सागरपुत्राणां तर्पणार्थं बलवान् अंशुमान् जलाशयम् अन्विष्यन् जलं न लब्धवान्। ततः स सर्वतः परितः पश्यन्, तत्र सुपर्णं खगाधिपतिं, पितामहानां मातुलं, वेगवान् वातसमानं ददर्श। तं महाबलिनं विनतासुतं दृष्ट्वा, स महात्मा अंशुमानं सम्बोधितवान्—"मा शोच," इत्युक्त्वा, "एषा मृत्युः लोके स्वीकृता। एते महाबलिनः कपिलस्य अगम्यबलस्य तेजसा दग्धाः; त्वं बुद्धिमान् तेषां साधारणं जलं न दातव्यं। गङ्गा हिमवतः ज्येष्ठा कन्या, तस्यां त्वं पितृणां तर्पणं कर्तव्यम्। या गङ्गा लोकपावनी, सा यदा एतेषां भस्मनि प्रवहिष्यति, तदा एषां प्रियया गङ्गया स्नातं भस्म यदा स्यात्, षष्टिसहस्रपुत्राः स्वर्गलोकं गमिष्यन्ति। त्वं याहि, अश्वं संहृत्य, यज्ञं सम्पूर्णं कुरु।" इत्युक्त्वा सुपर्णवचनं श्रुत्वा, तेजस्वी महातेजाः अंशुमान् शीघ्रं अश्वं गृहित्वा स्वगुरुं समुपागच्छत्। ततः दीक्षितं राजानं समाश्रित्य, सर्वं यथावत् सुपर्णवचनेन सह निवेदयामास। तं भीषणं वचनं अंशुमता उक्तं श्रुत्वा, राजा विधिपूर्वकं यज्ञं सम्पन्नम् अकरोत्। स प्रसिद्धः राजा यथेष्टं यज्ञं कृत्वा स्वपुरीं प्रत्यागच्छत्; गङ्गावतरणाय तु उपायं न प्राप। उपायं न प्राप्य, स महाबलिः राजा त्रिंशत्सहस्रवर्षाणि राज्यं कृत्वा, अन्ते स्वर्गं गतः। सागरस्य स्वर्गगमनानन्तरं, जनाः धर्मात्मानं अंशुमानं राजानं चक्रुः। स अंशुमान् महात्मा, तस्य सुप्रसिद्धः पुत्रः दिलीपः आसीत्। स दिलीपाय राज्यं न्यवेद्य, अंशुमान् हिमालयस्य रम्ये शिखरे दीर्घं तपः अचरत्। स ख्यातिमान् राजा मुनिवने द्वात्रिंशत्सहस्रवर्षाणि वासं कृत्वा, तपसा समृद्धः स्वर्गं गतः। दिलीपः तु महाबलिः, पितृविनाशं श्रुत्वा, शोकेन पीडितः उपायं न प्राप। कथं गङ्गावतरणं स्यात्? कथं तेषां जलतर्पणं कर्तुम्? कथं पितॄनुद्धरेयम्? इति चिन्तया व्यग्रः आसीत्। एवं सततं चिन्तयन्, नियमव्रतसमन्वितः धर्मनिष्ठः च, तस्य भगीरथनामकः धर्मात्मा पुत्रः अभवत्। दिलीपः महाद्युतिः बहूनि यज्ञानि अकरोत्; स त्रिंशत्सहस्रवर्षाणि राज्यं कृत्वा, पितृणां उद्धारस्य उपायं न प्राप्य, व्याधिना पीडितः, कालधर्मेण निधनं प्राप। स राजा स्वीयेन पुण्येन इन्द्रलोकं गतः, भगीरथं पुत्रं राज्ये अभिषिच्य। भगीरथः तु राजर्षिः धर्मात्मा, अपत्यम् इच्छन्, प्रजाः च कामयमानः, मन्त्रिभ्यः राज्यं न्यवेद्य, गङ्गावतरणे संकल्पितः, गोकर्णे दीर्घं तपः अचरत्। स उर्ध्वबाहुः, पञ्चतपः, मासोपवासेन जीवन्, जितेन्द्रियः, सहस्रवर्षाणि कठोरं तपः अकरोत्। तस्य महात्मनः तपसा परितुष्टः भगवाञ् ब्रह्मा, प्रजापतिः, सन्तुष्टः सञ्जातः। "राजन् भगीरथ," इत्युक्त्वा ब्रह्मा, "तव तपसा अहं तुष्टः। वरं वृणुष्व।" इति। भगीरथः कृताञ्जलिः ब्रह्माणं जगद्गुरुम् उवाच—"यदि भगवतः प्रसादः मयि अस्ति, यदि मम तपः सफलम्, तर्हि सागरपुत्राणां जलं मया दीयताम्। येषां महात्मनां गङ्गाजलेन भस्म स्निग्धं स्यात्, ते पितृभिः सहिताः परमं स्थानं यान्तु। एष एव मम वंशस्य उद्धारार्थं, इक्ष्वाकुवंशस्य नाशः मा भवतु; एष मे परमः वरः अस्तु।" ततः ब्रह्मा भगीरथं शुभैः मधुरैश्च वाक्यैः उवाच—"महान् एषः तव अभिलाषः, भगीरथ, रथिनां श्रेष्ठ। तथा अस्तु, शुभं ते अस्तु, इक्ष्वाकुवंशवर्धन। एषा गङ्गा हिमवत्सुतैषा धार्यतव्या; तत्र हरः स्थाप्यः। पृथ्वी गङ्गावतरणं सोढुं न शक्नोति; त्रिशूलधारिणं विना अन्यं पश्यामि न।" एवं राजानं समनुज्ञाय, गङ्गां चाभाष्य, ब्रह्मा सर्वैः देवैः मरुद्गणैः सह स्वं लोकं गतः। ब्रह्मणः गमनानन्तरं, भगीरथः भूमौ अङ्गुष्ठं स्थाप्य, संवत्सरमेकं पूजां कृत्वा, गङ्गावतरणाय तपः अचरत्। एवं बालकाण्डे श्रीमद्रामायणे महाकाव्ये गङ्गावतरणस्य पावनं चरितं प्रवहति।