अजामुख्या यदुक्तं तदेव मम रोचते, शीघ्रं मद्यं सर्वदुःखनाशनं आनयेत्याज्ञापयन् राक्षसीनां स्वामी रावणः सन्तुष्टः अभवत्। मानवमांसस्य आस्वादनेन वयं निकुम्भिलायां नृत्येयामेत्यपि राक्षस्यो घोररूपाः सीतां देवकन्यासमसम् उपद्राव्य ताम् अत्यन्तं भयभीतां कृतवन्त्यः। तदा जनकात्मजा सीता राक्षसीभिः भीषणैः कठोरैः बहुविधैः वचोभिः समभ्युक्ता दुःखार्ता रुदन्ती स्थितवती। ताः राक्षस्यः वैदेहीं मनःस्थिरां भीषयन्त्यः, सा आकुलचित्ता अश्रुपूरितगिरा व्याकुला वाक्यम् अवदत् — "मानुषी राक्षसपत्नी न भवेत्; यथेष्टं कुरुत, मां खादत वा, अहं तु वः वचनं न करिष्यामि।" राक्षसीभिः परिवृता सीता, देवकन्यासमसमा, दुःखार्ता रावणेन च भीषिता, शान्तिं न लेभे। सा महतीं कम्पनां प्राप्य, देहं त्यक्तुमिव, काकैः वनमध्ये विक्षिप्तां मृगीमिव, अत्यन्तं क्लेशिता। तदा सा अशोकवृक्षस्य पुष्पितं शाखां गृहीत्वा, दुःखेन विद्धा, पतिं चिन्तयन्ती, अश्रुपातैः स्तनौ स्नापयन्ती, शोकस्य अन्तं न प्राप्नुवन्ती, कम्पमाना, वातेन वेपमानां कदलीमिव भूमौ पतिता। तस्याः दीर्घनीलकेशपाशः सर्पवत् स्फुरन् दृष्टः। सा दीना, शोकसमाकुला, क्रोधेन च मनः विक्षिप्ता, अश्रूणि स्रवयन्ती, मिथिलात्मजा विलपन्ती अभवत्। सा दुःखातुरा रुदती — "हा राम! हा लक्ष्मण! हा कौसल्या जननी! हा आर्ये सुमित्रे!" इत्युच्चैः विलप्य अवदत्। "सत्यं हि मुनिभिः उक्तं — अकालमृत्युः दुर्लभा, स्त्रियाः पुरुषस्य वा। अहं राक्षसीभिः पीडिता, रामवियोगेन क्षणमपि जीवामि, दुःखिता। हीनपुण्या दुःखार्हा च अहं, परित्यक्ता नौः मध्यसागरे वातवेगेन निमग्ना इव विनश्यामि। पतिं अदृष्ट्वा, राक्षसीवशे पतिता, शोकविह्वला, नदीकूलमिव आप्सु पतन्ती। धन्याः ते ये मम नाथं, पद्मपत्रायतलोचनं, सिंहगमनेन यान्तं, कृतज्ञं, मधुरभाषिणं पश्यन्ति। रामवियोगेन जीवितं विषमिव असह्यं मे। किमिदं पूर्वकाले महापापं मया कृतं यत्, एतादृशं भीषणं दुःखं प्राप्नोमि? दुःखेन पीडिता प्राणान् त्यक्तुमिच्छामि, राक्षसीभिः रक्ष्यमाणा रामं न सम्प्राप्य। धिक् मानुषत्वं, धिक् पराधीनतां, यतो जीवितस्य इच्छया परित्यागः न शक्यते।" एवं विलपन्त्याः जनकात्मनः अश्रुपूरितवदना, अधोमुखी, कन्येव विलपन्ती अभवत्। सा शोकविह्वला, उन्मत्ता इव, मदमत्ता इव, विक्षिप्तचेतना इव, भूमौ चञ्चलम् अचरद्, वत्सेव प्रतिनिवृत्ता। "राघवस्य अनवधानकाले रावणेन, रूपान्तरकुशलराक्षसेन, बलात् आक्रुष्यमाणा अहं नीतास्मि। राक्षसीवशे पतिता, कठोरैः वचोभिः भीषिता, दुःखिता, जीवितुं न शक्नोमि। न मे जीविते, न वित्ते, न भूषणे, किंचित् मूल्यं अस्ति — रामं विना, महारथिनं, राक्षसीमध्ये वसन्त्या। नूनं हृदयं मम अश्ममयं, वा अजरं अमृतं वा, यतो दुःखात् न भिद्यते।" "धिक् माम्, अनार्हां, पतिव्रतां विहाय, क्षणमपि जीवामि, पापं जीवितमिदम्। रावणं तं निषादं, अहं वामपादेनापि न स्पृशेयम्; कथं तु तं कामयेयम्? स न निराकरणं वेत्ति, नात्मानं, न कुलं स्वम् — स एव दुष्टभावेन माम् उपसेवते। छिन्नां, भग्नां, विदीर्णां, वह्नौ दग्धां वा अपि, रावणस्य वशं न यायाम्; किं व्यर्थं भाषणम्? राघवः प्रज्ञावान्, कृतज्ञः, दयालुः, सदा धर्मात्मा — अहो, मम दुर्भाग्येन स दया न दर्शयति। जनस्थानस्थे, चतुर्दशसहस्राणि राक्षसानि तेनैकेन निहतानि; किमर्थं न स माम् आगच्छति? रावणेन, दुर्बलेन, अहं हृता; रामः तु युद्धे रावणं हन्तुं समर्थः। विराधः दण्डकावने श्रेष्ठो राक्षसः रामेण हतः; किमर्थं न स माम् आगच्छति?" "इयं लङ्का सागरमध्ये दुरासदा; राघवबाणानां तु न किञ्चित् प्रतिबन्धः। किमर्थं स वीर्यनिष्ठः रामः, राक्षसेन हृतां प्रियाम्, न सम्प्राप्तवान्?" इति सीता, दुःखार्ता, राक्षसीभिः भीषिता, पतिस्मरणेन क्लिश्यमाना, अश्रुपूर्णलोचना, भूमौ पतिता, बहुधा विलपन्ती, दुःखं प्रकटयन्ती, स्वपतिस्नेहेन संतप्यमाना तत्रैव स्थितवती।