एवं एकविंशतितमे अध्यायं शृणु। सीताया: कर्कशं वचनं श्रुत्वा राक्षसाधिपति: सीतां, या शोभनदर्शना आसीत्, अप्रियं वचनं तस्यै प्रत्युवाच। स्त्रीणां साम्ना यत्न: यथाधिकं तान् वशं नयति; तथैव, सौम्यं वचनं यथाधिकं तान् अवमानयति। मम इच्छाऽभिलाष: त्वयि उत्पन्न: — अहं कोपं निगृह्णामि, यथा कुशल: सारथि: वेगेन पन्थानं गच्छन्ति अश्वान् यथावत् नियंत्रयति। यदा चपला कामना जनं बन्धयति, तदा तस्मिन् दया स्नेहश्च उत्पन्नाविति कथ्यते। अत: हे सुन्दरवदने, त्वं मृषातपस्यां प्रवृत्ता, मृत्युं निन्दां च अर्हन्ती, तस्माद् अहं त्वां न हन्यामि। यद् यद् त्वं मम प्रति कर्कशं वचनं वदसि, हे मैथिली, तद् यद् यद् त्वं क्रूरं मृत्युम् अर्हसि। एवं वदित्वा वैदेहीं राक्षसाधिपति: रावण: क्रोधमदेन पूर्ण:, सीतां पुन: सम्बोधितवान्। द्वौ मासौ मया तव रक्षणाय निश्चितौ; ततोऽन्ते, हे उत्तमवर्णे, मम शय्यां आरोढव्यम्। यदि तौ मासौ गतौ त्वं मां पतिं न इच्छसि, तदा प्रातराशाय पाकशाला: त्वां खण्डश: कर्तुम् आरभन्ते। राक्षसाधिपते: सीतां भयभीतां दृष्ट्वा, देवगन्धर्वकन्याय: विषण्णा अभवन्, तासां नेत्राणि विकृतानि। काचित् सीतां तस्य राक्षसस्य भयात् ओष्ठै: शमयामास, काचित् नेत्रै:, काचित् मुखै:। ताभि: शमिता सीता राक्षसाधिपते: रावणस्य प्रति स्वहितं वचनं उवाच — या धर्मनिष्ठा स्वाभिमानिनी च आसीत्। नूनं तव जनसमूहे धर्ममार्गे स्थित: नास्ति, य: त्वां अयं निन्दितं कर्म कर्तुम् निवारयेत्। त्वदन्य: क: धर्मपत्नीं मनसा अपि इच्छेत्, यथा शचीं शचीपते: पत्नीं त्रिषु लोकेषु कश्चन इच्छेत्। हे राक्षसाधम, त्वं रामस्य अयत्नस्पृहायां पत्नीं हृतवान् — अस्य परिणामात् कत्रं गच्छसि? यथा वनस्थ: गर्वित: गज: शशेन न तुल्य:, तथा राम: गजवत्, त्वं शशवत् अधम:। इक्ष्वाकुवंशाधिपते: अपमानं क्षिपन् त्वं लज्जां न अनुभवसि, यद्यपि तस्य दृष्टिपथे न आगतः। हे अधम, किमर्थं त्वं मां तै: क्रूरै: विकृतै: श्यामवर्णै: नेत्रै: पश्यसि, यानि अद्यापि भूमौ न पतितानि? हे पापिन्, किमर्थं तव जिह्वा न शुष्यति, यदा त्वं धर्मपत्नीं दशरथस्य सूनो: पत्नीं प्रति वदसि? केवलं रामस्य आज्ञा नास्ति, तपस्याः पालनात् च, हे दशग्रीव, त्वां मम तेजसा भस्मीकर्तुं न शक्नोमि, यथा त्वं अर्हसि। मम बलात् हरणं न शक्यं — रामात् — तव विनाशाय भाग्यं निश्चितम्; अत्र न संशय:। सीताया: वचनं श्रुत्वा राक्षसाधिपति: रावण: ताम् जानकीं उग्रै: नेत्रै: विस्तीर्णै: निरीक्ष्य उवाच। स: मेघसमान: आसीत्, विशालबाहु:, विस्तीर्णशीर्ष:, सिंहगमन:, दीप्तजिह्व:, उग्रनेत्र:, शोभमान:। स: उन्नतशिरस्क: विविधमाल्यलेपै: भूषित:, रक्तमाल्यवस्त्रधारी, दीप्तस्वर्णाभरणै: शोभित:। स: महान् विविधपट्टेन कटिस्थले सुशोभित:, यथा मन्दरगिरि: मन्दरगिरिणा मन्दरगिरि: नागेन मन्थनकाले बद्ध:। तस्य द्वे पूर्णे बाहू, राक्षसाधिपति: मन्दरगिरिणा द्विस्खलितेन शोभते। कर्णाभरणै: युवा सूर्यवत् दीप्तै: भूषित:, अशोकवृक्षै: रक्तकोषपुष्पै: अलंकृत: पर्वतवत् आसीत्। स: कल्पवृक्षवत्, वसन्तरूपधारी, तथा अपि भूषित: श्मशानप्रतिमा: भयङ्कर:। क्रोधात् रक्तनेत्रै: वैदेहीं निरीक्ष्य, रावण: सीतां फणिनिव स्फुरन् उवाच। 'त्वं, भक्त्या रहिता, दुःखसम्बद्धा, आज मम शक्त्या नाशयिष्यामि, यथा सूर्य: सन्ध्यां नाशयति।' एवं मैथिलीं प्रति वदित्वा, रावण: शत्रुनाम् भयङ्कर:, भीषणराक्षसी: सर्वा: आमन्त्रयामास। तासु काचित् एकाक्षी, काचित् एककर्णी, काचित् लम्बकर्णी, काचित् गोकर्णी, काचित् गजकर्णी, काचित् लम्बकर्णी, काचित् निरकर्णी च। काचित् हस्तै: गजपदवत्, काचित् पादै: अश्वखुरवत्, काचित् गोपदवत्, काचित् लघुपदवत्, काचित् एकाक्षी, काचित् एकपदी, काचित् विस्तीर्णपदी, काचित् अपदी। काचित् विशालशीर्षग्रीवा:, विशालस्तनउदर:, विशालमुखनेत्र:, दीर्घजिह्वनख:, विशालदन्त:, विशालनासिका:, सिंहमुखी, गोमुखी, वराहमुखी — यथा जानकी शीघ्रं वशं आगच्छेत्। एवं सर्वा: राक्षसी: शीघ्रं समागच्छन्तु, विपरीतसाम्यसाधनै:, सान्त्वनै:, दानै:, भेदै:, दण्डेन च वैदेहीं वशं आनयन्तु। एवं पुन: पुन: ता: आदेशं दत्वा, राक्षसाधिपति: कामक्रोधाभ्याम् अभिभूत:, जानकीं गर्जन्। तत: राक्षसी धान्यमालिनी शीघ्रं रावणं समीपम् आगत्य, दशग्रीवं आलिङ्ग्य, इदं वचनं उवाच — 'मया सह क्रीडस्व, महाबाहो; किम् त्वां सीतायाः आवश्यकता?