सर्वाभरणभूषितः, अप्रतिमतेजसा विभूषितः स रावणः, सर्वविधवृक्षैः पुष्पफलसमृद्धैः काननैः परिपूर्णं तं आशोकवनं प्रविवेश। तं वनं पद्मसरस्सु परिवृतम्, नानावर्णपुष्पैः शोभितम्, सदा मदोत्कटविलासिभिः विचित्रैः पक्षिभिः निनादितम्। विविधैः रमणीयैः मृगगणैः परिवृतं, मनोहरदर्शनीयम्, मणिमयस्वर्णमयतोरणमण्डपान् निरीक्षन् स राक्षसराजः तत्र प्रविष्टः। नानाविधानां पशूनां समुदायैः आकुलीकृतं, पतितैः फलैः समाच्छन्नं, स घनवृक्षयुक्तं आशोकवनं प्रविवेश। तस्य पृष्ठतः शतं स्त्रियः तं अन्वयुः, यथा दिव्याः गन्धर्वकन्यकाः महेन्द्रं पुलस्त्यवंशसम्भूतं देवाधिदेवमिव। तत्र काचित् सुवर्णदीपान् गृहीत्वा, अपराः चामराणि हस्तेषु वहन्त्यः, अन्याः पल्लववृन्तैः व्यजनानि धारयन्त्यः। अन्याः सुवर्णकुम्भेषु जलं पूर्वं वहन्त्यः, केचन वृत्तवृन्तानि व्यजनानि पृष्ठतः वहन्त्यः। काचित् स्त्री दक्षिणहस्तेन मणिमयं दीप्तपात्रं पूर्णमासाद्य तस्थौ। अपराऽन्या तस्य पृष्ठतः पूर्णचन्द्रसदृशं, कनकदण्डयुक्तं, राजहंससदृशं छत्रं धारयन्ती ययौ। रावणस्य ताः श्रेष्ठाः स्त्रियः, न निद्रया न मदेन मलिनदृष्टयः, स्ववीर्येण प्रीयमाणं स्वामिनं मेघानुगामिनी विद्युतमिव अनुययुः। तासां हारकङ्कणानि विक्षिप्तानि, वर्णः मलिनः, केशाः स्रस्ताः, मुखानि स्वेदेन सिक्तानि। मदमन्दिताः, मदालस्यवशात् चलितपदाः, शोभनमुख्यः स्वेदेन सिक्ताः, विलुलितमाल्याः, केशेषु पुष्पाणि संलग्नानि। तेषां प्रबलस्वामी रावणः, कामवशवर्ती, सीतायामेव चित्तनिविष्टः, शनैः शनैः गच्छन् मलिनवद् दृश्यते। तदानीं पवनसुतः हनूमान् तासां महिषीणां काञ्चीकलापशब्दं नूपुरनिनादं च शुश्राव। स हनूमान् तं अप्रतिमकर्माणं, अचिन्त्यबलसम्पन्नं रावणं द्वारदेशे समागच्छन्तं अपश्यत्। स तु सर्वतः दीपमालाभिः परिवृतः, तासां स्त्रीणां गन्धानुलेपनाङ्गानां पुरतः दीपधारिणीनां मध्ये तिष्ठन् दृष्टः। तस्य नेत्रे विषण्णरागे, तिर्यग्दृष्टिपातेन, काममदगर्वसंयुक्तेन, स कामदेवमिव, निष्क्रान्तधनुर्धरं, सुषम्णदर्शनेन शोभते। उत्तमं शुक्लवस्त्रं, मन्थितामृतफेनसदृशं, पुष्पैः भूषितम्, किंचित् विक्षिप्तं, बाहुवलयेन संगृह्य धारयन् सन्दृश्यते। स हनूमान् पत्रावृतः, शतपत्रपुष्पैः छन्नः, समीपं गच्छन्तं रावणं सविशेषं निरीक्षते स्म। तदा कपिश्रेष्ठः हनूमान् रावणस्य ताः शोभनयौवनसम्पन्नाः स्त्रियः अपश्यत्। ताभिः सुन्दर्यः