रावणः, राक्षसाधिपः, मैथिल्याः समीपे स्थित्वा ताम् उपसान्तयितुं यत्नं कृत्वा, अवदत्—“योऽधिकं स्त्रियः प्रसादयति, ताः अधिकं वश्या भवन्ति; तथैव, योऽधिकं मधुरं भाषते, स अधिकं अवज्ञातः भवति। मम तु तव प्रति कामः उत्पन्नः, कोपं निगृह्य, यथा कुशलः सारथिः त्वरमाणान् अश्वान् पन्थान् नियच्छति। यदा चञ्चलः कामः जनं बध्नाति, तदा तस्मिन्नेव दया स्नेहश्च प्रवर्तते इत्येव श्रूयते। अतः, हे सुन्दरानने, त्वं मरणं नीयसे च निन्द्यं च, मिथ्याश्रमनिष्ठा सति, तव वधं न करोमि। यत् त्वं मम प्रति काठिन्यं वचनं वदसि, तव क्रूरं मरणं अर्हसि, हे मैथिली। एवं वदित्वा रावणः, राक्षसाधिपः, क्रोधेन रोषेण च पूर्णः, सीतां पुनः सम्बोधितवान्। “द्वौ मासौ मया तव रक्षणाय निश्चितौ; ततः परं, हे उत्तमवर्णे, मम शय्यां आरोढव्या। यदि तव मनसि मम पतित्वं न वाञ्छसि, तदा द्वयोः मासयोः अन्ते, प्रातःकाले, पाकशालायाः जनाः त्वां खण्डशः कर्तुम् आरम्भिष्यन्ति।” राक्षसाधिपेन सीता धमिता दृष्ट्वा, देवकन्याः गन्धर्वकन्याः च विषण्णाः अभवन्, तेषां नेत्राणि विकृतानि। केचित् ताः सीतां, धमितां तया राक्षसाधिपेन, ओष्ठचेष्टया सान्त्वयामासुः, केचित् नेत्रचेष्टया, केचित् मुखचेष्टया। ताभिः सान्त्विता सीता, स्वस्य हितार्थं, धर्मनिष्ठा, राक्षसाधिपं रावणं सम्बोधितवती—“नूनं तव जनानाम् मध्ये कश्चन धर्ममार्गे स्थितः नास्ति, यः त्वां एतादृशं निन्दितं कर्म निवारयेत्। त्वदन्यः कः धर्मपत्नीं मनसा अपि वाञ्छेत्, यथा शचीं शचीपतेः पत्नीं त्रिषु लोकेषु कश्चन इच्छेत्?” “हे राक्षसाधम, त्वं रामपत्नीं, अनन्ततेजसम्, बलात् हृतवान्, पापं कर्म कृतवान्; तस्य परिणामात् क्व गमिष्यसि? यथा अहङ्कृतः गजः शशः च वनान्तरे न तुल्यौ, तथा रामः गजः, त्वं तु शशवत् अधमः। इक्ष्वाकुवंशस्य नाथं अपमानं कुरुषे, लज्जां न अनुभवसि, यद्यपि तस्य दृष्टिपथे न आगतः। किं त्वं, निकृष्ट, मां क्रूरैः विकृतैः श्यामलैः नेत्रैः पश्यसि, ये भूमौ न पतिताः? पाप, तव जिह्वा कथं न शुष्यति, यदा धर्मपत्न्याः दशरथस्य स्नुषायाः प्रति वदसि?” “रामस्य आज्ञा नास्ति, तपस्याः पालनात्, हे दशग्रीव, तव योग्यं, तेजसा तव भस्मीकर्तुं न शक्नोमि। तं प्राज्ञं रामं बलात् मम हरणं न सम्भवति; तव नाशाय विधिः निश्चितः, तत्र संदेहः नास्ति।” सीतायाः वचनानि श्रुत्वा, रावणः, राक्षसाधिपः, विकटैः नेत्रैः जनकीं निरीक्ष्य, मेघसदृशः, सिंहगमनः, विशालबाहुः, विस्तीर्णशिराः, दीप्तजिह्वः, उग्रनेत्रः, रक्तमाल्यवस्त्रधारी, दिव्यरत्नभूषितः, विविधमाल्याभरणैः शोभितः, मन्दरगिरिसदृशः, महतीं विविधवर्णां मेखलां धारयन्, द्वौ पूर्णौ बाहू मन्दरगिरिद्वार्ध्ववत् शोभमानौ, दिव्यकुण्डलैः सूर्यसदृशैः भूषितः, अशोकपुष्पसदृशः, कल्पवृक्षवत् वसन्तरूपः, सन्त्यक्तः च श्मशानविग्रहवत् भयानकः अभवत्। क्रोधेन रक्तनेत्रः, सर्पवत् सिष्कारं कृत्वा, वैदेहीं सीतां प्रत्युवाच—“त्वं निष्फला, विप्रयुक्ता, दुःखिता, मम शक्त्या अद्य विनष्टा भविष्यसि, यथा सूर्यः संध्यां नाशयति।” एवं वदित्वा रावणः, शत्रुसंहर्ता, भीषणराक्षसीः सर्वाः आह्वयामास। एकाक्षी, एककर्णी, आवृतकर्णी, गोकर्णी, गजकर्णी, लम्बकर्णी, अकरणी च; हस्ताः गजपादसदृशाः, पादाः अश्वखुरसदृशाः, गोपादाः, लघुपादाः, एकाक्षी, एकपदी, विशालपदी, अपदी च; महाशिरः, महाग्रीवा, महस्तन, महोदर, महामुख, महानेत्र, दीर्घजिह्वा, दीर्घनखाः; अघ्राणाः, सिंहमुखी, गोमुखी, वराहमुखी—एताः सर्वाः राक्षसीः जनकतनयां शीघ्रं वशं नेतुं रावणः आदेशं दत्तवान्। “सर्वाः राक्षस्यः, शीघ्रं संगृह्य, विरोधेन, साम्ना, दानैः, भेदेन च, वैदेहीं वशं आनयत; यथाऽपि दण्डेन धमित्वा।” इत्येव पुनः पुनः आदेशं दत्त्वा, कामक्रोधाभ्याम् अभिभूतः, जनकीं गर्जन्, तत्र राक्षसी धान्यमालिनी शीघ्रं समागता। सा दशग्रीवं आलिङ्ग्य, वदति—“मया सह क्रीडस्व, महाबाहो; किम् अस्याः सीतायाः तव आवश्यकता?” “एतया वर्णहीनया, दीनया मानव्या किं राक्षसाधिपते? नूनं, देवाः, उत्तमसुखानि—” “अमृत्युः न तस्याः तव बाहुबलप्राप्तानि सुखानि ददाति; यः अनिच्छन्तीं स्त्रीं इच्छति, तस्य शरीरम् एव तापयति।