श्वेतमाल्यवसनधारी रामः लक्ष्मणेन सहितः समागतः, अन्यत्र चाहं सत्यवीर्यं रामं दृष्टवती। स बलवान् भ्रात्रा लक्ष्मणेन सीतया च सह दिव्यम् पुष्पकं विमानमास्थाय सूर्यवत् प्रभाम् अदधद् दृष्यते स्म। उत्तरतां दिशं प्रति प्रेक्ष्य स उत्तमपुरुषः प्रस्थितवान्; तथा स्वप्ने मया विष्णुवीर्यसम्पन्नः रामः दृष्टः। भ्रात्रा लक्ष्मणेन भार्यया च सीतया सह तमहं पुनरपि अपश्यं; न हि स महातेजाः रामः देवेभ्यो वा दानवेभ्यो वा विजेतुं शक्यः। न राक्षसैः अन्यैर्वा, यथा दुष्टैः स्वर्गः न लभ्यते; रावणं च मुण्डितशिरसं तैलाभ्यक्तं मया दृष्टम्। स रावणः रक्तवस्त्रधारी मदोन्मत्तो मन्दारमाल्यभूषितः पानं कुर्वन् दृष्यते; अद्यैव स रावणः पुष्पकात् भूमौ पतितः। स्त्रिया कर्ष्यमाणः मुण्डितशिरा कृष्णवस्त्रधारी च पुनरपि दृष्टः; गर्दभयुक्तरथे रक्तमाल्यतिलकितः सञ्जातः। तैलपानं कृत्वा हास्यं नृत्यं च कुर्वन् विक्षिप्तचेताः प्रमत्तेन्द्रियः दक्षिणां दिशं शीघ्रं गतः गर्दभारूढः। पुनः स राक्षसेश्वरः रावणः मूर्ध्ना भूमौ पतितः, गर्दभात् भीतः सन्त्रस्तश्च दृष्टः। पापपूर्णां मलिनाम् असह्यां भीषणां तमोमयीं नरकसदृशीं विवरं प्रविश्य रावणः शीघ्रं निमग्नः। दक्षिणदिशं प्रति गच्छन् स कीचके निमग्नः; रक्तवस्त्रधारिण्या स्त्रिया दशग्रीवः ग्रीवायाम् बद्धः। काली मृदिताङ्गी तम् दक्षिणदिशं प्रति कर्षन्ती दृष्टा; तत्र बलवान् कुम्भकर्णोऽपि मया दृश्यते स्म। रावणस्य सर्वे पुत्राः तैलाभ्यक्तमूर्धसः तत्र सन्ति; दशग्रीवः वराहमारूढः, इन्द्रजित् शिशुमारमारूढः। कुम्भकर्णः उष्ट्रमारूढः दक्षिणां दिशं प्रति यातः; तत्रैकः विभीषणः शुभच्छत्रधारिणः दृश्यते। श्वेतमाल्यवसनधारी श्वेतगन्धानुलेपनः, शङ्खदुन्दुभिनिनादनृत्यगीतैः भूषितः स विभीषणः। दिव्यं चतुष्कTus्कं गजेन्द्रं गिरिसन्निभं मेघगर्जितनिनादं समारुह्य तत्रोपविष्टः। चतुर्भिः मन्त्रिभिः सह आकाशमार्गेण आगतः। महासभा तत्र समवर्तत गीतवादित्रनिनादयुक्ता; रक्तमाल्यवसनधारिणः राक्षसाः रक्तपानं कुर्वन्ति। रम्या लङ्का, रथाश्वगजसमाकीर्णा, समुद्रे पतिता, भग्नतोरणगोपुरा दृष्टा। रावणरक्षिता सा लङ्का रामदूतवानेन वानरः शीघ्रं दग्ध्वा दृष्टा मया स्वप्ने। तैलपानमदोत्कर्षहासयुक्ताः लङ्कायां सर्वा राक्षस्यो भस्मरूक्षाः दृश्यन्ते। कुम्भकर्णादयः प्रमुखा राक्षसाः रक्तवस्त्राणि गृहीत्वा गोमयकर्दमे निमग्नाः। गच्छत, स्वयम् पश्यत—राघवः सीतां प्राप्स्यति; स कोपसमाविष्टः राक्षसैः सह यूयं नाशं यास्यथ। न सः प्रियतमा धर्मपत्न्याः वनवाससङ्गिनीं तिरस्कारं वा भीषणां वा सहिष्यते। पर्याप्तं कटुवाक्यं, सौम्यं वचनं भाष्यताम्; वैदेहीं याचामहे—एष मे रोचते। यस्य स्वप्नः एवं दृश्यते, स दुःखार्तोऽपि बहूनि दुःखानि विमुक्त्वा प्रियतमां प्राप्स्यति। सीता यदि अपमानिता अपि, याच्यताम् राक्षस्यः—किम् अधिकेन भाषणेन? राघवात् भीषणं भयम् आगतम् राक्षसेषु। मैथिली जनकात्मजा सौम्येन प्रार्थनया सुलभा; सा एव राक्षसीनां महाभयात् त्रातुं समर्था। इयं विशालाक्षी स्त्रीषु किञ्चिदपि दोषं न पश्यामि, अङ्गेषु लघुतमं लक्षणमपि नास्ति। केवलं छायायाम् अल्पदोषमात्रं पश्यामि; दुःखं प्राप्ता सा देवी, यद्यपि दुःखानर्हा, व्योममार्गेण आगता। अद्य वैदेह्याः कार्यसिद्धिः समीपवर्ती, राक्षसेश्वरस्य विनाशश्च, राघवस्य च विजयः। एष एव शुभलक्षणम्—एवं महत् प्रियं श्रुत्वा; अस्याः विशालविस्पष्टपद्मलोचनयोः कम्पनं दृश्यते। अस्याः दक्षिणभुजः शान्तोऽपि कारणं विना कम्पते, एक एव वैदेह्याः भुजः स्पन्दते। अस्याः उत्तमं वामोरुं तरुणदन्तिनः सूत्रमिव कम्पते, यथा राघवः पुरतः स्थितः इति सूचयन् इव। पक्षी शाखाग्रेषु प्रविश्य स्वगृहे पुनः पुनः शुभानि प्रीतिकारि वचनानि उच्चारयति, यथा पुनः पुनः हर्षेण प्रेरयन् इव। ततः सा लज्जिता युवती पतिसम्प्राप्त्युत्कण्ठिता हृष्टा वाक्यम् अब्रवीत्—“यदि एतत् सत्यम्, तदा अहम् एव ते शरणं भूयासम्” इति। इत्येतत् श्रीवाल्मीकिरामायणे सुन्दरकाण्डे अष्टाविंशः सर्गः श्रूयताम्। ततो राक्षसेन्द्रस्य तानि कठोराणि वचनानि श्रुत्वा, येन सा पीडिता, सीता भयेन समाक्रान्ता वनान्ते सिंहेन आक्रान्ता गजपतिदुहिता इव बभूव। राक्षसीभिः परिवृता सा भीता सीता रावणवाक्यैः ताडिता, निर्जने कानने परित्यक्तया कन्यया इव विलपन्ती दृष्टा। यथार्थं खलु लोके जनाः वदन्ति—“नास्त्यकाले मरणं साधूनाम्”; यतोऽहं एवमपमानिता, दुःखिता च, क्षणमपि जीवामि, इति।