भूमौ बलवन्तः महाबलाः सत्त्वानि वसन्ति, इत्युक्त्वा सगरो महाराजः अंशुमन्तम् आज्ञापयत् — “रक्षार्थं तेषां त्वं खड्गं धनुष्च गृहाण।” ततो यथार्हान् अभिवाद्य, विघ्नकर्तॄन् अपि हत्वा, मम यज्ञं सम्पाद्य सफलः प्रत्यागच्छ, इति पुनरुवाच सगरः। एवं महात्मना सगेणोक्तः स तेजस्वी अंशुमान् शीघ्रं धनुः खड्गं च गृहीत्वा लघुविक्रमः प्रस्थितः। पितामहैः खनितां पन्थानं पातालमार्गं प्रविश्य, राज्ञा प्रेरितः, महात्मभिः पूर्वजैः निर्मिते मार्गे प्रविष्टः स। तत्र स देवैः, दानवैः, यक्षैः, पिशाचैः, पक्षिभिः, सर्पैः च पूजितः, बलवान् दिशां गजं अपश्यत्। तं प्रदक्षिणं कृत्वा, कुशलं पृष्ट्वा, पितॄन् अश्वचौरं च पृच्छितवान् स। तदा दिशां गजः प्राज्ञः महाबुद्धिः अंशुमन्तम् उवाच— “अंशुमन्, तव कार्यं सम्पन्नम्; त्वं अश्वेन सह शीघ्रं प्रत्यागमिष्यसि।” तस्य वचः शृत्वा, स सर्वान् दिशां गजान् यथाक्रमं पृच्छितवान्। सर्वे दिशां पालाः वाक्पटवः वाक्यविशारदाः तम् अंशुमन्तम् सम्मान्य, ‘त्वं अश्वेन सह प्रत्यागमिष्यसि’ इति वाक्यम् उक्तवन्तः। तेषां वाक्यानि निशम्य, स शीघ्रगामि तत्र गतः यत्र सगराः पितरः भस्मराशिभूताः आसन्। तत्र स अंशुमान् दुःखेन अभिभूतः, महता शोकविषादेन महान् क्रन्दनं कृतवान्। तत्रैव, न दूरस्थे, स नरशार्दूलः शोकसन्तप्तः, यज्ञीयं अश्वं विचरन्तं ददर्श। राजपुत्राणां जलकर्म कर्तुम् इच्छन्, स जलाशयं अन्वेषयन्, किञ्चित् जलाशयं न ददर्श। तदा सर्वतः वीक्षमाणः, पक्षिराजं सुपर्णं, पितामहानां मातुलं, शीघ्रगं वायुवत्, अपश्यत्। तं विनतेयः महाबलः उवाच— “मा शुचः नरशार्दूल; एष मृत्युः लोकसम्मतः। एते महाबलाः कपिलस्य अग्निना दग्धाः; तेषां त्वं बुद्धिमान्, सामान्यं जलं न दातुम् अर्हसि।” “गङ्गा हिमवत्सुतैव ज्येष्ठा, तस्यां पितृकर्म कर्तुम् अर्हसि, महाबाहो। सा गङ्गा, लोकपावनी, एतान् भस्मराशीन् प्लावयिष्यति; गङ्गाजलेन स्निग्धेन एषां भस्मनि स्पृष्टे, षष्टिसहस्रपुत्राः स्वर्गलोकं गमिष्यन्ति।” “त्वं गच्छ, सौम्य, अश्वं गृहाण, नरश्रेष्ठ; त्वं पितृयज्ञं सम्पादयितुम् अर्हसि, वीर।” सुपर्णस्य वाक्यानि श्रुत्वा, स तेजस्वी महाबलः शीघ्रं अश्वं गृहीत्वा प्रत्यागच्छत्, स महातपाः। ततः, दीक्षितस्य राज्ञः समीपं गत्वा, राघवानन्दन, सर्वं यथावृत्तं सुपर्णस्य वाक्यं च न्यवेदयत्। तस्य दुःखदं वचनं श्रुत्वा, राजा विधिवत् यज्ञं सम्पूर्णं कृतवान्। स प्रसिद्धो राजा, यथेष्टं यज्ञं कृत्वा, स्वपुरीं प्रत्यागच्छत्; गङ्गावतरणे तु किञ्चित् उपायं न प्राप। उपायं न प्राप्य, स महान् राजा, त्रिंशत्सहस्रवर्षाणि राज्यं कृत्वा, कालेन स्वर्गं गतः। सागरस्य स्वर्गगमनानन्तरं, जनाः धर्मात्मानं अंशुमन्तं राजा इति चक्रुः। स अंशुमान् राजा अतीव महान् आसीत्, तस्य प्रसिद्धः पुत्रः दिलीपः नाम। स दिलीपाय राज्यं समर्प्य, अंशुमान् हिमवत्प्रस्थे घोरं तपः कृतवान्। स ख्यातकीर्तिः राजा, मुनिवने वासं कृत्वा, द्वात्रिंशत्सहस्रवर्षाणि तपसा समृद्धः स्वर्गं गतः। दिलीपः महातेजाः, पितृणां नाशं श्रुत्वा, शोकेन अभिभूतः, उपायं न च बुबुधे। कथं गङ्गावतरणं स्यात्? कथं तेषां जलकर्म? कथं पितॄन् मोचयेयम्? इति स नित्यं चिन्तयन् आसीत्। एवं चिन्तयतः, धर्मनिष्ठस्य, एकः पुत्रः भगीरथः नाम, परमधार्मिकः, जातः। दिलीपः महातेजाः बहूनि यज्ञानि कृतवान्; त्रिंशत्सहस्रवर्षमेकं राज्यं कृतवान्। पितृमोक्षणे उपायं न प्राप्य, राजा व्याधिना पीडितः, कालेन दिवं गतः। राजा स्वीयेन पुण्येन इन्द्रलोकं गतः, भगीरथं पुत्रं अभिषिञ्च्य। भगीरथः राजर्षिः धर्मात्मा, सुतकामः, प्रजाकामश्च, अपुत्रकः आसीत्। स राज्यं मन्त्रिभ्यः समर्प्य, गङ्गावतरणे संकल्पितः, गोकर्णे दीर्घं तपः कृतवान्। स दीर्घबाहुः, पञ्चाग्नितपस्यायाम् स्थित्वा, मासोपवासेन, जितेन्द्रियः, सहस्रसंवत्सरं घोरं तपः कृतवान्। तस्य महात्मनः तपः समाप्ते, प्रसन्नः भगवान् ब्रह्मा, प्रजापतिः, अतीव तुष्टः अभवत्। ब्रह्मा उवाच— “राजन् भगीरथ, अहं त्वया तुष्टः अस्मि; त्वं यत् इच्छसि वरं वृणीष्व, स्थिरव्रत।” एवं सगरवंशस्य महात्मनां तपोबलं, गङ्गावतरणस्य च प्रयत्नं, भगवत्सान्निध्यं च अभवत्।