सर्वशोभनं वाल्मीकि-रामायणं सुन्दरकाण्डे विंशतितमं अध्यायं श्राव्यं अस्ति। तत्र रावणः, रम्यैः मोहिनीभिः वाक्यैः सीतायाः पुरतः स्वं प्रकटयामास, राक्षसीभिः परिवृतः, दुःखितः, विह्वलः, तस्य मनः तपस्यायाम् निमग्नम् आसीत्। सः सीतां उद्दिश्य उवाच — “हे तन्वी, मां दृष्ट्वा त्वं स्तनौ च उदरं च गुह्यसि, भीतया आत्मानं अदृश्यं कर्तुं इच्छसि इव। अहं त्वां कामये, हे विशालाक्षि; मां प्रीयस्व, हे गुणभूषिते, यः सर्वलोकान् आकर्षति। अत्र न मानुषः, न रूपान्तर-राक्षसः, त्वां हिंसितुं शक्नोति; अतः मम भयम् त्यज, हे सीते। राक्षसाणां प्रवृत्तिः सदा अन्येषां पत्नीनां समीपगमनम् वा बलात् ग्रहणम् वा — नात्र संशयः। तथापि, हे मैथिली, अहं त्वां अनिच्छन्तीं स्पर्शयितुं न इच्छामि; कामः मम शरीरे यथा वर्तते, तं वर्तताम्। हे भीते, अत्र ते भयम् नास्ति; मां विश्वसिहि, हे प्रिये। सत्यं स्नेहं ददातु; दुःखेन तव मनः मा निमज्जतु। एकबन्धनं, भूमौ शयनम्, ध्यानम्, मलिनवस्त्रधारणम्, अयुक्तकाले उपवासः — एतानि तव योग्यं न। अत्र दिव्याः माल्याः, चन्दनम्, अगुरु, विविधवस्त्राणि, दिव्याभरणानि सन्ति। अत्र मूल्यवानि पानानि, शय्याः, आसनानि, गीतानि, नृत्यानि, वाद्यानि च — एतानि त्वं मम प्राप्त्वा भुञ्जस्व, हे मैथिली। त्वं स्त्रीरत्नम्; एवं मा भव; तव शरीरम् आभूषणैः भूषय; मां प्राप्त्वा, हे सुन्दरी, कथं त्वं अयोग्या स्याः? एषा तव रम्या यौवना गच्छति; यः गतः, सः न पुनः आगच्छति, यथा प्रवाहः न पुनः प्रतिनिवर्तते। अहं मन्ये, रूपकारः, विश्वस्य निर्माता, त्वां सृजित्वा कार्यं समाप्तवान्; तव सदृशं रूपं अन्यत्र नास्ति। त्वां प्राप्त्वा, हे वैदेहि, यौवन-सम्पन्नां, को न वशं गच्छेत् — अपि पितामहः। यं यं तव अङ्गं पश्यामि, हे शीतांशुमुखि, तत्र तत्र मम दृष्टिः आकर्ष्यते, हे विशालजघनायाः। मम पत्नीर्यः उत्तमाः, तासु त्वं मुख्यपत्नी भव, हे मैथिली, मम भार्या भव; मोहं त्यज। सर्वाणि रत्नानि यानि लोकतः प्राप्तानि, राज्यं च — एतानि सर्वाणि त्वाम् ददामि, हे भीते। पृथिवीं नगरैः भूषितां विजित्य, तव पितरं ददामि, हे लीलायाः कारणे। लोके मम बलस्य तुल्यं कोऽपि नास्ति; मम युद्धे अप्रतिमं वीर्यं पश्य। मां कामयस्व; आजि तव उत्तमानि आभरणानि निर्मीयन्ताम्; दिव्याभरणानि तव अङ्गेषु स्थापयन्तु। अहं पश्यामि तव रूपं भूषणयोग्यं; भूषणैः शोभिता त्वं, हे सुन्दरमुखि। यथेष्टं भोगान् भुञ्जस्व, पिब, हे भीते, रमस्व; यथेष्टं ददातु, भूमिं वा धनं वा। मयि यथेष्टं रमस्व, साहसिकं आज्ञापय; मम अनुग्रहेण, यथा त्वं रमसे, तथा तव बान्धवाः अपि आनन्दन्तु। मम ऐश्वर्यं, संपदः पश्य, हे भाग्यवती, कीर्तिमती; रामेण तव किं, हे सुन्दरी, यः वल्कल-परिधानेन वर्तते? रामः जयः नष्टः, संपदः गतः, वनवासि, व्रतानि पालयन्, भूमौ शयनं कुर्वन् — स जीवति वा न वा, अहं न जानामि। हे वैदेहि, रामः त्वां न पश्येत्, न त्वां प्राप्तुम् शक्नोति, यथा शशाङ्कः मेघैः क्रौञ्चैः छादितः। राघवः मम हस्तात् त्वां ग्रहीतुं न शक्नोति, यथा हिरण्यकशिपुः इन्द्रस्य यशः न ग्रहीतुं शशाक। हे सुन्दरहासिनी, मधुरहास्य, रम्यनेत्रे, त्वं मम हृदयम् हरसि, हे भीते, यथा गरुडः नागम्। त्वां वीक्ष्य, तन्वी, अलङ्कृता, मलिनपटवासिनीं, मम पत्निषु रतिः नास्ति। हे जानकि, मम अन्तःपुरे सर्वगुणसम्पन्नाः स्त्रियः वसन्ति; तासु सर्वासु त्वं राज्ञी भव। मम शस्त्राग्रे त्रैलोक्यस्य अग्र्याः स्त्रियः तव सेवां करिष्यन्ति, यथा अप्सराः लक्ष्म्याः। हे सुन्दरभ्रू, यथेष्टं रत्नानि, धनानि, यानि वैश्रवणस्य, लोकान् च भुञ्जस्व, हे सुन्दरजघनायाः। न तपसा, न बलवीर्येण, न धनैः, रामः मम तेजः वा कीर्तिः वा तुल्यः नास्ति। पिब, विहर, रमस्व, भोगान् भुञ्जस्व; अहं तव धनराशिं, भूमिं च दास्यामि। हे सुन्दरी, मयि यथेष्टं रमस्व, तव बान्धवाः तव संगमे आनन्दन्तु। हे भीते, मया सह सागरेषु, पुष्पितवृक्षसम्पन्नेषु, मधुकरीभिः क्रीडन्ती, सुवर्णहारैः भूषिता विहर। एकविंशतितमं अध्यायं शृणु। तत्र, राक्षसस्य तानि वचनानि श्रुत्वा, सीता, दुःखिता, मन्दस्वरेण, विषण्णा, प्रत्युवाच। शोकात् पीडिता, अश्रुपूर्णा, कम्पमानाङ्गी, तपस्यायाम् निमग्ना, धर्मपत्नी, तं केवलम् चिन्तयन्ती, उत्तमा सीता। तया, तस्य पुरतः तृणं निक्षिप्य, शुद्धस्मिता सीता उवाच — “मत्तः तव मनः निवर्तय; तव हृदयम् स्वेषु रम्यताम्।