सीता, मिथिलेश्वर्या कन्या, दुःखसागरमग्ना, अश्रुभिः स्तनौ स्नापयन्ती, शोकस्य अन्तं न पश्यन्ती चिन्तयामास। भयात् कम्पमाना, वातेन कदलीव पतिता, राक्षसीभिः त्रासिता, तस्याः मुखं वर्णहीनं अभवत्। दीर्घघना केशपाशा कम्पमाना, नागवद् वलिता दृश्यन्ते स्म। सा श्वसन्ती, शोकाभिभूता, कोपेन मनः विक्षिप्ता, अश्रूणि स्रवयन्ती, विलपन्ती, मिथिलाकन्या दुःखेन क्लेशिता अभवत्। शोकात् संतप्ता, 'हा राम!' इति, पुनः 'हा लक्ष्मण!' इति, 'हा कौसल्या मातरः! हा सुमित्रा सती!' इति विलपन्ती। यत् पण्डितैः कथितं, "अकाले मृत्युः दुर्लभः स्त्री वा पुरुषः," इति सत्यमेव। अहं राक्षसीभिः क्रूराभिः पीडिता, रामात् वियुक्ता, क्षणमपि जीवामि, दुःखिता। न्यूनपुण्या दीनभाग्या, परित्यक्ता नावेव मध्यसमुद्रे वातवेगेन नश्यामि। पतिसंनिधिं न पश्यन्ती, राक्षसीबलवश्या, दुःखात् निमज्जामि, जलाहततटिनीव। ये तु मम प्रभुं पश्यन्ति, पद्मपत्राक्षं, सिंहगमनं, कृतज्ञं, मधुरवाचिनं, ते भाग्यवन्तः। रामवियोगात्, आत्मज्ञं तं विना, मम जीवितं विषस्य तीक्ष्णस्य स्वादनमिव सह्यं न भवति। पूर्वशरीरे किम् महत् पापं कृतवती, यद् अधुनात्यन्तदुःखं अनुभवामि। महाशोकाभिभूता, जीवितं त्यक्तुमिच्छामि, राक्षसीभिः रक्षितास्मि, रामं न गन्तुं शक्नोमि। धिक् मानुषत्वम्, धिक् परावलम्बनम्, यतः इच्छया जीवितं त्यक्तुं न शक्यते। इदानीं श्रीवाल्मीकि रामायणे सुन्दरकाण्डे षट् विंशः सर्गः शृणु। जनकनन्दिनी, अश्रुपातेन मुखं स्रवयन्ती, अधोमुखी, युवतीव विलपितुम् आरब्धा। सा दुःखिता, उन्मत्तेव, मद्यपेव, विक्षिप्तचेताः, भूमौ वृष्कायाः शिशुवत् विचलन्ती। राघवः अनवस्थितः, तदा रावणः, रूपान्तरकः राक्षसः, मां बलात् आहृत्य, रुदन्तीं, अत्र अनयत्। राक्षसीभिः वश्या, कठोरैः त्रासिता, गहनदुःखेन पीडिता, जीवितं सोढुं न शक्नोमि। मम जीवने, वित्ते, भूषणेषु, रामविना राक्षसीमध्ये, किमपि मूल्यं न अस्ति। नूनं मम हृदयम् अश्मवत्, अथवा अव्ययी अमृतं, यत् दुःखेन न भिद्यते। धिक् माम्, अनर्हां, अनन्यसतीं, यत् क्षणमपि जीवामि, रामवियोगात्; मम जीवनं पापमिव। रावणं, रात्रिचरं, वामपादेन अपि न स्पृशेयम्; कथं तं निन्दितं काङ्क्षेयम्। स न तिरस्कारं जानाति, नात्मानं, न कुलं—यः क्रूरभावेन मां रञ्जयितुम् इच्छति। छिन्ना, भग्ना, विदीर्णा, दग्धा वा, ज्वलिते अग्नौ, रावणं न वशीकुर्यां; व्यर्थं वचनं किम् दीर्घयति? राघवः विज्ञातः, बुद्धिमान्, कृतज्ञः, दयालुः, सदा धर्मिष्ठः; किन्तु, मम दुर्भाग्येन, अधुनापि दया न दर्शयति। जनस्थानमध्ये, चतुर्दशसहस्राणि राक्षसाः तेनैकेन हतानि; तर्हि ममार्थं किम् न आगच्छति? रावणेन, दुर्बलेन राक्षसेन, अहं आहृता; मम पतिः तु रावणं रणाङ्गणे हन्तुं समर्थः। दण्डकवनस्य राक्षसश्रेष्ठः विराधः, रामेण युद्धे हतः; तर्हि ममार्थं किम् न आगच्छति? लङ्का तु दुर्गमा, मध्यसागरस्थितम्; राघवस्य बाणेषु तु विघ्नः न भविष्यति। किम् कारणं, यत् रामः, वीर्यनिष्ठः, पत्न्याः, राक्षसेन हृतायाः, ममार्थं न आगच्छति? शायद् लक्ष्मणस्य ज्येष्ठः भ्राता न जानाति अहं अत्र अस्मि; अथवा, ज्ञात्वा अपि, स तेजस्वी तद् अन्यायं सहते। गृध्रराजः अपि, यः ज्ञात्वा मम अपहरणं, राघवाय सूचना दातुम् इच्छति, रावणेन युद्धे निपातितः। वृद्धः जटायुः, ममार्थं रावणं प्रतिरोधयन्, हन्तुं यत्नवान्, महत् कर्म कृतवान्। यदि राघवः जानाति अहं अत्र अस्मि, तदा क्रुद्धः, राक्षसविहीनं जगत् बाणैः करिष्यति। लङ्कां, महासागरं, रावणस्य कीर्तिं नाम च, स बाणैः दग्ध्वा नाशयिष्यति। राक्षसीणां गृहेषु, स्वामी हतः, यथा अहं विलपामि, तथा ताः अपि विलपिष्यन्ति—नात्र संशयः। राक्षसाणां लङ्कां अन्वेष्य, रामः लक्ष्मणेन सह ताम् नाशयिष्यति; तयोः दृष्टः शत्रुः क्षणमपि जीवितुं न शक्नोति। शीघ्रं एष स्थानः श्मशानवत् भविष्यति, मार्गाः चिता-धूमैः वृताः, गृध्रवृन्दैः आच्छादिताः। शीघ्रं मम अभिलषितं फलम् प्राप्तुं शक्यं; गमनं तु कठिनम्, सर्वेषां च, विपर्ययः समीपः इति प्रतीतिः।