सीता, जनकनन्दिनी, अश्रुपूर्णमुखी, शोकसन्तप्तचित्ता भूमौ व्याकुला सञ्जगाम। सा दुःखेन विवेशिता, मत्तेव प्रमत्तेव च, स्खलन्ती गवां वत्सवत् पुनः पुनः विचेष्टमानाऽभवत्। सा चिन्तयन्ती स्वस्य पूर्वजन्मकृतं पापं स्मरन्ती च दुःखेन व्याकुला, ‘‘किं नु मया पूर्वशरीरे महापापं कृतम्येन घोरमिदं दुःखमधुनाऽनुभूयते?’’ इति विललाप। ‘‘मम महदात्मन्यनर्थे दुःखेन पीडिता जीवितं त्यक्तुमिच्छामि; परन्तु राक्षसीभिरप्यवरोधिता राममुपगन्तुं न समर्था। धिक् मानुषत्वं, धिक् पराधीनतां, स्वेच्छया जीवितं त्यक्तुं न शक्यते।’’ इत्येवं सा दुःखेन संतप्ताऽभवत्। रामस्य सन्दर्भे सा शोकात्यये विलपन्ती चिन्तयामास—‘‘यदा राघवोऽरक्षितः तदा रावणेन रूपविधायिना राक्षसेन बलात् आनीता अहम्, रुदती च। राक्षसीनां वशे पतिता, तैः कठोरैः भयैः त्रासिता, दुःखेन पीडिता जीवितुं नोत्सहे। रामविरहिता राक्षसीमध्ये न मे जीवितस्य, न वित्तस्य, न भूषणानां किंचित् प्रयोजनं। नूनं मे हृदयं शिलासमं, अथवा अजरममृतं वा, यदेतादृशे दुःखे न भिद्यते। धिक् माम्, पतितां, अविश्वास्यां, येन रामवियोगेऽपि क्षणमपि जीवामि; पापमिदं जीवितमिति। रावणं रात्रिचरं पापात्मानं न वामेनापि पादेन स्पृशेयम्; कथं तर्हि तस्मिन्नेव कदापि स्पृहयेयम्? स च दुष्टः रावणो न निराकरणं जानाति, न स्वं, न स्वकुलं; स्वभावकठिन्येन मां प्रार्थयते। छिद्येयं, भिद्येयं, विदीर्णा वा भवेयम्, दह्येयं वा ज्वलनाग्नौ, रावणाय न समर्पये; किमर्थं वृथा वचनं विस्तारयामि? राघवः ख्यातः प्राज्ञः, कृतज्ञः, दयालुः, सदा धर्मनिष्ठः; तस्य मम दुर्भाग्ययोगेन अद्य दया न दृश्यते इति भीता अस्मि। जनस्थानमध्ये चैकाकिना तेन चतुर्दशसहस्राणि राक्षसाः निहताः; तर्हि कथं मम न आगच्छति? रावणेन दुर्बलेन गृहीता अहं, मम पतिः तु रावणस्य वधाय यथासंभवम् समर्थः। विराधः दण्डकावने राक्षसश्रेष्ठः युद्धे रामेण हतः; तर्हि स किमर्थं मम न आगच्छति? नूनं लङ्का दुर्गमाऽपि, समुद्रमध्ये स्थिताऽपि, राघवबाणानां प्रतिघातो नास्ति। किमर्थं रामः, धैर्ये स्थितः, राक्षसेन हृतां भार्यां प्रति न आगच्छति? कच्चित् लक्ष्मणाग्रजः न जानाति यदहं अत्र अस्मि; अथवा जानन् अपि स तेजस्वी इदं दुःखं सहते। गृध्रराजोऽपि, यः मम हरणं ज्ञात्वा राघवाय वक्तुमिच्छन्, स रावणेन युद्धे निपातितः। वृद्धेन तेन जटायुषा महत् कर्म कृतम्, रावणमभ्यधावत्, मम कृते तं हन्तुम् इच्छन्। यदि राघवः जानाति यदहं अत्र अस्मि, स क्रुद्धः अद्यैव बाणैः राक्षसहीनं जगत् कुर्यात्। स लङ्कां च, महोदधिं च, रावणं च, बाणैः दग्ध्वा, तस्य कीर्तिं नाम च नाशयेत्। येषां पतिः हतः, तासां राक्षसीनां गृहेषु, यथा अहं शोकग्रस्ताऽस्मि, तथा एव ताः अपि नूनं विलपिष्यन्ति। लङ्कां राक्षसाधिष्ठितां अन्वेष्य, रामः लक्ष्मणेन सह तां विनाशयेत्; यः शत्रुः ताभ्यां दृष्टः, स क्षणमपि न जीवति। अचिराद् अयं देशः श्मशानसदृशः भविष्यति, मार्गेषु धूमैः, गृध्रसंघैः च संकीर्णः। शीघ्रमेव मम अभिलषितं फलम् अवाप्स्यामि; मम गमनं दुःखकरं, भवतां सर्वेषां च विपर्यासः शीघ्रमेव भविष्यति। यदा पापात्मा रावणः राक्षसाधिपतिः निहन्यते, तदा दुर्गमा अपि लङ्का विधवा पतिहीना इव क्षीणत्वं यास्यति। या लङ्का पूर्वं उत्सवसमृद्धा राक्षसैः पूरिता, सा पतिहीना स्त्रीव भविष्यति। नूनं शीघ्रमेव अत्र सर्वेषां गृहेषु राक्षसीकन्यकानां विलापः श्रोतव्यो भविष्यति। लङ्का, तमसा संवृता, दीप्तिहीना, श्रेष्ठराक्षसवधेन, रामस्य बाणैः दग्धा भविष्यति। यदि रामः, स वीरः रक्तलोचनः, जान्यात् यदहं राक्षसगृहे वसामि, तर्हि स मां उद्धरेत्। किन्तु रावणेन, पापात्मना, निर्दिष्टः कालः मम प्राप्तः। तेन दुष्टेन मम मृत्यु अपि सम्प्राप्तः; ते रात्रिचराः धर्मं न जानन्ति। अधर्मात् महद् आपद् इदानीं समुत्पत्स्यते; ये राक्षसाः मांसभक्षिणः, ते धर्मं न जानन्ति। नूनं राक्षसाधिपः मां प्रातःकालभोजनाय नियुक्तुम् इच्छति; किमहं प्रियदर्शनात् वञ्चिता सहिष्ये? दुःखेन संतप्ता, रामं रक्तलोचनं द्रष्टुं अशक्ता, शीघ्रमेव वैवस्वतं देवम् ईश्वरं पत्युः वियोगात् पश्येयम्। यदि रामः, भरताग्रजः, न जानाति यदहं जीवामि, तर्हि सः लक्ष्मणेन सह अपि मां भूमौ न अन्विष्येत्। एवं सीता, दुःखसन्तप्तहृदया, राक्षसीमध्ये रामविरहदुःखेन विलपन्ती, स्वस्य दुःखं, रावणस्य पापं, रामस्य पराक्रमं, तथा च स्वस्य आशां च पुनः पुनः चिन्तयन्ती तत्रैव स्थिताऽभवत्।