सीता, जनकनन्दिनी, रामवियोगेन दुःखार्ता, अश्रुपूर्णमुखी, अधोमुखी च, शोकवशा कन्येव विलपन्ती सन्न्यस्ताभवत्। सा तु स्वात्मज्ञस्य रामस्य वियोगेन, तीक्ष्णविषमिव जीवितं दुःसहं अनुभवामास। पूर्वजन्मनि किमिदं महापापं मया कृतमिति चिन्तयन्ती, अद्यैतत् घोरं दुःखमवाप्य दुःखिता बभूव। महाशोकाभिभूता सा, राक्षसीभिः संरक्ष्यमाणा, रामं प्रति गन्तुं न शक्ता, प्राणान् त्यक्तुमिच्छन्त्यपि असमर्था बभूव। निन्दन्ती मानुषत्वं, पराधीनतां च, स्वेच्छया प्राणत्यागस्य असम्भवमवधारयत्। ततः सा, भूमौ विचलन्ती, उन्मत्तेव वा मदोन्मत्तेव वा, चेतनाहीनवत्, वत्सिका इव मातरं प्रति प्रत्यागतवद्, शोकग्रस्तया मनसा विलपन्ती स्थितवती। सा शोकवशात्, राघवस्य अनवेक्षिते काले, मायाविना रावणेन बलात् आकृष्य रक्षसा, रुदन्त्या बलात् इह नीतास्मि इति स्मरत्। राक्षसीनां वशवर्तिन्या, तैः कठोरैः शब्दैः भीषिता, सा दुःखेन पीडिता जीवितं न सोढुम् अशक्नोत्। रामविरहितया, राक्षसीमध्यनिवासिन्या, न जीवितस्य न वित्तस्य नाभरणानां च कश्चित् अर्थोऽस्ति इति सा मनसि विचिन्त्य, स्वहृदयं शिलासमं वा, अमृतसंस्थानं वा, यतो दुःखेन न भिद्यते इति, आश्चर्यमन्वगच्छत्। सा स्वं निन्दन्ती, पतिसंयोगवियोगेनापि यः क्षणमपि जीवति, स पापात्मा, पतिव्रता न स्यात् इति शोकात् अवदत्। रावणं, तं निशाचरं, नापि वामपादेन स्प्रष्टुम् इच्छेयमिति, तं कुतः काङ्क्षेयमिति निन्दन्ती, स च त्यक्तत्वमपि न जानाति, नात्मानं न कुलं न स्वभावम्—कठिनात्मा सः मां याचते इति सा चिन्तयामास। छिन्नापि, भग्नापि, विदीर्णापि, वह्नौ दग्धापि, रावणाय न कदापि वशं गच्छेयमिति, व्यर्थं वचनं किमिति सा निरूप्य अवदत्। रामो हि बुद्धिमान्, कृतज्ञः, दयालुः, धर्मात्मा प्रसिद्धः, तस्य मयि दया न दृश्यते, मम दुर्भाग्यादिति सा शङ्किता। जनस्थानस्थे, स एकः चतुर्दशसहस्राणि राक्षसान् जितवान्, तर्हि मां किं न प्राप्नोति इति सा विषण्णा बभूव। रावणेन, दुर्बलेन रक्षसा, मया हृतायाः पतिः, रणरङ्गे रावणं हन्तुं समर्थः इति सा निश्चितवती। दण्डकारण्ये विराधो नाम प्रमुख्यः राक्षसः रामेण हतः, तर्हि मां किं न प्राप्नोति इति सा पुनः चिन्तयामास। लङ्का समुद्रमध्ये दुर्लङ्घ्या, परन्तु रामबाणानां न कश्चित् विघ्नः स्यात् इति सा मनसि स्थापितवती। किं कारणं, यः वीर्यनिष्ठः रामः, स मां राक्षसेन हृतां प्राप्नोति न वा इति सा विचारयामास। लक्ष्मणस्य ज्येष्ठभ्राता मां न वेत्ति, अथवा वेत्त्यपि, स बली तदात्म्येनैतत् सहते इति सा शङ्किता। गृध्रराजः अपि, यः मम हरणं ज्ञात्वा रामाय विज्ञापयितुम् उद्यतः, स रावणेन रणमध्ये हतः इति सा स्मरन्ती दुःखिता। वयोवृद्धः स जटायुः, रावणं प्रति युद्धाय स्थित्वा, मम हेतोः तं हन्तुम् इच्छन्, महान् कर्म कृतवान् इति सा मनसि अभ्यवदत्। यदि रामो जानाति अहं अत्र अस्मि, स क्रुद्धः राक्षसान् बाणैः संसारितुम् अर्हति इति सा निश्चितवती। स लङ्कां दहेत्, समुद्रं च, रावणस्य कीर्तिं नाम च नाशयेत् इति सा मनसा चिन्तयामास। राक्षसीनां गृहेषु, यथा अहं विक्रन्दामि, तथा ताः पतिहतानां नारीणां रुदितं नूनं श्रविष्ये इति सा निश्चितवती। रामलक्ष्मणाभ्यां लङ्कां अन्विष्य, तयोः दृष्ट्वा शत्रुः न कश्चित् जीवेत् इति सा मन्यते स्म। शीघ्रं लङ्का श्मशानसदृशी भविष्यति, मार्गेषु धूमैः, गृध्रवृन्दैः च, व्याप्यते इति सा ददर्श। अहं चिरादिष्टं वाञ्छितं प्राप्स्यामि, मम गमनं दुःखकरं, राक्षसीनां च विपर्यासः समीप एवेत्यवधार्य सा स्थितवती। रावणस्य वधेन, लङ्का पतिहीना विधवा इव क्षीणवर्णा भविष्यति इति सा मन्यते। शुभोत्सवसमृद्धा, राक्षसैः पूरिता या लङ्का, सा पतिहीना स्त्रीव भविष्यति इति सा चिन्तयामास। चिरं नातिक्राम्य, राक्षसीनां गृहेषु शोकार्ता कन्यकाः रुदन्त्यः श्रविष्यामीति सा निश्चितवती। लङ्का तमसा आवृता, तेजोहिना, प्रमुख्यैः राक्षसैः हतैः, रामबाणैः दग्धा भविष्यति इति सा मन्यते स्म। यदि स वीरः रामः, रक्तलोचनः, जान्यात् अहं अत्र राक्षसगृहे वसामि, तर्हि स मां नूनं उद्धरेदिति सा शोकात् अवदत्। परन्तु क्रूरस्य नीचस्य रावणस्य निर्दिष्टः कालः मम प्राप्तः इति सा दुःखिता बभूव। तेन पापात्मना मम मृत्युः समीप एव, राक्षस्यः धर्मं न जानन्ति इति सा निश्चितवती। अधर्मात् महदपि अनर्थं संजातं, मांसभक्षिण्यः राक्षस्यः धर्मज्ञानरहिताः इति सा चिन्तयामास। स राक्षसः मां प्रातःभोजनाय नियुङ्क्ते इति सा शोकात् अवदत्। प्रियतमेण रामेण वियुक्ता, तं द्रष्टुं अशक्ता, शोकपीडिता, शीघ्रं वैवस्वतं देवमवलोकयिष्यामीति सा निश्चितवती। एवं सा जनकात्मजा, रामवियोगदुःखेन संतप्यमाना, हृदयविदारकं शोकं विविधान् भावान् च मनसि वहन्ती, रावणस्य पापकर्मणा, राक्षसीनां मध्ये, रामं स्मरन्ती, अश्रुपूर्णलोचना, दुःखमग्रसत्।