सर्वासां ताः राक्षसीनां सान्त्वनवाक्यानि श्रुत्वा, सीता स्वधर्मनिष्ठा स्वहितानि वचांसि रावणं राक्षसराजानं प्रति उवाच। सा गौरवेण स्वशीलस्य गर्वमावहन्ती, उवाच—“नूनं तव जनपदे धर्मपथे स्थितः कश्चिद् नास्ति यो त्वां निवारयेत् अस्मात् गर्हितात् कर्मणः। त्वदन्यः कः स्यात् यस्य धर्मपत्नीं चिन्तामात्रेणापि स्पृहेत्, यथा त्रिषु लोकेषु शचीपतिं वाञ्छेत् कश्चन शचीं?” सा पुनरुवाच—“राक्षसाधम, त्वं रामस्य, यस्य तेजः अप्रमेयम्, भार्यां हृत्वा पापमकरः। कुतः गमिष्यसि अस्य फलात् पलायितुम्? यथा दर्पयुक्तः गजः वनस्थेन शशिना सह न तुल्यो भवति, एवं रामः गजवत्, त्वं तु नीच, शशिवत् मन्यसे। इक्ष्वाकुवंशाधिपतौ अपशब्दं कुर्वन्, यः तस्य दर्शनपथे अपि न आगतः, त्वं लज्जां न अनुभवसि। “किं त्वं, पापिन्, तैः क्रूरैः विकृतैः श्यामपीतलोचनैः मामवलोकयसि, येऽपि भूमौ न पतिताः? कथं ते जिह्वा न शुष्यति, या धर्मपत्न्यै दशरथस्य स्नुषायै च मयि वदति? नाहं त्वां भस्मसात्कुर्याम्, दशमुख, केवलं रामस्याज्ञां विना, तपोपालम्भाच्च, यथा त्वं योग्यः। युक्तं न हि मां बुद्धिमतः रामस्य बलात् नेष्यसि; तव विनाशाय एव विधिर्नियतः—नात्र संशयः।” एवमुक्त्वा सीताया वचनानि श्रुत्वा, रावणः राक्षसराजः, कोपात् विकटदृष्ट्या जानकीं पश्यन्, मेघसन्निभः, दीर्घबाहुः, विशालशिराः, सिंहगमनो, दीप्तजिह्वः, क्रूरलोचनः, शोभमानः, नानामाल्याङ्गरागैः भूषितः, रक्तमाल्याम्बरधरः, दीप्तसुवर्णाभरणविभूषितः, विविधरश्मिवलयेन कट्यां सुशोभितः, मन्दरगिरिवत् नागेन बद्ध इव, द्वाभ्यां पूर्णबाहुभ्यां मन्दरशिखराभ्यामिव शोभमानः, नवभास्करप्रभैः कर्णाभरणैः शोभितः, अशोककुसुमितशिखरैः शैल इव दृष्टः, कल्पवृक्षसदृशः, वसन्तरूपधारीव, सुसज्जितोऽपि श्मशानशैलमिव भीषणः। सः कोपारुणलोचनः वैदेहीं पश्यन्, सर्प इव श्वसन्, सीतां प्रत्युवाच—“त्वं या निष्फला, दुःखसंयुक्ता, अद्य मम शक्त्या नाशयिष्ये, यथा सूर्यः सन्ध्यां नाशयति।” एवं मैथिलीं संबोध्य, रिपुसंहतिदर्पहा रावणः, ततो भीषणदर्शनाः सर्वाः राक्षसीः समाह्वयत्। तत्र काचिदेकाक्षी, काचिदेककर्णा, काचित् पिहितकर्णा, काचिद् गोकर्णा, काचिद् गजकर्णा, काचिद् लम्बकर्णा, काचिन्निष्कर्णा; काचिद् हस्तपादयोर् गजपदसदृशा, काचिदश्वपादिनी, काचिद् गोपदा, काचिदल्पपदा, काचिदेकाक्षी, काचिदेकपदा, काचिद् विस्तीर्णपदा, काचिन्निष्पदा; काचिद् अतीवविस्तीर्णशिरःकण्ठा, महस्तनमहाकुक्षिः, महन्मुखलोचना, दीर्घजिह्वानखयुता; काचिन्नासिका, काचिसिंहमुखी, काचिगोमुखी, काचिवराहमुखी—एताः सर्वाः सीतां शीघ्रं वशं नयन्तु। ताः राक्षस्यः समागताः, सामदानभेददण्डैः विपरीतानुकूलैश्च उपायैः वैदेहीं वशं नयन्तु इति रावणः पुनः पुनः आज्ञापयामास। तदा स कामकोपवशं गतः, जानकीं प्रति गर्जन्, राक्षसीधन्यमालिन्या शीघ्रं समुपगम्य, सा दशग्रीवं परिष्वज्य उवाच—“क्रीडस्व मया, महाबाहो; किमस्याः सीतायाः तव प्रयोजनम्? एषा वर्णहीना, कृपणमानुषी, तव किं राक्षसराज? अस्याम् देवाः, श्रेष्ठभोगाः, न दत्ताः। यस्याः त्वं बलवद्भुजैः जितान् भोगान् न लभसे, तस्याः कामनिष्ठस्य दुःखमेव शरीरम्। यः च कामयते स्वेच्छया स्त्रीं, तस्य आनन्दः शोभनः।” एवं राक्षस्यैः उक्तः, स बलवान् मेघगणसन्निभः, सस्मितं चक्रे, ततो निवृत्तः। गच्छन् दशग्रीवः भूमिं कम्पयन्निव, दीप्तसूर्यसदृशः, स्वमन्दिरं प्रविवेश। तं तदा दिव्यगन्धर्वकन्याः, नागकन्याश्च, परिवृत्य तस्मिन्सौम्ये प्रासादे प्रविविशुः। ततः स धर्मनिष्ठां मिथिलात्मजां कम्पमानां सीतां तिरस्कृत्य, रावणः काममोहितचित्तः, तां परित्यज्य स्वमन्दिरं प्रविवेश। शृणु विंशतितृतीयं सर्गम्। एवं मैथिलीं संबोध्य, रावणः रिपुसंहति कम्पनः, सर्वाः राक्षसीः सम्यक् उपदिश्य, तत्रतः निर्जगाम। राक्षसराजे निर्गते स्वगृहं प्रविश्य, ताः भीषणदर्शनाः राक्षस्यः सीतां प्रति शीघ्रं प्रतिपेदिरे। ताः कोपसंरक्तलोचनाः राक्षस्यः, समीपमागत्य, वैदेहीं तीक्ष्णतरैः वचोभिः अभ्यद्रवत्। “सीते, त्वं दशग्रीवस्य महात्मनः रावणस्य पत्यर्थं न मन्यसे!” तत्र एका राक्षसी, एकजटा नाम, कोपसंरक्तलोचना, सीतां, यस्याः उदरं हस्ते न्यस्तम्, इदं वचनमब्रवीत्।