तदा सर्वतः क्रुद्धाः राक्षस्यः दीर्घज्वलद्दंष्ट्राः तीव्रं जिह्वाभिः विलिहन्त्यः, कम्पमानां सीतां समन्तात् अभ्यधावन्। तीक्ष्णैः परशुभिः गृह्य, महान् रोषेण ताः अब्रुवन्—"न अर्हति एषा रावणं राक्षसाधिपतिं पतित्वेन।" भयावहाभिः राक्षसीभिः अभिभूता सा महाभागा अश्रूणि प्रमृज्य, शिंशपावृक्षस्य समीपं जगाम। राक्षसीभिः परिवृता सा विशाललोचना सीता, शिंशपावृक्षमुपसृत्य, शोकसंभ्रान्ता तत्र स्थितवती। ताः सर्वाः भीषणा राक्षस्यः, कृशाः दुःखशोकमुख्यः मलिनवासिन्यः, तां सीतां भययन्त्यः अभवन्। तत्र विनता नाम राक्षसी, भीमदर्शना, विकटवदना, पातितोदराऽपि, क्रुद्धा वाक्यमब्रवीत्—"सीते, पत्युः तव यावत् स्नेहः प्रदर्शितः, तावत् पर्याप्तम्; सर्वत्र, सुमुखि, अतिरेकः अनर्थाय भवति। मया तुष्ट्या प्राप्ता; शुभं ते अस्तु। मानुषधर्मः सम्पूर्णः। इदानीं तु, मैथिलि, यत् मया उक्तं तत् कुरु, हिताय भवति। रावणं राक्षसाधिपतिं पतिं गृहाण, देवेश्वर इन्द्रवत् बलवान् सः। वैदेहि, दिव्यगन्धैः दिव्याभरणैश्च विभूषिता, अद्य प्रभृति सर्वलोकस्य स्वामिनी भव। यथा स्वाहा अग्नेः, शची इन्द्रस्य, तथा त्वं रमणीये, किं ते रामेण दुःखितेन, यस्य जीवितं समाप्तवत् इव। यदि मम वचनं न करोषि, ततः अस्मिन्नेव क्षणे सर्वाः वयम् त्वां खादिष्यामः।" अन्यापि राक्षसी विकटा नाम, लम्बस्तनवती, क्रुद्धा, मुष्टिं उन्नम्य, सीतां भययन्ती अब्रवीत्—"बहून्यनुचितानि वाक्यानि त्वत्तः सहिष्णवः, दयया सौम्यतया च, यद्यपि त्वं दुष्टचित्ता। न त्वं समये हितं वाक्यं पश्यसि; त्वं पारं समुद्रस्य अनयस्यान्येषां दुःसाध्यं नीतासि। रावणस्य घोरान्तःपुरं प्रविष्टा, रावणस्य गृहे रक्ष्यमाणाः अस्माभिः। नापि पुरन्दरः त्वां त्रातुं शक्नुयात्; मम वचनं शृणु, मैथिलि, हिताय वदामि। पर्याप्तं रुदनं; व्यर्थं शोकं त्यज। हर्षं सुखं च अन्विच्छ, दुःखं परित्यज।" "सीते, राक्षसाधिपतिना यथेष्टं क्रीडस्व; स्त्रियः हि यौवनं क्षणमात्रं जानामः। यावत् कालः अस्ति, तावत् सुखानि भुङ्क्ष्व; रम्याणि उद्यानानि गिरीन्द्रश्च तव। राक्षसाधिपतिना सह विचर, मदालसनेत्रे; सहस्राणि स्त्रियः ते आज्ञायाः स्थास्यन्ति, सुशोभने। रावणं राक्षसाधिपतिं पतिं गृहाण; अथवा, मैथिलि, हृदयं ते विदार्य खादिष्यामि। यदि मम यथोक्तं न करोति, तर्हि राक्षसी चण्डोदरी, भीमदर्शना, महाशूलं प्रगृह्य, एतद्वचनं वदेत्—" "'एषा मृगाक्षी, भयात् कम्पमानस्तनयुग्मा—' रावणेन सीता अपहृता इति दृष्ट्वा, मम महान् कोपः उत्पन्नः; अस्याः यकृत् प्लीहान् हृदयं च सर्वाणि चान्तराणि खादितुम् इच्छामि। मम मनः अस्याः अङ्गानि शिरश्च अपि खादितुम् निश्चितम्।" ततः प्रघासा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत्—"इमां क्रूरां ग्रीवां घर्षयामः, किम् विलम्ब्यते? ततः नृपतये निवेदयामः यत् एषा मानुषी मृता। नात्र संशयः; सः वदिष्यति—'खादत';" ततः अजामुखी नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत्—"छित्वा एतां समं विभागयामः; विवादः न रोचते।" शीघ्रं पानं पुष्पमाल्यं च बहुविधं आनयन्तु इति। ततः शूर्पणखा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत्—"यद् अजामुख्या उक्तं, तदेव मे रोचते; शीघ्रं मद्यं आनयन्तु, सर्वदुःखनाशनम्।" "मानुषमांसं आस्वाद्य, निकुम्भिलायां नृत्यामः।" इति, सीता या देवकन्यासमाः, ताभिः विकृताभिः राक्षसीभिः भय्यमानां, सा धैर्यं त्यक्त्वा रुरोद। शृणु, इदानीं वाल्मीकि-मुनिप्रणीतस्य श्रीरामायणस्य सुन्दरकाण्डे पञ्चविंशः सर्गः। तदा ताः क्रूराः कठोराणि बहूनि वचनानि राक्षस्यः उचुः; तेन जनकात्मजा बाष्पपूरितलोचना रुरोद। राक्षसीभिः एवं उक्ता, वैदेही, स्थिरमना, भयात् सान्त्वनया कण्ठगद्गदया वाचा अब्रवीत्—"मानुष्या राक्षसस्य भार्या न भवेत्; यथेष्टं कुरुत, खादत वा, न तु अहं वः आज्ञां करिष्यामि।" राक्षसीभिः परिवृता, सीता या देवकन्यासमाः, शोकसंता, रावणेन च भीता, न शान्तिम् अलभत। सा सीता, भीत्या महती कम्पमाना, इव स्वदेहं त्यक्तुं शीलिता, मृगीव विहीना संघातात्, काकैः वनान्तरे पीडिता। ततः सा अशोकवृक्षस्य विकचं शाखां समाश्रित्य, दुःखेन भग्नचित्ता, पतिं ध्यायन्ती स्थितवती। अश्रुप्रवाहैः स्तनयुग्मे स्नापयन्ती, चिन्तयन्ती, दुःखस्य अन्तं नालभत।