सीता दुःखशोकविह्वला स्वान्तःस्थितं चिन्तयन्ती आत्मनः दुःखं समाचिन्तयत्। सा मनसा चिन्तयन्ती एवं उक्तवती—धन्याः सुराः, गन्धर्वाः, सिद्धाः, महर्षयश्च ये मम वीर्यवानं पद्मनेत्रं रामं पश्यन्ति। अथ वा, तस्मिन्नेव धर्मात्मनि रामे बुद्धिमति न मे भार्याभावे किमपि प्रयोजनमस्ति। यदा कश्चन दृश्यते तदा हर्षः भवति, अदृश्ये तु मैत्री न भवति; कृतघ्नाः नाशयन्ति, रामस्तु कदापि न नाशयेत्। किं वा मयि गुणाभावः, किम् वा मम दुर्भाग्यं, येन अहं सीता, उत्तमाय योग्याऽपि, श्रीमतो रामस्य वियुक्ता अस्मि। महात्मनः रामस्य वियोगेन जीवितं मम न श्रेयः, मरणमेव मम श्रेष्ठम्। स धर्मात्मा, शत्रुसूदनः, निष्कलुषाचार्यः रामः विना जीवितुं न शक्नोमि। अथवा, तौ भ्रातरौ धर्मज्ञौ रामलक्ष्मणौ शस्त्राणि निहत्य, वनमध्यगतौ, मूलफलभोजिनौ, वनानि विचरन्ति। किं वा, तौ वीरौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ, दुष्टबुद्धिना रावणेन राक्षसेन्द्रेण कपटेन हतौ। एवं स्थिते, सर्वथा मम मरणमेव श्रेयः, किन्तु मम मृत्युः नोपस्थितः, दुःखभारात् माम् उद्धर्तुं न शक्नोति। धन्याः ते महात्मानः सत्येन पूजिताः महर्षयः, आत्मसंयमिनः, महाभाग्यवन्तः, येषां न प्रियं नाप्रियं विद्यते। प्रियात् दुःखं जायते, अप्रियात् तु अधिकं दुःखं स्यात्; तु तान् महात्मनः न स्पृशति दुःखसुखयोः, तान् अहम् नमामि। एवं प्रियवियोगेन आत्मज्ञानसम्पन्नेन रामेण परित्यक्ता अहं, पापस्य रावणस्य वशवर्ती, आत्मनं त्यक्तुं निश्चितवती। एवं सीतायाः विलपितं श्रुत्वा राक्षस्यः कोपात् प्रमत्ता, काश्चन त्वरितं रावणं पापबुद्धिं विज्ञापयितुं जग्मुः। ताः पुनः भीषणरूपाः राक्षस्यः सीताम् उपगम्य, दारुणं वचनं पुनः पुनः तस्यै उक्तवत्यः, सर्वासां अभिप्रायः एक एव, परन्तु पापबुद्ध्या। अद्य त्वं दुष्टे सीते, राक्षस्यः स्वेच्छया तव मांसं खादिष्यन्ति। एवं ताः क्रूरराक्षस्यः सीतां भयंकरेण वचनेन त्रासिताः, तत्र वृद्धा राक्षसी त्रिजटा, बुद्ध्या जागृता, ताः इदं वचनं अब्रवीत्—"स्वं मांसं खादत, क्रूराः! न तु सीतां जनकात्मजां, दशरथस्य स्नुषां, यूयं खादितुम् अर्हथ।" अद्य अहम् अत्यद्भुतं, रोमाञ्चकारकं स्वप्नं दृष्टवती, यः राक्षसानां विनाशं, तस्याः पतिसुखं च सूचयति। त्रिजटाया इति उक्तं श्रुत्वा, राक्षस्यः कोपात् प्रमत्ताः, भीताः ताः त्रिजटाम् उचुः—"कथमिदं स्वप्नं दृष्टवती