रावणः सिता्याः कामेन तीव्रेण प्रेरितः, तस्याः प्रति उत्कण्ठया आकुलचित्तः, स्वमनसि तं गूढभावं न शशाक धारयितुम्। स सर्वाभरणभूषितः, अतुल्यतेजसा विभूषितः, तेन तदाशोकवनं प्रविष्टम्, यत्र नानावृक्षाः विविधपुष्पफलसमृद्धाः सन्ति। तं वनं पद्मसरःपरिवृतं, नानापुष्पशोभितं, सदा मदोत्कटविचित्रपक्षिसंकुलं च आसीत्। नानाप्रियमृगसंवृतं, मनोहरदृष्टिपथं, रत्नस्वर्णतोरणविततम् अपि स दृष्टवान्। तत्र विविधमृगगणैः समाकीर्णं, पतितफलैः समुत्तप्तं, घनवृक्षसमूहयुक्तमशोकवनं स प्रविवेश। तं चलन्तं रावणं शतं स्त्रियः अन्वयुः, यथा दिव्या गन्धर्वकन्याः महेन्द्रं पुलस्त्यवंशसम्भूतं समन्वयुः। काचित् कन्या सुवर्णदीपं गृहीत्वा अग्रे ययौ, अपराः चामरं वहन्त्यः, अन्याः तालपत्रपिच्छिकाः धारयन्त्यः। केचित् सुवर्णपात्रेषु जलं अग्रे वहन्त्यः, अन्याः पृष्ठतः चामराणि वहन्त्यः। काचिच्च काञ्चनमणिमयपात्रं दक्षिणहस्तेन आदाय, पूर्णं पानं समुपस्थापयत्। अन्यया कन्यया पृष्ठतः चन्द्रसदृशं छत्रं सुवर्णदण्डयुक्तं हंसप्रतिमं धार्यते स्म। रावणस्य ताः श्रेष्ठास्त्रियः, न निद्रया न मदेन विमोहितदृष्टयः, वीरं स्वामिनं मेघानुगता विद्युतः इव अनुययुः। तासां हारकङ्कणानि विक्षिप्तानि, वर्णः मलिनः, केशाः विकीर्णाः, मुखानि स्वेदबिन्दुभिः सिक्तानि च। मदमर्दिताः ताः सुरूपाणि मुखानि स्वेदगौरवेन स्फुरन्ति स्म, मल्लिकामालाः शिथिलाः, पुष्पैः केशाः आविलाः। तासां नायकः कामवशवर्तिनः, सीतायामेव चित्तं निबद्ध्य, शनैः शनैः गच्छन् मलिनवदिव दृष्यते स्म। हनूमान् वातसुतः तासां महिष्यः काञ्चीकिङ्किणीनिनादं श्रुतवान्। स हनूमान् तं रावणं, अप्रतिमकर्माणं, अतुलबलसम्पन्नं, द्वारदेशे अभिमुखं पश्यति स्म। तं सर्वतः दीपैः परिवृतं, सौरभ्यस्निग्धाङ्गनाभिः स्त्रीभिः अग्रतः दीपितं च दृष्टवान्। तस्य नेत्रे रागमदगर्वसमुत्थाय, विस्तीर्णे, ताम्रवर्णे, कटाक्षयुक्ते, स कामदेवमिव धनुष्कं त्यक्त्वा स्थितम्। स शुभ्रं पीनवस्त्रं, मथितक्षीरफेनसदृशं, पुष्पभूषितं, किञ्चित् मुक्तं कङ्कणेन बद्धं च धारयन् आसीत्। हनूमान् तु पत्रपुष्पशतैः आच्छादितः, पत्रेषु निहितः, समीपं आगच्छन्तं रावणं निरीक्षते स्म। स कपिश्रेष्ठः हनूमान् तदा रावणस्य ताः दिव्यरूपयौवनसमन्विताः स्त्रियः अपि ददर्श। ताभिः सुन्दर्यः परिवृतः, कीर्तिमान् राजा मृगपक्षिसमूहनिनादितं प्रमदवनं प्रविवेश। मदविह्वलः, नानाभरणभूषितः, शङ्खकर्णः, बलवान् विश्रवसः पुत्रः, राक्षसेश्वरः तत्र दृष्टः। स ताभिः श्रेष्ठाभिः स्त्रीभिः परिवृतः, इव तारागणेषु पूर्णचन्द्रः, तेजस्वी महाकपिना दृष्टः। हनूमान् चिन्तयामास—"एष एव रावणः, महाबाहुः, स एव नगरमध्यस्थिते उत्तमे गृहे शयनशीलः।" इति निश्चित्य, स वातात्मजः हनूमान् उत्साहेन अधः अपतत्। तथापि, तस्य रावणस्य तेजसा आहत्य, बलवान् हनूमान् पत्रेषु निहितः, सावधानः, गूढः एव स्थितः। रावणः तु तस्याः कृष्णकेश्याः, सुश्रोण्याः, सन्निहितस्तन्याः, कोणश्यमललोचनायाः, तां निरीक्षितुम् अभिलषन् तस्याः समीपं ययौ। एतस्मिन्नेव काले, श्रीरामायणस्य सुन्दरतमे काण्डे, एकोनविंशोऽध्याय आरभ्यते। तदा सा जनकात्मजा, निर्मला, रूपयौवनसमन्विता, सर्वाभरणभूषिता अपि, तं रावणं ददर्श। राक्षसेश्वरं दृष्ट्वा, सा वैदेही, उत्तमवपुषी, वातपर्णपादपस्य इव कम्पमाना आसीत्। सा विशालाक्षी, शोभनवर्णा, उदरं जङ्घाभ्यां, स्तनौ भुजाभ्यां आच्छाद्य, रुदती उपाविशत्। दशग्रीवः तु तां वैदेहीं राक्षसीगणैः संरक्ष्यमाणां, दुःखिता दुःखार्ता च, समुद्रे निमग्ननावमिव, दृष्टवान्। सा भूमौ उपविष्टा, व्रतस्थता, अनावृता, पादपशाखेव भूमौ पतिता दृष्यते स्म। तस्याः शरीरं भूषणवर्जितं मलिनेन लेपितं, यद्यपि भूषणे योग्यं, सापि मलिनपङ्किलनलिनीदलं यथा शोभते न च शोभते। सा तु स्वचित्तरथेन, धैर्याश्वयुता, आत्मज्ञं राजसिंहं रामं प्रति, मनसि गच्छन्तीव प्रतीतिः। सा कृशा, रुदती, एकाकिनी, ध्यानशोकपरायणा, दुःखान्तं न पश्यन्ती, रामे रामे च निष्ठिता। सा क्षुभ्यमाणा, पुनः पतिता, नागपत्नीव, रोहिणीव धूमकेतुना पीडिता। धर्मकुलजाता, शीलसम्पन्ना, धर्मिष्ठा, अधुना तु दुरात्मकुले जाता इव, विपत्तौ पतिता इव आसीत्। सा यशः क्षीणमिव, श्रद्धा तिरस्कृता इव, बुद्धिः ह्रासिता इव, आशा भग्ना इव च। सा आज्ञा निरस्तेव, प्रज्ञा नष्टेव, पूजा समये विघ्निता इव ददृशे। एवं स रावणः, कामवशगः, सीतां द्रष्टुमभिलषन्, तस्याः समीपमगच्छत्; हनूमांश्च पत्रपुष्पेषु निहितः, सावधानः तं सर्वं निरीक्षते स्म।