंशस्यार्थे वरः, यथा इक्ष्वाकुवंशः न नश्येत्।" तदा ब्रह्मा सौम्यवचनैः भगीरथं उवाच—"महत् एतत् तव मनोरथं, भगवन्। एवं अस्तु। इक्ष्वाकुवंशस्य वृद्धिः भूयात्। गङ्गा हिमालयस्य ज्येष्ठा कन्या, सा धार्या। हरः तत्र नियुक्तव्यः, स एव तां धर्तुं समर्थः। पृथिवी गङ्गायाः पतनं न सहिष्यते, त्रिशूलधारिणः शिवस्य ऋते कोऽपि तां धारयितुं न शक्नोमि।" इति उक्त्वा ब्रह्मा गङ्गायै च आज्ञां दत्त्वा, देवैः मरुद्भिः सहितः स्वं लोकं प्रतिपेदे। इत्येवं बालकाण्डस्य द्विचत्वारिंशः सर्गः समाप्तः। अधुना त्रिचत्वारिंशः सर्गः आरभ्यते। देवाधिपत्यः ब्रह्मा स्वं लोकं गतः, भगीरथः भूमौ अङ्गुष्ठं निपीड्य संवत्सरं पूजां अकरोत्। संवत्सरस्य समाप्तौ, सर्वभूताधिपः उमापतिः पशुपतिः तं नृपं उवाच—"नरश्रेष्ठ, अहं तव तुष्टः। यद् इच्छसि तत् करिष्यामि। हिमालयस्य कन्यां मम मूर्ध्नि धारयिष्यामि।" ततः हिमवत्प्रसूतिः गङ्गा, सर्वलोकपूजिता, अतिविशालरूपा, दुरनिवारवेगा अभवत्। सा दिवः पतित्वा शिवस्य मूर्ध्नि पतिता, तत्र गङ्गा तं मार्गं विचिन्तयन्ती, दुर्निवार्या सन्ती, शंकरं समाश्रित्य स्थिता। सा दुर्विनीतया प्रवृत्त्या शिवस्य क्रोधं जनयन्ती, तदा त्रिनेत्रः तां निगूढुं व्यचिन्तयत्। सा पुण्या नदी रुद्रस्य जटाजूटे पतिता। तत्र हिमालयसदृशे जटाजूटगुहायां सा गङ्गा पृथिवीं प्राप्तुं न अशक्नोत्। निःसरणमार्गं न लब्ध्वा, सा देवी तत्रैव वर्षाणि बहूनि विचरन्ती स्थितवती। तस्यां पुनः तपश्चर्या परं गत्वा, भगवतः प्रसन्नता लब्धा। तदा हरः गङ्गां बिन्दुसरः सरोवरं प्रति स्रवयामास; तस्याः मुक्तायाः सप्त धाराः अभवन्। तत्र ह्लादिनी, पावनी, नलिनी—एता शिवस्य त्रयः पुण्यनद्यः पूर्वदिशं जग्मुः। शुचक्षुः, सीता, सिन्धु—एता पश्चिमदिशं गताः। सप्तमी तु भगीरथस्य रथानुगामिनी अभवत्। भगीरथः दिव्येन रथेन अग्रे गच्छन्, तां गङ्गां अन्वगच्छत्। सा दिवः शिवस्य शिरसः भूमौ पतन्ती, अग्रे प्रवहन्ती, भगीरथः च अनुगच्छन्। तत्र जलं घोरशब्दयुक्तं मीनकच्छपशङ्कुलं, गोकर्णाद् भूमौ पतन्तं, देवर्षिगन्धर्वयक्षसिद्धसमूहैः साकं दृष्टम्। सा गङ्गा दिवः पृथिवीं प्रति पतन्ती, विमानैः नगररूपैः, अश्वैः, गजेन्द्रैः सहितैः देवगणैः निरीक्षिता। देवाः तत्र नौकाभिः विचरन्तः, गङ्गायाः अद्भुतं लोके अवतरणं दृष्टवन्तः। एवं श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे गङ्गावतरणकथा प्रवहति।