यदि तव उक्तं न कुर्याः, तर्हि अस्मिन्नेव क्षणे सर्वाः वयम् त्वां भक्षयिष्यामः इति राक्षस्यः सीतां तत्र भीषयन्ति। ततः विकटा नाम राक्षसी, स्तनौ लम्बमानौ धारयन्ती, कोपेन सीतां मुष्टिं उत्तोल्य अभ्यधावत्। सा मैथिल्याः प्रति, “असङ्गतं बहु वचनं त्वया श्रुतं, दयया सौम्यतया च अस्माभिः सहनं, यद्यपि त्वं दुष्टचित्ता,” इति उवाच। “अस्माकं हितं समये उक्तं न शृणोषि; समुद्रम् यः अन्यैः दुष्प्रापः, तं त्वया लङ्घितम्। रावणस्य भीषणं अन्तःपुरं प्रविष्टा असि, रावणस्य गृहे अस्माभिः रक्षिताः असि। नापि पुरन्दरः त्वां रक्षitum शक्नुयात्; मम वचनं शृणु, मैथिलि, तव हिताय वदामि। पर्याप्तं रोदनं, व्यर्थं शोकं त्यज; सुखं आनन्दं च अन्विष्य, दुःखं परित्यज। हे सीते, राक्षसाधिपेन यथेष्टं रमस्व; जानिमः, भीरु, स्त्रीणां यौवनं शीघ्रं गच्छति। यावत् कालः अस्ति, तावत् सुखं भुञ्जस्व; रम्याः उद्यानानि पर्वतानि च तव। राक्षसाधिपेन सह विहर, मदवर्णेक्षणे; सहस्राणि स्त्रियः तव आज्ञायाः अधीनाः स्युः, सुन्दरि। रावणं राक्षसाणां सर्वेशं पतिं स्वीकारय, अथवा, मैथिलि, तव हृदयं विदार्य, तद् भक्षयिष्यामि। यद्यद् उक्तं मया न कुर्याः, तर्हि चण्डोदरी नाम राक्षसी, भीषणा रूपेण, तव—” इति उग्रं वचनं उवाच। चण्डोदरी महाशूलं प्रगृह्य, “एषा मृगाक्षी, यस्याः स्तनौ भीषया कम्पेते—” इति वदति। रावणेन सीता हृतं दृष्ट्वा, महतः कोपः मम अभूत्; तस्याः यकृत् प्लीहा महाहृदयं सर्वाणि च अन्त्राणि भक्षयितुम इच्छामि। मनः मम तस्याः अङ्गानि शिरः च भक्षयितुम निश्चितम्। ततः प्रघासा नाम राक्षसी वदति, “अस्याः क्रूरायाः ग्रीवां गाढं संधारयाम; किम् विलम्बः? ततः राज्ञे निवेदयाम, यत् मानुषी मृता। नात्र संशयः; सः वदिष्यति, ‘भक्षयताम्।’” ततः अजामुखी नाम राक्षसी वदति, “छित्वा समं विभागयाम, सर्वे भागं लभेम; विवादः न मम रोचते।” शीघ्रं पानं बहु माल्यं च आनय। ततः शूर्पणखा नाम राक्षसी वदति, “यद् अजामुख्या उक्तं, तदेव मम प्रियं; शीघ्रं सुरां आनय, सर्वदुःखनाशिनीम्।” मानुषमांसं आस्वाद्य, निकुम्भिलायां नृत्येम। एवं राक्षस्यः सीतां, देवकन्यायाः तुल्यां, भीषयन्त्यः, सा वीर्यं त्यक्त्वा रुदती। अधुना वल्मीकिमुनिना कृतस्य श्रीरामायणस्य सुन्दरकाण्डे पञ्चविंशः सर्गः आरभ्यते। तत्र, राक्षस्यः क्रूराः, भीष्णाः, कठोराणि बहु वचनानि उक्त्वा, जनकनन्दिनी सीता रुदन्ती। राक्षस्यैः संबोधितायाः सीतायाः, सा वैदेही, दृढसंकल्पा, भयात् कण्ठं निःस्वरं कृत्वा, अश्रुभिः युक्ता, वदति। “मानुषी राक्षसस्य पत्न्यं न भवेत्; यथेष्टं कुरुत, सर्वाः मां भक्षयत, न तु तव आज्ञां स्वीकरोमि।” राक्षस्यैः परिवृता, देवकन्यायाः तुल्या सीता, रावणेन पीडिता, शान्तिं न लब्धवती। सा सीता अतिभयेन कम्पमाना, शरीरं त्यजितुं इच्छन्ती, मृगः दलात् पृथक् काकैः वनान्तरे पीडितः इव। ततः सा अशोकवृक्षस्य पुष्पितं शाखां गृहीत्वा, दुःखेन मनः विकलम्, पतिं चिन्तयन्ती। अश्रुपातैः स्तनौ सिञ्चयन्ती, चिन्तयन्ती दुःखस्य अन्तं न पश्यति। कम्पमाना, वातेन कदलीव पतिता, राक्षस्यैः भीता, मुखं वर्णहीनम्। दीर्घकचाः सीता कम्पमाना, तस्याः वेणी सर्पवत् गच्छति। शोकात् दीना, क्रोधेन मनः विकलम्, अश्रुबहुला, मिथिलाजननी विलपन्ती। दुःखात् संतप्ता, “हा राम!” पुनः “हा लक्ष्मण!” “हा कौसल्या मातः! हा सुमित्रे सुभगे!” इति विलपन्ती। “यद् विद्वद्भिः उक्तं, तदेव सत्यम्—मृत्युः काले पूर्वं दुर्लभः, स्त्रियः वा पुरुषः वा।” “अत्र अहं क्रूराभिः राक्षस्याभिः पीडिता, रामात् वियुक्ता, दुःखेन जीवामि। अल्पपुण्या, दीनवस्था, त्यक्ता इव, मध्यसागरे पूर्णनौ वातेन नीतवतीव नश्यामि। पतिं न पश्यामि, राक्षस्यैः अधीनां पतिता, दुःखेन निमज्जामि, जलाघातेन तीरमिव। धन्याः ते, ये मम स्वामिनं पश्यन्ति, पद्मपत्राक्षं, सिंहगमनं, कृतज्ञं, सौम्यवाचं। रामविहीना, आत्मज्ञं, जीवितं मम दुःसहं, तीक्ष्णविषमिव आस्वाद्य। किम् पूर्वजन्मनि महत् पापं मया कृतम्, यद् इदानीं घोरं दुःखं अनुभवामि?