तेषां स्त्रीणां हाराः कटकाः च विक्षिप्ताः, वर्णः मलिनः, केशाः विकृताः, मुखानि च स्वेदेन सिक्तानि आसीन्। मदमन्दाः च ताः, स्रस्तमाल्याः, पुष्पैः केशेषु गुञ्जिताः, स्वेदगौरवेन मुखानि स्फुरन्ति स्म। तासां महाबलः स्वामी, कामवशः, सीतायाः चिन्तायाम् स्थिरः, शनैः शनैः चलन्, मलिनवद् दृश्यते स्म। तदा मारुतात्मजः हनुमान् तासां महास्त्रीणां कञ्चुकानां निनादं, नूपुराणां च शब्दं शृणोति स्म। स हनुमान् अद्भुतकर्मणः, अकल्पनीयबलस्य तस्य आगमनं द्वारस्य समीपे ददर्श। तं स्त्रियः सुगन्धितेन तैलाभिषिक्ताङ्ग्यः दीपैः सर्वतः परिवृतम्, पुरतः दीपैः आलोकितम्, हनुमान् अपश्यत्। तस्य नेत्रे विशालं ताम्रं च, काममदगर्वात् चपलम्, स कामदेवमिव धनुः त्यक्त्वा स्थितः आसीत्। उत्तमं वस्त्रं, क्षीरफेनशुक्लं, पुष्पैः भूषितं, बाहुकटकस्थं, तेन धृतम् आसीत्। हनुमान् शतपत्रपुष्पैः आच्छादितः पत्रेषु निहितः, समीपं आगच्छन्तं तं निरीक्षते स्म। तदनन्तरं कपिश्रेष्ठः हनुमान् रावणस्य स्त्रीणां सौन्दर्ययुक्तां, यौवनसम्पन्नां, शोभाम् अपश्यत्। तासां मध्ये सुन्दरीभिः परिवृतः, प्रसिद्धः राजा मृगपक्षिसमूहैः निनादिते रम्ये उद्यानं प्रविष्टः। मदोत्कटः, नानाभूषणभूषितः, शङ्खकर्णः, विशालविष्रवसः पुत्रः, राक्षसाधिपः तत्र दृश्यते स्म। उत्तमस्त्रीभिः परिवृतः, तारागणमध्ये चन्द्रमिव, स महाकपिः तं तेजस्विनं, दीप्तिमन्तं, अपश्यत्। "एष रावणः, महाबाहुः," इति चिन्तयन्, "एष नगरमध्यस्थे उत्तमगृहे शयानः," इति हनुमान् मारुतात्मजः स्फूर्तियुक्तः अवरोहत्। तथापि, रावणस्य दीप्त्या अभिभूतः, बलवान् हनुमान् पत्रेषु गुह्यः, सतर्कः, स्थितः। स तां कृष्णकेशीं, सुश्रोणीं, निकटस्तनां, कर्णकृष्णाक्षीं, द्रष्टुम् इच्छन्, रावणः तस्याः अभिमुखः अभवत्। ततः शृणु, वाल्मीकि-रामायणे, सुन्दरकाण्डे, एकोनविंशतितमं सर्गम्। तस्मिन् काले, रूपयौवनसम्पन्ना, उत्तमाभरणभूषिता, निर्दोषा राजकुमारी आसीत्। राक्षसाधिपं रावणं दृष्ट्वा, वैदेही उत्तमवपुष्या, वातदलवृक्षवत् कम्पन्ती आसीत्। उदरं जङ्घाभ्यां, स्तनौ बाहुभ्यां आच्छाद्य, विशालाक्षी, दीप्तिमती, अश्रूणि मुमोच। दशग्रीवः तां वैदेहीं, राक्षसीगणैर् रक्षिताम्, दुःखार्तां, शोकपीडितां, समुद्रगतां डूबतीं नावमिव, अपश्यत्। भूमौ, वस्त्ररहितां, नियमनिष्ठां, छिन्नशाखां भूमिपतितां वृक्षात् इव, सा उपविष्टा आसीत्। मलिनाङ्गी, भूषणरहितापि, भूषणार्हा, मृदुलपङ्केन लिप्तपद्मनालमिव, सा दीप्तिमन्ती च अदिप्तिमन्ती च आसीत्। आत्मज्ञं राजसिंहं रामं समीपगच्छन्तीव, दृढनिश्चयेन, मनःरथस्य अश्वैः अनुगता, चिन्तारथेन यात्रा कुर्वती। कषायमाना, अश्रूणि विमुञ्चन्ती, एकाकिनी, ध्यानशोकसमन्विता, दुःखान्तं न पश्यन्ती, रामे रामे च अनन्यचित्ता। चञ्चलवृत्ता, पतिता, नागपत्नीव, धूमकेतुना पीडिता रोहिणीव। कुलीनजा, धर्मशीलाऽपि, दुष्टभाग्यवतीव, अपकुले जातेव। कीर्तिः ह्रस्यता, श्रद्धा अपहृता, बुद्धिः क्षीणा, आशा भग्ना इव। आज्ञा बाधिता, दिशाः दीप्ताः विनष्टाः, यथाकाले पूजा विघ्निता। पूर्णचन्द्ररात्रिः तमसा गृहीता, पद्मवापी नष्टा, सेनायाः वीराः हताः इव। दीप्तिः तमसा हृता, नदी शुष्काऽपि, यज्ञवेदिः मलिनाऽपि, दीपः नष्टः। पद्मवापी पत्रपुष्पच्युताऽपि, पक्षिणः भग्नाः, हस्तिनाः स्पर्शेन विक्षिप्ता। शुष्कनदीव, पतिसन्तापेन पीडिता, त्यक्ता, कृष्णपक्षे चन्द्रशून्यरात्रिरिव। सूक्ष्माङ्गी, नवरत्नगृहेषु उपविष्टा, पद्मनालमिव, नवच्छिन्नं, तप्ते सूर्ये कृशा। गृहीता, स्तम्भे बद्धा, सखिभिः वियुक्ता, दीर्घश्वासिनी, दुःखार्ता, गजपत्नीव बन्धिता। उपवासशोकध्यानभीतिभिः कृशा, दुःखिता, अल्पाहारिणी, तपस्याः परिपूर्णा। शोकार्ता, संयुक्तहस्ताः देवीव, रघुपतौ चित्तं स्थापयन्ती, दशग्रीववधं प्रतीक्षमाणा। रावणः मैथिलीं मोहितुम् इच्छन्, रामे नित्यनिष्ठां, दीर्घरक्तविशालदीप्ताक्षीं, विलपन्तीं, निर्दोषां, मृत्युम् उपनयितुम् इच्छन्। ततः शृणु, वाल्मीकि-रामायणे, सुन्दरकाण्डे, विंशतितमं सर्गम्। तदा रावणः, मधुरसुभाषितैः, तस्यै स्वं प्रकटयन्, स्त्रीगणेन परिवृतः, दुःखितः, निरानन्दः, तपस्याम् स्थितः, सीतायाः समीपे अभवत्।