परिवृतः, स कीर्तिमान् राजा, हरिणकुलकुलीनैः पक्षिणां समूहैः शब्दितं नन्दनवनोपमं प्रविवेश। मदोत्कटः, नानारत्नाभरणभूषितः, शङ्खकर्णः, स वीर्यवान् विश्रवसः पुत्रः राक्षसाधिपः तत्र द्रष्टः। ताभिः श्रेष्ठाभिः स्त्रीभिः परिवृतः, यथा तारा नक्षत्रगणैः चन्द्रमाः, स महाकपिः तं तेजस्विनं रावणं ददर्श। हनूमान् मनसि चिन्तयामास—"एष एव बलवान् बाहुसम्पन्नः रावणः, यः पुरीमध्ये श्रेष्ठगृहं शयानः।" इति निश्चित्य, स पवनात्मजः उत्साहसम्पन्नः तस्मात् प्रदेशात् अपतत्। तथापि, तस्य तेजसा मोहितः, स हनूमान् पत्रेषु निरुद्धः, सावधानः, तत्रैव गुह्यः स्थितवान्। रावणः तदा कृष्णकेशिनीं, सुश्रोणिं, समगुर्वक्षसम्, कोमलकोणनेत्रां द्रष्टुम् इच्छन् तस्या दिशि प्रावर्तत। एतेषां पश्चात् श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिकृते सुन्दरकाण्डे एकोनविंशः सर्गः प्रवर्तते। तस्मिन्नेव समये सा जनकात्मजा, निर्दोषा, रूपयौवनसम्पन्ना, उत्तमाभरणभूषिता, तत्र उपविश्यत्। स राक्षसराजं रावणं दृष्ट्वा, वैदेही, सुस्वरूपा, वाताहता कदलीव कम्पमानाऽभवत्। ऊरुभ्यां उदरं, भुजाभ्यां स्तनौ च छादयन्ती, विशाललोचना, दीप्तिमती सा अश्रूणि मुञ्चन्ती उपाविशत्। दशग्रीवस्तु तां वैदेहीं, राक्षसीगणैः संरक्ष्यमाणां, दुःखार्तां, समुद्रगते नावमिव निमज्जन्तीं दृष्टवान्। भूमौ अकृतच्छदां, व्रतस्थां, सा शाखाभग्नामिव पतितां पृथिव्यां ददर्श। मलिनाङ्गरागा, भूषणार्हा सती, तत्रैव शोभमानाऽशोभते, यथा पङ्केन लिप्तं कमलनालम्। सा चिन्तया रामं स्वसमीपगमिष्यन्तीव, धैर्यरथेन चित्ताश्वेन समीपं यान्तीव प्रतीतिः। कृशा, अश्रूणि मुञ्चन्ती, एकाकिनी, ध्यानशोकपरायणाऽनन्तदुःखदर्शिनी, रामे रामे च चित्तनिविष्टा। क्षुभ्यमाणा पुनः पतन्ती, नागपत्नीव, धूमकेतुना पीडिता रोहिणीव। सद्गुणकुले जाता, धर्मनिष्ठा, सम्यगाचारा, अधुनाऽपि दुरात्मनां मध्ये पतिता, कुलहीनजन्मेव दृश्यते। कीर्तिः लघूता, श्रद्धा तिरस्कृता, बुद्धिः ह्रासिता, आशा नष्टेव दृश्यते। आज्ञा भङ्गिता, दिशा नष्टदीप्तिः, पूजा काले विघटिता इव दृश्यते। पूर्णचन्द्ररात्रिरिव तमसा ग्रहिता, सरः कमलराशिभिः विनष्टम्, सेनायाः वीरैः हतैः विहीनमिव सा दिदृक्ष्यते। एवं तत्र रावणः स्त्रीगणैः परिवृतः, कामवशवर्ती, सीतायाम् एव चित्तनिविष्टः, आशोकवनं प्रविश्य, हनूमान् पत्रच्छन्नः तं सर्वं सविशेषं निरीक्षते स्म।