सीता, रावणस्य गृहे दुःखेन पीडिता, स्वचित्ते विषण्णा चिन्तयामास—“नूनम् इह शीघ्रमेव सर्वेषु गृहेषु राक्षसीनां विलापः श्रोतव्यः, या दुःखेन संतप्यन्ति। लङ्का अपि, तमसा आवृता, तेजः नष्टा, श्रेष्ठैः राक्षसैः हतैः, रामस्य बाणैः दग्धा भविष्यति। यदि स वीरः रामः, रक्तनेत्रः, जान्यात् यत् अहम् अत्र राक्षसगृहे वसामि, तर्हि मे दुःखस्य अन्तः स्यात्। किन्तु इदानीं अस्य क्रूरस्य नीचस्य रावणस्य निर्दिष्टः कालः प्राप्तः। अस्य पापिनः मम मृत्युः अपि समीपेऽस्ति; ते पापकर्मणः रात्रिचराः धर्मं न जानन्ति। अधर्मात् महद् आपद्भविष्यति; एते मांसभक्षका राक्षसाः धर्मं न जानन्ति। नूनम् राक्षसः मां प्रातःभोजनाय नियोजयिष्यति; कथं प्रियतमा दर्शनविहीना स्थातुं शक्नोमि? दुःखेन पीडिता, रामं रक्तनेत्रं न पश्यन्ती, शीघ्रं वैवस्वतं देवं पतिवियुक्ता द्रक्ष्यामि। यदि रामः, भरताग्रजः, न जानाति यत् अहम् जीवामि, तर्हि सः लक्ष्मणेन सह अपि मां पृथि्व्यां न अन्वेष्येत। नूनं मय्यर्थे शोकात् स वीरः लक्ष्मणाग्रजः देहं त्यक्त्वा दिवं गतः। धन्याः देवाः, गन्धर्वाः, सिद्धाः, महर्षयः ये मम वीरं पद्मनेत्रं रामं पश्यन्ति। अथवा तस्मिन् धर्मज्ञे रामे, बुद्धिमति, मम भार्याभावे किं प्रयोजनम्? दृश्ये स्नेहः, अदृश्ये न सख्यम्; कृतघ्नाः हन्ति, रामः न हन्ति। किं मयि गुणाभावः, उत वा मे भाग्यहानिः, येन अहम् उत्तमयोग्या सीता श्रीरामात् वियुक्ता अस्मि? महात्मनः रामस्य वियोगात् जीवितात् मरणं मे श्रेयः; यस्य चरित्रं निर्मलं, यो वीरः रिपुहन्ता च। अथवा तौ धर्मज्ञौ भ्रातरौ शस्त्रं निक्षिप्य, वनं गत्वा फलमूलभक्षिणौ विचरन्ति। अथवा तौ वीरौ रामलक्ष्मणौ पापबुद्धिना रावणेन कपटेन हतौ। एवं सति, सर्वथा मरणं मे रुच्यते; किन्तु नियतः मृत्युः न आगच्छति, यः मां महतीं शोकमपाकर्तुं शक्नोति। धन्याः ते महात्मानः, सत्यसम्पन्नाः महर्षयः, आत्मसयन्तः, भाग्यवन्तः, येषां न प्रियं नाप्रियं, येषां न द्वन्द्वः। प्रियात् शोकः जायते, अप्रियात् अपि महान् शोकः; किन्तु ते महात्मानः न बाध्यन्ते, तान् नमामि। एवं प्रियविरहिता रामेण आत्मविदा त्यक्ता, पापिनः रावणस्य वशे सती, जीवितं त्यक्ष्यामि। एवं सीतायाः विलापं श्रुत्वा, राक्षस्यः क्रोधविह्वलाः, काःचित् शीघ्रं रावणं दुःशीलं प्रति गन्तुं प्रस्थिताः। ताः भीषणरूपाः राक्षस्यः सीतां पुनः समीपं गत्वा, तस्याः प्रति तद्वद् कठोराणि वचांसि, तदर्थानि, कुत्सितानि च उक्तवत्यः—“अद्य त्वं, अनार्या सीते, दुष्कृतनिश्चया, राक्षस्यः स्वेच्छया त्वदीयं मांसं खादिष्यन्ति।” ताः क्रूरवाक्यैः सीतां त्रासयन्तीः दृष्ट्वा, तत्र वृद्धा राक्षसी त्रिजटा, बुद्ध्या प्रबुद्धा, इदं वचनं उवाच—“स्वं मांसं खादत क्रूराः, न यूयं जानकिं दशरथस्य स्नुषां खादिष्यथ। अद्य हि मया भीष्मः रोमाञ्चकरः स्वप्नः दृष्टः, यः राक्षसानां विनाशं, तस्याः पतिसुखं च सूचयति।” त्रिजटाया एवं उक्ताः राक्षस्यः क्रोधात् कम्पमानाः, भयभीता, त्रिजटां प्रष्टुम् आरब्धाः—“किं स्वप्नं दृष्टवत्यसि? वद, यथा दृष्टं रात्रौ।” तासां वाक्यानि श्रुत्वा त्रिजटा काले स्वप्नं आख्यातुम् आरब्धा—“दिव्यं हेमदन्तमयं विमानं व्योम्नि पतन्तं दृष्टवती। तत्र राघवः, शुक्लमाल्याम्बरधारी, लक्ष्मणेन सह, सहस्रयुक्ताश्वयुक्तं विमानं आरूढः। अद्य मम स्वप्ने सीता अपि शुक्लवस्त्रधारिणी, समुद्रपरिवृते श्वेतशैले स्थितां दृष्टा। सीता रामेण सह संयुक्ता, यथा प्रभा सूर्येण; पुनश्च राघवो चतुर्दन्तं महागजं दृष्टः। तं समारुह्य, पर्वतसन्निभः, लक्ष्मणेन सह, तेजसा सुस्फुरन्, सूर्यवत् विराजमानः। शुक्लमाल्याम्बरधारी, जनकात्मजां समीपं प्राप्नोत्; तदा तस्य पर्वतस्य शिखरे, व्योम्नि स्थितस्य गजस्य पुरतः—जनकी पतिसंयुक्ता तस्य स्कन्धे विश्रान्ता। ततः पतिस्याङ्कात् उत्थाय, पद्मलोचना, चन्द्रसूर्ययोः मुखे हस्ताभ्यां मार्जयामास। ततो द्वाभ्यां राजपुत्राभ्यां सह, उत्तमगजे, विशाललोचना सीता लङ्कायाः उपरि स्थिताः। काकुत्स्थः स्वपत्नी सीतया सह, अष्टश्वेतवृषयुक्तेन रथेन अत्र आगतः। शुक्लमाल्याम्बरधारी, लक्ष्मणेन सह आगतः; अन्यत्र अपि रामं सत्यवीर्यं दृष्टवती।” एवं त्रिजटाया स्वप्नवर्णनं श्रुत्वा राक्षस्यः भयभीता अभवन्, सीता तु पतिसंगमस्य शुभलक्षणं श्रुत्वा आशां लेभे।