त्वम्? यथावद् वद।" त्रिजटा तु समये सति स्वप्नं वर्णयन्ती अब्रवीत्—"दिव्यं हस्तिदन्तमयं विमानं व्योम्नि पतन्तं दृष्टवती। राघवः स्वेतमाल्यवसनाभरणः, सह लक्ष्मणेन, सहस्रयुक्तैः अश्वैः युक्तं तं विमानं आरूढः।" "अद्य मम स्वप्ने, स्वेतवस्त्रधारिणीं सीतां, समुद्रपरिवृतस्य श्वेतपर्वतः उपरि स्थितां दृष्टवती। सीता रामेण सह संगता, यथा प्रभा सूर्येण; पुनः राघवः चतुर्दन्तमहागजवेषे दृष्टः।" "सः गजः पर्वतसन्निभः, लक्ष्मणेन सह शोभमानः, तेजसा दीप्तमानः, तौ भ्रातरौ सूर्यवत् विराजमानौ। स्वेतमाल्यवसनाभरणौ तौ जानकीं उपसंपेतुः; तदा तस्य पर्वतस्य शिखरे, गगनस्थिते गजे, जानकी पतिसंलिङ्गिता, तस्य स्कन्धे विश्रान्ता। तदा पतिसंलिङ्गनात् उत्थाय, पद्मनेत्रा सा, चन्द्रसूर्ययोः मुखे हस्ताभ्यां मृदुलस्पर्शं कृत्वा, तौ राजपुत्रौ सह सा विस्तीर्णनेत्रा सीता, तं गजश्रेष्ठं लङ्कायाः उपरि स्थितं दृष्टवती।" "काकुत्स्थः स्वयम् अत्र सीतया सह, अष्टशुक्लवृषयुते रथे आगतः। स्वेतमाल्यवसनाभरणः लक्ष्मणेन सह आगतः। अन्यत्र रामं सत्यवीर्यं दृष्टवती। स महाबलः भ्रात्रा लक्ष्मणेन सीतया सह दिव्ये पुष्पके रथे आरूढः, सूर्यसमप्रभः।" "उत्तरदिशं प्रति प्रस्थितः स नरश्रेष्ठः; एवं मम स्वप्ने विष्णुसमवीर्यः रामः दृष्टः। भ्रात्रा लक्ष्मणेन, भार्यया सीतया सह दृष्टः; स रामः महातेजाः न देवैः, न दानवैः, न राक्षसैः, नापि अन्यैः विजेतुं शक्यः, यथा पापकृतां स्वर्गः न सुलभः।" "रावणं शिरोमुण्डितं, तैलाभ्यक्तं, रक्तवस्त्रधारिणं, माधवीमाल्यभूषितं, मद्यपानमत्तं, हास्यनृत्यपरायणं दृष्टवती। अद्यैव सः रावणः पुष्पकरथात् भूमौ पतितः। पुनः स्त्रिया मुण्डितशिरसा, कृष्णवस्त्रधारिण्या, रथेन गर्दभयुक्तेन, रक्तमाल्याभ्यक्तेन, आकृष्यमाणः दृष्टः।" "तेलं पिबन्, हसन्, नृत्यन्, विमूढचित्तः, विक्षिप्तेन्द्रियः, शीघ्रं दक्षिणदिशं प्रति गर्दभारूढः गतः। पुनः रावणं राक्षसेश्वरं गर्दभात् त्रस्तं, शिरसा भूमौ पतितं, भयभीतं दृष्टवती।" "सः तु पापप्रविष्टं, दुर्गन्धयुक्तं, असह्यं, भीषणं, नरकमिव, मलमृद्भरितं तमोऽन्तरं प्रविश्य शीघ्रं निमग्नः। दक्षिणदिक् प्रति गच्छन्, मलिनं कर्दमपूर्णं सरः प्रविश्य, रक्तवस्त्रधारिण्या स्त्रिया दशग्रीवः ग्रीवायाः बद्धः दृष्टः।" एवं त्रिजटाया अद्भुतस्वप्नवर्णनं श्रुत्वा, राक्षस्यः भयभीता अभवन्, सीता च तेन स्वप्नेन किञ्चित् आशां प्राप।