वैदेही दिव्यगन्धैः दिव्याभरणैश्च भूषिता, अद्य प्रभृते सर्वलोकानां स्वामिनी भव, इति राक्षसीः ताम उपसर्गं कृत्वा सम्बोधयन्। यथा स्वाहा अग्नेः, शची इन्द्रस्य, तथा त्वं रमणीयवर्णे, किं ते रामेण, यो दीनः, मृत्युसमानजीवितः? यदि मम उक्तं न करोषि, तत्क्षणमेव सर्वाः त्वां खादिष्यामः। ततो विकटा नाम राक्षसी, स्तनावस्रंता, क्रुद्धा सीतां मुष्टिं उत्तोल्य भयङ्करं वचनं प्राह। मैथिलि, तव दुर्गुणयुक्तानि वचनानि दयया सौम्यत्वेन सहनानि, त्वं दुष्टचित्ता। न त्वं अस्माकं हितं कालोपयुक्तं वचनं शृणोषि; अन्यैः दुरतिक्रान्तं समुद्रम् अतिक्रम्य आगता। रावणस्य घोरं अन्तरालयं प्रविष्टा, तस्य गृहे रक्षितास्माभिः वासमुपगता। नापि पुरन्दरः त्वां रक्षितुं शक्नोति; मम वचनं शृणु, मैथिलि, हिताय वदामि। पर्याप्तं रोदनं; व्यर्थं शोकं त्यज, सुखं आनन्दं च अन्वेषय, दुःखं च त्यज। सीते, राक्षसाधिपेन यथेष्टं विहारय; नारीणां यौवनं अल्पकालं, तत्त्वं जानिमः। यावत्कालं सुखं भुङ्क्ष्व; रम्यवनानि, पर्वतशैलानि तव। राक्षसाधिपेन सह विहर, मदवर्णेक्षणे; सहस्राणि नार्यः तव आज्ञाप्राप्ताः, रूपवती। रावणं राक्षसाधिपतिं पतिं स्वीकुरु; अथवा मैथिलि, हृदयमुत्क्षिप्य खादामि। यथोक्तं न करोषि, तदा चण्डोदरी नाम राक्षसी, भयानकवर्णा— विलम्बमहत्या शूलं धृत्वा वदति— 'मृगनयनी, भयभीता स्तनौ कम्पेते—' रावणेन सीता अपहृतं दृष्ट्वा, मम महाक्रोधः उत्पन्नः; तस्य यकृत्, प्लीह, महाहृदय, सर्वाणि आन्त्राणि खादितुमिच्छामि। मम मनः तस्य अङ्गानि शिरः च खादितुम् निश्चितम्; ततः प्रघासा नाम राक्षसी वदति। 'इमां दुर्मनसां ग्रीवाम् अपि गृहीत्वा, विलम्बः कः? ततः राज्ञे निवेदयेम, मानुषी मृता।' संशयः नास्ति; राजा वदिष्यति— 'खादत।' ततः अजामुखी नाम राक्षसी वदति। 'छित्वा समानांशाः कुर्मः; विबज्य खादामः, विवादः न मे रोचते।' शीघ्रं पानं पुष्पमालाः च आनय; ततः शूर्पणखा नाम राक्षसी वदति। 'यद् अजामुख्याः उक्तं, तदेव मे रोचते; शीघ्रं मद्यं आनय, सर्वशोकनाशनम्।' मानुषमांसं भक्षयित्वा निकुम्भिलायां नृत्येम; एवं सीता, देवकन्यायाः तुल्या, घोराभिः राक्षसीभिः त्रासिता, धैर्यं त्यक्त्वा रुरोद। शृणु, वाल्मीकिमहाकाव्ये रमायणे सुन्दरकाण्डे पंचविंशः सर्गः। ततः क्रूराभिः राक्षसीभिः उच्यमानानि घोराणि बहूनि वचनानि श्रुत्वा, जनकनन्दिनी रुरोद। राक्षसीभिः एवम् उक्ता, वैदेही, स्थिरमनसा, भीता, अश्रुपूरितकण्ठा, आर्तस्वरेण वदति। 'मानुषी राक्षसस्य पत्नी न भवेत्; यथेष्टं कुरुत, खादत, न तु अहं वचनं करिष्यामि।' राक्षसीभिः परिवृता, देवकन्यायाः तुल्या सीता, रावणेन त्रासिता, दुःखेन पीडिता, शान्तिं न प्राप्नोत्। सीता महतीं कम्पं प्राप, शरीरं त्यक्तुमिव; यथा मृगः काकैः वनान्तरे विहीनसङ्गः पीड्यते। ततः अशोकवृक्षस्य विशालं पुष्पितं शाखां गृहीत्वा, दुःखेन मनः विदारितम्, पतिं स्मरन्ती। अश्रुप्रवाहैः स्तनौ स्नापयन्ती, चिन्तयन्ती, दुःखस्य अन्तं न पश्यति। कम्पमाना वृष्टिपीडितकदलीद्रुमवत् पतिता; राक्षसीभिः त्रासिता, मुखं वर्णहीनम्। ततः सीता, दीर्घघनकेशिनी, कम्पमाना, नागवद् वेणीं विक्षिप्तम् द्रष्टव्या। श्वासान् त्यज्य, दुःखेन क्लिष्टा, क्रोधेन मनः विक्षिप्तम्, अश्रु बहुलं स्रवत्, मिथिलाजननी विलपन्ती। दुःखेन पीडिता, 'हा राम!' पुनः 'हा लक्ष्मण!', 'हा कौसल्या! हा सुमित्रा!' इति विलपन्ती। मुनिसंप्रदायं वचनं सत्यम्— मृत्युः काले न लभ्यते, नारीणां न पुरुषाणां। क्रूराभिः राक्षसीभिः पीडिता, रामवियोगे दुःखिता, जीवति क्षणमपि। अल्पपुण्या, दीनवस्था, त्यक्ता, समुद्रमध्ये पूर्णनौ यथा वायुवेगेन नश्यति। पतिं न पश्यन्ती, राक्षसीभिः अधीनत्वं प्राप्ता, दुःखेन निमज्जति, यथा जलाघातेन तटम्। धन्याः ते ये मम स्वामिनम् पश्यन्ति, पद्मपत्राक्षम्, सिंहगमनम्, कृतज्ञम्, मधुरवाचिनम्।