हनुमान् तु तत्र शिंशपावृक्षस्य छायायाम् स्थितः, स्वयम् च छन्नः मौनं च आस्थितः, ताः राक्षस्यः सीतां प्रतिकूलं भयङ्करं च वदन्त्यः श्रुत्वा स्थितवान्। ताः तु सर्वतः क्रुद्धाः सीतां अभिद्रवन्त्यः, दीर्घदंष्ट्राः ज्वलद्भिः जिह्वाभिः ताम् भीतां तिव्रं च लिलिह्युः। तीक्ष्णकरालानि परिघृहीत्वा क्रोधेन उग्रं भाषमाणाः, ताः अब्रुवन्—“राक्षसानां पतिं रावणम् अर्हति नायं धर्मपत्नी।” सा तु महाभागा सीता, तासां राक्षसीनां भीषणैः उपसर्गैः संत्रासिता, अश्रूणि अपोह्य शिंशपावृक्षस्य समीपं जगाम। तत्र राक्षसीभिः परिवृता, विशाललोचना सा मैथिली, शोकेन अभिभूता, शिंशपावृक्षस्य अधः स्थित्वा दुःखेन पीडिता बभूव। ताः सर्वाः भीषणा राक्षस्यः, दुःखिता कृशाङ्गी मलिनवस्त्रा च सीतां भयभीतां पुनः पुनः त्रासयन्त्यः तिष्ठन्ति स्म। तदा विनता नाम राक्षसी, भीमदर्शना विकृतानना च, कृशोदराऽपि, क्रोधेन अब्रवीत्—“सीते! यद् पतिस्नेहः त्वया प्राप्तः, तद् पर्याप्तम्; सर्वत्र अतिक्रान्तिः हान्यै एव भवति। अहम् तु तुष्टा अस्मि; भवतु ते कल्याणम्। मानवमार्गः अपि कृतः; इदानीं मम वचनं कुरु, हितम् एव। रावणं पतिं गृहाण, राक्षसानां पतिं, महाबलम् इन्द्रसदृशं च। वैदेहि! दिव्यगन्धैः दिव्याभरणैः च भूषिता, अद्य प्रभृति सर्वलोकस्य ईश्वरी भव। यथा स्वाहा अग्नेः, शची इन्द्रस्य, तथा त्वं राघवस्य किं प्रयोजनम्? सः दुःखितः, प्राणैः विहीनः इव। यदि मम वचः न करोति, तत् इहैव सर्वाः वयं त्वां खादिष्यामः।” एवं तस्याः विनतायाः वचनं श्रुत्वा, विकटा नाम राक्षसी, लम्बोदरस्तना, कोपेन उर्ध्वं करं कृत्वा सीतां पुनः त्रासयन्ती अब्रवीत्—“बहूनि अवाच्यानि वाक्यानि त्वत्तः श्रुतानि, दयया सौम्यया च, यद्यपि त्वं दूषिता। यः हितं वयं वदामः, तं त्वं न शृणोषि; दुस्तरं सागरं त्वया अतिक्रान्तम्। रावणस्य अन्तःपुरं प्रविष्टा, गृहे अस्य निगृहीता च अस्माभिः रक्ष्यसे। नापि पुरन्दरः त्वां रक्षितुं शक्नोति; मम वचः शृणु, हितार्थं वदामि। अत्यर्थं रुदनं त्यज; व्यर्थं शोकम् उत्सृज्य हर्षं सुखं च पश्य। राक्षसाधिपतिना यथेष्टं क्रीड; स्त्रीणां तु यौवनं क्षणिकम् एव। यावत् कालः अस्ति, तावत् सुखं भुङ्क्ष्व; रम्याणि उद्यानानि पर्वतानि तव एव। राक्षसानां राज्ञा सह विचर, मदालसा लोचनवती; सहस्राणि स्त्रियः तव आदेशे स्थास्यन्ति। यदि मम वचः न करोति, तदा हृदयं ते विदार्य खादिष्यामि। यदि यथोक्तं न करोति, तदा चण्डोदरी नाम राक्षसी, भीमदर्शना, त्वाम्—” एवं उक्त्वा, चण्डोदरी, महान् शूलं प्रगृह्य, अब्रवीत्—“एषा मृगाक्षी, स्पन्दमानस्तनी, रावणेन हृता दृष्ट्वा मम महान् क्रोधः जातः; अस्याः यकृत् प्लीहा हृदयं च सर्वाणि चान्तराणि खादितुम् इच्छामि। मम मनः अस्याः अङ्गानि शिरः च खादितुम् निश्चितम्।” ततः प्रघासा नाम राक्षसी अब्रवीत्—“क्रूरायाः अस्याः कण्ठं पिडयाम; किम् विलम्ब्यते? ततः राज्ञे निवेदयामः यत् एषा मानुषी मृताऽस्ति। न संशयः, सः वक्ष्यति—‘खादत।’” अजामुखी नाम राक्षसी अब्रवीत्—“छित्वा एतां, सर्वेभ्यः समं भागं कुर्मः; विभागः क्रियते, कलहः न रोचते मे।” शूर्पणखा नाम राक्षसी अब्रवीत्—“यद् अजामुख्या उक्तं, तत् एव रोचते; शीघ्रं सुरां आनय, सर्वदुःखविनाशिनीम्। मानुषमांसं भुक्त्वा निकुम्भिलायाम् नृत्येम।” एवं सीता, देवकन्यया तुल्या, भीषणा राक्षस्यः तया त्रासिता, धैर्यं त्यक्त्वा रुदन्ती बभूव। इदानीं वाल्मीकिमुनेः श्रीरामायणस्य सुन्दरकाण्डे पञ्चविंशः सर्गः प्रवक्ष्यामि। ततः ताः क्रूराः राक्षस्यः कठोराणि बहूनि वचनानि उच्य, जनकनन्दिनीं सीतां रुदन्तीं कृतवन्त्यः। तासां वचः श्रुत्वा, वैदेही स्थिरमना, भीता, अश्रुपूर्णया वाचा उवाच—“मानुष्या राक्षसस्य भार्या न भवेत्; यथेष्टं कुरुत, खादत मां सर्वाः, न तु वचनं वो करिष्यामि।” राक्षसीभिः परिवृता, देवकन्यासमा सा सीता, रावणस्य उपसर्गैः दुःखिता, शान्तिम् न लेभे। सा तदा भयात् कम्पमाना, शरीरेण पत्यमानं इव, हरिणीव विहीना संघातात्, काकैः वनान्तरे पीड्यमाना इव बभूव। ततः सा अशोकवृक्षस्य पुष्पितं शाखां गृहीत्वा, दुःखेन भग्नचित्ता, पतिं चिन्तयन्ती स्थितवती।