सीता तु तत्र राक्षसीभिः परिवेष्टा दुःखार्ता चिन्तया परिप्लुता स्वान्ते विचारयामास—"कच्चित् लक्ष्मणस्य ज्येष्ठभ्राता न जानात्यत्र स्थिता अहम्। अथवा, स जानन्नपि महात्मा रामः एषां दुष्कृतमित्थं सहते।" सा पुनः मनसा स्मरन्ती जटायुषः कृत्यम्, उवाच—"यः गृध्रराजः माम् अपहृताम् ज्ञात्वा राघवाय निवेदयितुम् इच्छन् रावणेन समरे निहतः। वृद्धः सः जटायुः महद् वीर्यं कृतवान्, रावणं प्रति स्थित्वा मम हेतोः तं हन्तुम् इच्छन्।" पुनः चिन्तयन्ती सा—"यदि राघवः जान्यात् अहम् अत्र इति, तदा कोपितः सः राक्षसविहीनं जगत् कुर्याद् बाणैः। सः लङ्कां च महोदधिं च दहेत्, रावणस्य पापस्य कीर्तिं नाम च नाशयेन्। राक्षसीनां यत्र स्वामिनि हते गृहे गृहे यथा अहम् शोकार्ता रुदामि, तथा एव ताः अपि नूनं रुदेयुः, नात्र संशयः।" सीता मनसा पश्यन्ती—"राघवः लक्ष्मणेन सह लङ्कां अन्विष्य विनाशयेयुः, यः तयोः शत्रुः दृष्टः सः न जीवेत्। शीघ्रमेव अयं देशः श्मशानसदृशः भविष्यति, मार्गेषु धूमैः, गृध्रवृन्दैः च आच्छादितः। मम चिरप्रार्थितं मनोरथं शीघ्रं लभेयं, मम गमनं दुःसाध्यम्, राक्षसीनां तु विपर्ययः समीपस्थः।" सा पुनर् विचारयन्ती—"यदा पापात्मा रावणः राक्षसाधिपः निहन्येत तदा अजित्या लङ्का विधवावद् शुष्येत। या लङ्का पूर्वं उत्सवसमृद्धा राक्षसैः पूर्णा, सा पतिहीनया स्त्रिया सदृशी भविष्यति। नूनं शीघ्रमेव गृहे गृहे राक्षसीकन्यकानां विलापं श्रुण्वेयम्। लङ्का तु तमसा आवृता, शोभाहीनाः राक्षसश्रेष्ठाः हताः, रामबाणैः दग्धा भविष्यति।" सीता दुःखार्ता पुनः विचारयन्ती—"यदि स वीरः रामः रक्तनेत्रः जान्यात् अहम् अत्र राक्षसगृहे वसामि, तदा किम्। किन्तु रावणस्य पापस्य कालः मम सम्प्राप्तः। मम मृत्युः अपि अस्य दुष्टस्य निश्चितः। रात्रिचराः पापकर्माणः धर्मं न जानन्ति।" "अधर्मात् महद् भयम् उत्पत्स्यते, राक्षसाः मांसभक्षिणः धर्मं न जानन्ति। राक्षसः मां प्रातः भोजनाय नियुक्तुं इच्छेत्, प्रियदर्शनवियुक्ता कथं स्थास्यामि। रामं रक्तनेत्रं अदृष्ट्वा शोकसन्तप्ता अहम् शीघ्रमेव वैवस्वतम् देवम् द्रक्ष्यामि, पतिवियुक्ता। यदि रामः, भरतस्य ज्येष्ठभ्राता, जानाति अहम् जीवामि, तर्हि सः लक्ष्मणेन सह मां अन्विष्य न विचरेत्।" "नूनं दुःखात् रामः लक्ष्मणस्य ज्येष्ठभ्राता स्वशरीरं त्यक्त्वा दिवम् गतः। धन्याः देवाः, गन्धर्वाः, सिद्धाः, महर्षयः ये मम वीरं रामं पद्मलोचनं पश्यन्ति। अथवा तस्य बुद्धिमतः धर्मात्मनः रामस्य मम दारे भवितुम् प्रयोजनं नास्ति।" "दृष्टे प्रियं, अदृष्टे न स्नेहः; कृतघ्नाः हन्ति, रामस्तु न हन्ति। किं मयि गुणाभावः, उत मम भाग्यनिपातः, यदहम् सीता उत्तम्या योग्यया रामात् विभक्ता। रामवियोगात् जीवितं त्यक्तुं श्रेयो मम, सः महात्मा रामः निष्पापचारितः, वीर्यवान् रिपुहन्ता।" "अथवा, तौ धर्मज्ञौ भ्रातरौ आयुधानि निक्षिप्य वनं व्रजतः, मूलफलभक्षिणौ विहरन्तौ। अथवा, वीरौ रामलक्ष्मणौ पापबुद्धिना रावणेन राक्षसाधिपेन कपटेन हतौ।" "एवं स्थितायाम् मम सर्वथा मृत्युम् इच्छामि, तथापि मृत्युः न आगच्छति, दुःखात् विमोचनाय। धन्याः सन्तः, सत्यसन्धाः महर्षयः आत्मसंयताः, येषां न प्रियं न अप्रियं; तेषां न दुःखं न सुखं, तान् नमामि।" "प्रिये दुःखम्, अप्रिये अपि दुःखम्, किन्तु महात्मानः तेन न बाध्यन्ते। तस्मात् मम रामेण स्वात्मज्ञेन परित्यक्ता, पापकर्मणा रावणेन वशवर्तिन्या, अहम् प्राणान् त्यक्ष्यामि।" एवमस्ति, अथ वाल्मीकि-रामायणे सुन्दरत्काण्डे सप्तविंशः सर्गः प्रवर्तते। सीतायाः वचनानि श्रुत्वा, राक्षस्यः क्रोधसम्प्रयुक्ताः, केचन साक्षात् रावणं दुष्टात्मानं प्रति गत्वा निवेदयामासुः। ततः पुनः राक्षस्यः भीषणदर्शनाः सीतां समीपं आगत्य, तिक्ता वाचः पुनः पुनः अब्रुवन्, सर्वाः एकार्थाः, पापकर्मणः। "अद्य, हे सीते, त्वं अधर्मनिष्ठा, राक्षस्यः त्वदीयं मांसं यथेष्टं खादिष्यन्ति।" एवम् सीतायाः तासां क्रूराणां राक्षसीनां भयावहेन उपघातेन सन्तप्यमानायाः, तत्र वृद्धा त्रिजटा राक्षसी, प्रबुद्धबुद्धिः, वचनम् अब्रवीत्—"स्वं मांसं खादध्वं, हे क्रूराः, न यूयं जानक्याः, दशरथस्य स्नुषायाः, मांसं खादितुम् अर्हथ।" "अद्य अहम् भीषणं केशसंरम्भजनकं स्वप्नं दृष्टवती, यः राक्षसानां नाशाय, तस्याः पतिसुखाय च संकेतयति।" त्रिजटया एवम् उक्ताः, राक्षस्यः क्रोधात् मूढाः, भयभीता, त्रिजटायै वचनम् ऊचुः।