सीता, विशाललोचना, तेजस्विनी, दुःखेन संतप्ता, ऊरुभ्यां उदरं, भुजाभ्यां स्तनौ छादयन्ती, भूमौ उपविष्टा अश्रूणि मुमोच। तां वैदेहीं, राक्षसीगणैः संरक्ष्यमाणां, दुःखार्तां, दुःखशोकविह्वलां, समुद्रे निमज्जन्तीं नौवद् रावणः दशग्रीवः अपश्यत्। सा व्रतानुग्रहणाय स्थित्वा, भूमौ विवस्त्रा, भूमौ पतितं छिन्नशाखमिव दृश्यते स्म। भूषणान्यनुप्राप्ता, मलिनाङ्गी, शोभनाङ्गी अपि, कर्दमलेपनवद् इव पद्मकाण्डं, सा दीप्तिमती अपि न शोभते स्म। सा स्वचित्तरत्नरथेन, धैर्याश्वैः प्रेरिता, आत्मविदं राजसिंहं रामं प्रति गच्छन्तीव दृश्यते स्म। सा विलपन्ती, एकाकिनी, ध्यानशोकपरायणाः, दुःखस्य अन्तं न पश्यन्ती, रामे रामे च निष्ठिता। सः कदाचित् विक्षिप्ता, कदाचित् पतिता, सर्पपत्नीव, धूमकेतुना पीडिता रोहिणीव च। सा कुलीनप्रसवा, धर्मशीलसमाचारा, अधर्मकुले जातेव पतिता, दुःखेन संतप्ता। सा यशः क्षीणमिव, श्रद्धां लङ्घितामिव, बुद्धिं ह्रियमाणामिव, आशां भग्नामिव बभूव। सा आज्ञां विफलामिव, दीप्तिं विनष्टामिव, पूजां सम्यग्वेलायाम् अवरोधितामिव। सा पौर्णमास्यां तमसा हृतचन्द्रमण्डलामिव, पद्मिनीं विनष्टामिव, शूरहीनाम् सेनामिव बभूव। सा दीप्तिं तमसा हृतामिव, नदीं शुष्कामिव, वेदिकां दूषितामिव, दीप्तिं नष्टामिव। सा पद्मिनीं पत्रपुष्पच्छिन्नामिव, विहङ्गैः भीतैः परित्यक्तामिव, हस्तिहस्तस्पर्शदूषितामिव बभूव। सा पतिव्यसनशोकपीडिता नदीव शुष्कता, परित्यक्ता, कृष्णपक्षे चन्द्ररहितरात्रिरिव बभूव। सा सौम्या, सुकुमारवपुः, रत्नगृहवासिनी, सूर्यतापेन शुष्कपद्मकाण्डमिव दृश्यते। सा गृहीता, स्तम्भे बद्धा, सखीभिर वियुक्ता, महतीं व्यथां गच्छन्ती, गजपत्नीव बन्धने स्थिता। सा उपवासशोकध्यानभीतिभिः कृशा, दुःखिता, अल्पभोजिनी, तपसा समृद्धा, कृशाङ्गी, कृशा, दीनदर्शना। सा दुःखार्ता, अञ्जलिं कृत्वा, देवीव, रघुनाथे हृदयं न्यधत्त, दशग्रीववधस्य प्रतीक्षया। रावणस्तु मैथिलीं रमे नित्ययुक्तां, दीर्घनेत्रां, रक्तविपुलविलोचनां, शोकार्तां, अश्रुकण्ठां, निर्दोषां, मृत्योरनुग्रहार्थं मोहयितुं चेष्टते स्म। तदा श्रीरामायणस्य सुन्दरकाण्डे विंशः सर्गः श्रोतव्यः। अथ दशग्रीवः रावणः, मधुरैः मनोहरैः वाक्यैः, तां सीतां स्वयम् अवलोक्य, राक्षसीसंघपरिवृतः, खिन्नः, शोकसंतप्तः, तपरतः, इदं वचनम् अब्रवीत्— "सुलोचने, मां दृष्ट्वा, त्वं स्तनौ च उदरं च छादयसि, भीत्या आत्मानं अदृश्यं कर्तुमिच्छसि इव। अहं त्वाम् इच्छामि, विशाललोचने, त्वं मां प्रीयस्व, सर्वगुणसम्पन्ने, विश्वमोहिनि। अत्र न मनुष्याः, न रूपिणः राक्षसाः त्वां हिंसितुं शक्नुवन्ति; मयि भीरुता त्यज, सीते। राक्षसानां स्वभावः एव—न संशयः—परदारान् बलात् आपत्स्यन्ति वा हरेयुः। तथापि अहम् इच्छया विना त्वां मैथिलि न स्पृशामि; मम देहे कामः यथेष्टं वर्तताम्। हे प्रिये, अत्र त्वं न भीरुता; मयि विश्वासं कुरु। त्वं मां हृदयेन अनुगृह्णीष्व, दुःखेन अतिव्याप्ता मा भूः। एकवेणी, भूमौ शयनम्, ध्यानम्, मलिनवस्त्रधारणम्, अयुक्तकाले उपवासः—एतानि तव न युक्तानि। अत्र दिव्यगन्धान्, चन्दनं, अगुरु, वस्त्राणि, भूषणानि च दृश्यन्ते। अत्र उत्तमानि पानानि, शय्यानि, आसनानि, गीतानि, नृत्यानि, वाद्यानि च सन्ति; मम प्राप्त्या, मैथिलि, एतानि भुङ्क्ष्व। त्वं स्त्रीरत्नम्; एवं मा भूः; भूषणैः तनुं भूषय; मां प्राप्तवती, त्वं कथं अनर्हा स्याः, रूपवती च? एष ते यौवनसौन्दर्यं गच्छति; गतं न पुनः आगच्छति, यथा नदी प्रवृत्ता न प्रतिनिवर्तते। अहं मन्ये, रूपकर्ता, विश्वकर्ता, त्वां निर्माय कार्यं समाप्तवान्; तव सदृशं रूपं अन्यन्नास्ति। त्वां समाश्रित्य, सौम्ये, यौवनसम्पन्ने, को न रतिं वर्जयेत्—पितामहः अपि न। यदङ्गं पश्यामि, शशाङ्कमण्डलवदनानि, तत्र एव मम मनः आकर्ष्यते, विशालनितम्बे। मम भार्या भूत्वा, मैथिलि, एष मोहं त्यज; मम बहूनां पत्नीनां मध्ये मुख्यपत्नी भव। सर्वाणि रत्नानि, येन लोकेभ्यः हृतानि, भीरु, राज्यं च—सर्वं तव ददामि। अहं पृथिवीं नगरसमृद्धां जित्वा, तव पितरं दास्यामि, ललिते, तव कृते। मम बलं तुल्यं लोके न कञ्चित् पश्यामि; मम युद्धविक्रमं पश्य। माम् इच्छस्व; तवाङ्गेषु अद्यैव उत्तमानि भूषणानि स्थाप्यन्तां, दिव्यानि भूषणानि धारय।" एवं रावणः मधुरैः वाक्यैः मैथिलीं मोहितुम् उद्युक्तः, सा तु रामे निष्ठिता, दुःखार्ता, प्रार्थनां कृत्वा, राघवस्य प्रतीक्षया स्थितवती।