सीता, जनकनन्दिनी, महाशोकसमाविष्टा, जीवितं त्यक्तुमिच्छन्ती राक्षसीभिः रक्षितत्वात् रामं न गन्तुं शक्नोति स्म। सा दुःखेन आक्रान्ता, “धिगस्तु मानुषत्वं, धिगन्यपराधीनतां, यः स्वेच्छया जीवितस्य परित्यागः न शक्यः,” इति विषण्णा मनसा चिन्तयामास। तस्याः नेत्रेभ्यः अश्रुधारा प्रवहन्ती, सा शोकमग्ना, शिरः नतम्, कन्येव विलपन्ती, भूमौ चञ्चलप्रचारा, उन्मत्तेव, मदोन्मत्तेव, विक्षिप्तचित्तेव, नवधेनुवत् पुनः पुनः प्रत्यागतवतीव, दुःखं प्रपेदे। सा स्मरति यथा रावणेन, रूपान्तरकुशलराक्षसेन, रामस्य असंरक्षिते काले, बलात् आकृष्य, क्रन्दन्तीं मां अत्र आनयितुम्। राक्षसीनां वशे पतिता, तैः कठोरैः तर्जिता, अहं गाढदुःखेन पीडिता, जीवितं सोढुं न शक्नोमि। रामविरहिता, राक्षसीमध्यवासिनी, जीवने, वित्ते, भूषणे वा मम कापि प्रीतिर्नास्ति। नूनं मम हृदयं अश्ममयं, अथवा अक्षयं अमृतं वा, यत् एतादृशं दुःखं न भिनत्ति। अहो धिक्, अहं पतिता, अनार्या, पतिव्रतानपि, यत् तस्मात् वियुक्ता, क्षणमपि जीवामि; मम जीवितं पापमयी स्थितिः। रावणं तं रजनिचरं नाहं वामपादेनापि स्प्रेष्यामि; कथं तर्हि तं तिरस्कृत्य स्पृहयेयम्? स न निराकरणं वेत्ति, नात्मानं, न स्ववंशं; स क्रूरः, मां प्रार्थयते। छिद्येयं, भिद्येयं, विदीर्णा स्यां, दीप्ते अग्नौ दग्धा स्यामपि, रावणं नोपगच्छेयम्; किमर्थं व्यर्थं वचनं विस्तारयामि? रामः बुद्धिमान्, कृतज्ञः, करुणः, धर्मात्मा इति प्रसिद्धः; किन्तु मम दारुणभाग्येन, तस्य करुणा अद्य न दृश्यते। जनस्थानमध्ये, तेनैकाकिना चतुर्दशसहस्रराक्षसाः निहताः; तर्हि किमर्थं स मम न आगच्छति? रावणेन दुर्बलेन अपहृता, मम पतिः रावणं समरे मारयितुं समर्थः एव। दण्डकावने विराधः राक्षसश्रेष्ठः रामेण हतः; तर्हि किमर्थं स मम न आगच्छति? नूनं, लङ्का दुर्गमा, समुद्रमध्ये स्थिताऽपि, रामबाणानां तु न कापि विघ्नता। किमर्थं रामः, वीर्यनिष्ठः, राक्षसेन हृतां भार्याम् न उद्धर्तुं आगच्छति? सम्भवति, लक्ष्मणाग्रजः न जानाति यत् अहं अत्रास्मि; अथवा, जानन् अपि स धर्मात्मा एतदधर्मं सहते। गृध्रराजः अपि, यः मम हरितुं ज्ञात्वा रामं ज्ञापयितुम् इच्छन्, रावणेन समरे निपातितः। स वृद्धः जटायुः, रावणं प्रति युद्धाय स्थित्वा, मम कृते हन्तुं प्रयत्नं कृतवान्—एवं महत्कार्यं कृतम्। यदि रामः जान्यात् यत् अहं अत्रास्मि, तर्हि क्रुद्धः स बाणैः राक्षसहीनं जगत् कुर्यात्। लङ्कां दहेद्, महोदधिं अपि दहेद्, पापरावणस्य कीर्तिम् अपि नाशयेच्च। राक्षसीनां येषां पतयः हताः, यथा अहं अद्य रुदामि, तथा ताः अपि नूनं रुदन्ति—नात्र संशयः। राक्षसां लङ्कां अनुसृत्य, रामः लक्ष्मणेन सह ताम् विनाशयेत्; तयोः दृष्टः शत्रुः क्षणमपि न जीवेत्। शीघ्रं एषा लङ्का श्मशानसदृशी भविष्यति, यत्र मार्गेषु धूमः व्याप्तः, गृध्रवृत्तयः च दृश्यन्ते। अतिशीघ्रं मम प्रियः अभिलाषः सिध्यिष्यति; मम गमनं दुःखकरमिव, यूयं च विपर्ययमपि प्राप्स्यथ। यदा पापकर्मा रावणो राक्षसेश्वरः हन्येत, तदा दुर्गमा लङ्का विधवा स्त्रीव शुष्येत। या लङ्का पुरा उत्सवसमृद्धा, राक्षसैः पूर्णा, सा पतिहीनाया स्त्रियाः सदृशी भविष्यति। नूनम्, क्षिप्रमेव अत्र प्रतिगृहं राक्षसीकन्यानां क्रन्दनं श्रविष्यामि। लङ्का, तमसावृता, शोभाहीनाः, राक्षसश्रेष्ठानां निहताः, रामबाणैः दग्धा भविष्यति। यदि स वीरः रामः, रक्तनेत्रः, जान्यात् यत् अहं राक्षसगृहवासिनी अत्रास्मि। किन्तु इदानीं पापकृते रावणेन निर्दिष्टः कालः प्राप्तः। तस्य दुष्टस्य मया निश्चितं मृत्युः प्राप्तः; ते पापकर्मिणः रजनिचराः धर्मं न जानन्ति। महदधर्मोत्थं भयम् अधुना भविष्यति; मांसभक्षका राक्षसाः धर्मज्ञानरहिताः। नूनं, राक्षसः मां प्रातःभोजनाय नियोजयेत्; प्रियदर्शनविहीना कथं जीविष्यामि? शोकातुराऽहम्, रामस्य रक्तलोचनस्य दर्शनं न प्राप्य, शीघ्रं वैवस्वतं देवं पत्युः वियोगेन द्रक्ष्यामि। यदि रामः, भरताग्रजः, न जानाति यत् अहं जीवामि, तर्हि सः लक्ष्मणेन सह अपि, मम अन्वेषणाय पृथिवीं न विचरेयुः। नूनं, मम दुःखेन स वीरः, लक्ष्मणस्य ज्येष्ठः भ्राता, पृथिव्यां शरीरं त्यक्त्वा, सुरलोकं गतवान्।