सीता अशोकवनिकायां दुःखसागरमग्ना चिन्तया परिश्रान्ता स्वमन्तरात्मानं समालोचयन्ती इति विचारयति—यदि रामः भरताग्रजः मम जीवितमज्ञात्वा तिष्ठति, तर्हि लक्ष्मणेन सह अपि तौ मां पृथि्व्यां नान्विष्येताम्। नूनं तद्वीरः लक्ष्मणाग्रजः मयि शोकात् शरीरं परित्यज्य दिव्यम् अधिराज्यं गतवान्। धन्याः सुराः, गन्धर्वाः, सिद्धाः, महर्षयश्च ये मम पद्मलोचनं रामं वीरं पश्यन्ति। अथवा, तस्मिन् धर्मज्ञे प्राज्ञे रामे पतित्वे मम किमर्थं? दृश्ये स्नेहः जायते, अदृश्ये स्नेहाभावः। कृतघ्नाः हन्युः, रामस्तु न कदापि हन्यात्। कच्चित् मयि गुणाभावोऽस्ति, उत वा मम भाग्यपराभवः, येन अहं सीता, उत्तमाय योग्याः, श्रीमतो रामस्य वियोगं प्राप्तवती। महात्मनः रामस्य विना, निष्कल्मषचारिणः, शत्रुघ्नस्य, जीवितं मम मृत्युमेव श्रेष्ठम्। अथवा, तौ नरश्रेष्ठौ भ्रातरौ शस्त्राणि निक्षिप्य, मूलफलाशिनौ, वनं विचरन्तौ निवसतिः। अथवा, रामलक्ष्मणौ वीरौ राक्षसराजेन दुष्टेन रावणेन कपटेन हतानौ। एवं स्थिते मम सर्वथा मृत्युमेव कामये, किन्तु मम उपार्जितः मृत्युः एतस्मात् महाशोकात् माम् न विमोचयति। धन्याः ते महात्मानः, सत्यसंश्रिताः ऋषयः, आत्मवश्याः, महाभाग्यवन्तः, येषां प्रियाप्रिययोः नास्ति भेदः। प्रियात् दुःखम् जायते, अप्रियात् अपि महद्भयं, किन्तु ते महात्मानः न तेन बाध्यन्ते; तेषां नमः। एवं स्वात्मवेदिनं प्रियं रामं परित्यज्य, पापरावणवशगां जीवितं त्यक्तुं मम निश्चयः। एतेन क्रमेण, श्रीमद्वाल्मीकिना विरचिते सुन्दरकाण्डे सप्तविंशतितमोऽध्यायः प्रवर्तते। सीतायाः वचनानि श्रुत्वा, ताः राक्षस्यः कोपसंरक्ताः, केचन त्वरया पापरावणाय निवेदयितुं जग्मुः। ततः भीषणरूपाः राक्षस्यः पुनः सीतामुपगम्य, तस्याः प्रति तदर्थं कर्कशवचनानि दुष्टभावेन ऊचुः—"अद्य त्वं दुष्टे सीते, राक्षस्यः स्वेच्छया तव मांसं खादिष्यन्ति।" एवं ताः क्रूराः राक्षस्यः सीतां तर्जयन्त्यः दृष्ट्वा, वृद्धा राक्षसी त्रिजटा, जागरितबुद्धिः, इदं वचनमुवाच—"स्वं मांसं खादत क्रूराः, न हि सीतां जनकात्मजां, दशरथस्य स्नुषां, यूयं भोक्तुमर्हथ। अद्य हि मया भीषणं रोमाञ्चकरं स्वप्नं दृष्टं, येन राक्षसविनाशः, तस्याः पतिसंरक्षणं च सूचितम्।" त्रिजटायाः वचनं श्रुत्वा, ताः राक्षस्यः क्रोधात् संमूढाः, भयभीताः, त्रिजटां पप्रच्छुः—"कथय, यं स्वप्नं रात्रौ दृष्टवती, तत् वद।" तासां वचनं श्रुत्वा, त्रिजटा समये स्वप्नं निवेदयामास—"मया दिव्यः हस्तिदन्तमयः विमानः आकाशे पतन् दृष्टः। तत्र राघवः स्वेतमाल्यवस्त्रधारी, लक्ष्मणेन सह, सहस्राश्वयुक्तं विमानं समारुह्य स्थितः।" "तत्रैव अद्य स्वप्ने मया सीता श्वेतवस्त्रधारिणी, समुद्रपरिवृतं श्वेतशैलं स्थितां दृष्टा। सा सीता रामेण सह यथा प्रभा सूर्येण, तथैव संयुक्ता। पुनः राघवः चतुर्दन्तमहागजः दृष्टः।" "सः महागजः गिरिप्रख्यः लक्ष्मणेन सह विराजमानः आसीत्; तौ च तेजसा सूर्यवत् दीप्तिमन्तौ। श्वेतमाल्यवस्त्रधारिणौ तौ जानकीं समीपमुपेत्य, शैलस्य शिखरे तस्य गजस्याग्रे—जानकी पतिसंलिङ्गिता, तस्य स्कन्धे विश्रान्ता। ततः स्वपतिललाटात् उत्पत्य, सा पद्मलोचना—" "चन्द्रसूर्ययोः मुखानि हस्ताभ्यां प्रक्षालयन्ती, तौ राजपुत्रौ सह सीतया, तत्र महागजः लङ्कायाः उपरि स्थितः। काकुत्स्थः स्वपत्नी सीतया सह, अष्टेन्द्रियुक्तेन रथे, अत्र आगतः। श्वेतमाल्यवस्त्रधारी सः लक्ष्मणेन सह आगतः; अन्यत्र अपि मया सत्यवीर्यः रामः दृष्टः।" "सः महाबलः भ्राता लक्ष्मणेन सीतया सह दिव्यं पुष्पकं विमानं समारुह्य, सूर्यसमप्रभः। उत्तरदिशं प्रेक्ष्य, नरश्रेष्ठः प्रस्थितः; एवं मम स्वप्ने विष्णुवीर्यसमः रामः दृष्टः। भ्राता लक्ष्मणेन, भार्यया सीतया सह, सः मया दृष्टः; न तं देवाः, न दानवाः, न राक्षसाः, नान्ये वा जेतुं शक्नुवन्ति, यथा पापैः स्वर्गः न प्राप्यते।" "रावणं तु मया मुण्डितशिरसम्, तैलाभिषिक्तं, रक्तवस्त्रधारिणं, मत्तं, कर्णिकारमाल्यभूषितं दृष्टम्। अद्य रावणः पुष्पकात् भूमौ पतितः। पुनः स्त्रीणा कृता आकृष्टः, मुण्डितशिराः, कृष्णवस्त्रधारी, गर्दभयुतरथमारूढः, रक्तमाल्यलेपनः।" "तेलं पिबन्, हास्यन्, नृत्यन्, विमूढचेताः, भ्रमितेन्द्रियः, दक्षिणां दिशं शीघ्रं प्रस्थितः। पुनः रावणं राक्षसराजं मया दृष्टं, गर्दभात् भीतं, मूर्छितं, भूमौ शिरसा पतितम्।" एवं त्रिजटाया आश्वासनेन, सीता राक्षसीभिः रक्षितापि, आशां पुनः आश्रित्य तत्र स्थिताऽभूत्।