राक्षसीनां वचनानि श्रुत्वा, पद्मपत्रनयनाः सीता, अश्रुपूरितलोचना, तानि वचनानि उवाच। “यद् द्वेष्यं वचनं यूयं सर्वाः मिलित्वा ब्रूथ, तादृशं पापं वाक्यं मम चित्ते न स्थाति। मानव्या स्त्री राक्षसस्य पत्न्यं न भवेत्; इच्छन्ति यदि, सर्वाः मां खादन्तु, न तु अहं वः आज्ञां करिष्यामि। मम पतिरेव, चाहे सः राज्यहीनः वा दरिद्रः, मम स्वामी; अहं तस्य नित्यं भक्त्या सेवामि, यथा सुवर्चला सूर्यं सेवते। यथा महाभागा शची इन्द्रं, अरुन्धती वसिष्ठं, रोहिणी चन्द्रं सेवते, तथा; यथा लोपाल्मुद्रा अगस्त्यं, सुकन्या च्यवनं, सावित्री सत्यवतम्, श्रीमती कपिलं सेवते; यथा मदयन्ती सौदासं, केशिनी सगरं, दमयन्ती नलं, भीमि स्वपतिं धर्मेण सेवते; एवं अहं अपि रामे, इक्ष्वाकुवंशश्रेष्ठे, नित्यं पतिभक्ता।" सीतायाः वचनानि श्रुत्वा, रावणस्य प्रेरणया राक्षस्यः कोपपूर्णाः ताम् उग्रवाक्यैः त्रासयितुं आरभन्त। तत्र हनुमान्, शिंशपावृक्षे निहितः, मौनं धारणं कृत्वा, राक्षसीनां सीतां त्रासयन्तीनां वचनानि शृणोति। सर्वतः क्रुद्धाः राक्षस्यः सीतां अभिगच्छन्ति, दीर्घज्वलन्मुखदंष्ट्राः ताः ताम् तीव्रं जिह्वाभिः विलिहन्ति; सीता भयात् कम्पमाना तिष्ठति। तीक्ष्णकुठाराः गृहित्वा, राक्षस्यः क्रोधेन वदन्ति—“राक्षसाधिपतिः रावणः तस्य पत्न्यं न युक्ता।” तदा सा सीता, भीषणराक्षसीनां त्रासिता, अश्रूणि अपोह्य, शिंशपावृक्षम् उपसृत्य तस्थौ। राक्षसीभिः परिवृता, दुःखातिभारा, विशालाक्षी सीता तत्र तस्थौ। सर्वतः भीषणराक्षस्यः तां त्रासयन्ति; दुःखदीनमुखी, मलिनवस्त्रधारिणी सीता तत्र स्थितवती। ततः विनता नाम राक्षसी, क्रूरवर्णा, भीषणमुखी, गहनपृष्ठा, क्रोधेन सीतां वदति—“सीते, तव पत्युः स्नेहः पर्याप्तः; सर्वत्र, सौम्ये, अतिक्रमेण अनर्थः भवति। अहं तुष्टा; शुभं ते अस्तु। मानवपथः सम्पूर्णः। अधुना, मैथिलि, मम वचनं कुरु, तव हिताय। रावणं पतिं स्वीकुरु, राक्षसाधिपतिं, महाबलिनं, इन्द्रवत् प्रवरं।” “वैदेहि, दिव्यगन्धैः दिव्याभरणैः भूषिता, अद्य आरभ्य सर्वलोकाधिपत्यं प्राप्नुहि। यथा स्वाहा अग्नौ, शची इन्द्रे, रमणीये, किं ते रामे, दुःखी, मृत्युसमीपे स्थिते?” “यदि मम उक्तं न करोषि, ततः तत्रैव सर्वाः त्वां खादामः।” ततः विकटा नाम राक्षसी, स्तनाभ्यां लम्बमानाभ्यां, क्रोधात् सीतां मुष्टिं उत्तोल्य त्रासयति। “मैथिलि, तव बहूनि अनुचितवचनानि सहनानि, करुणया सौम्यतया, यद्यपि त्वं दुष्टचित्ता। वयं युक्तकालं हितवचनं वदामः, त्वं न शृणोषि। त्वं समुद्रं, अन्यैः दुष्प्राप्यं, लंघयित्वा आगता। रावणस्य भीषणान्तरालयं प्रविष्टा, रावणगृह confines guarded by us. न पुरन्दरः अपि रक्षेत्; मम वचनं शृणु, मैथिलि, हिताय वदामि।” “अश्रूणि पर्याप्तानि; व्यर्थदुःखं त्यज। सुखं प्राप्नुहि, सततदुःखं विसृज्य। सीते, राक्षसाधिपतिना यथेष्टं रमस्व। वयं जानिमः, भीरु, स्त्रीणां यौवनं क्षणिकम्। सुखं उपभुज्य, यावत् कालः अस्ति; रम्यवनानि, पर्वतानि तव। राक्षसाधिपतिना सह विहर, मदनाक्षि; सहस्राः स्त्रियः तव आज्ञायाः स्थास्यन्ति, सुन्दरी। रावणं पतिं स्वीकुरु, राक्षसाधिपतिं; अथवा, मैथिलि, तव हृदयम् उद्धृत्य खादामि। यदि मम वचनं न करोषि, चण्डोदरी नाम राक्षसी, भीषणरूपा—” सापि महाशूलम् उत्तोल्य वदति—“एषा मृगनयना, भयात् स्तनौ कम्पन्ते— रावणेन सीता हृतं दृष्ट्वा, मम महाक्रोधः उत्पन्नः; तस्याः यकृत्, प्लीहा, महाहृदयं, सर्वाणि अंत्राणि खादितुम् इच्छामि। मम मनः तस्याः अङ्गानि शिरः च खादितुम् निश्चितम्।” ततः प्रघासा नाम राक्षसी वदति—“अस्याः क्रूरायाः कण्ठं गृहीत्वा घातयाम; विलम्बः कः? ततः नृपाय निवेदयाम, यत् मानव्या मृता। नात्र संशयः; सः वदिष्यति—‘खादत।’” अजामुखी नाम राक्षसी वदति—“छिन्त्वा ताम्, समविभागं कुर्मः; विभजाम, विवादः न मम प्रियः।” शीघ्रं पेयं, पुष्पमालाः च आनय। तदा शूर्पणखा नाम राक्षसी वदति—“अजामुख्याः वचनं एव मम प्रियं; शीघ्रं सुरां आनय, सर्वदुःखनाशिनीम्।” एवं राक्षसीनां भीषणवचनानि, त्रासपूर्णम्, सीतां प्रति अभवत्; सा दुःखार्ता, भयात् कम्पमाना, शिंशपावृक्षे स्थित्वा, राक्षसीभिः परिवृता, अश्रुपूरितलोचना, रामे नित्यं पतिभक्त्या तिष्ठति। हनुमान् तु मौनं धृत्वा, तद् सर्वं द्रष्ट्वा, सीतायाः दुःखं मनसि अधारयत्।