हनूमान् तेजसा सम्पन्नः जनकात्मजान् निरीक्ष्य तां दुःखशोकदग्धां मलिनमूर्धजान् दृष्टवान्। सा पुण्यपरिक्षीणा पतिता भूमौ तारा इव पतिता, धर्मसमृद्धा सती पतिसङ्गवियोगेन संतप्यमाना। सा न भूषणैः विभूषिता, पतिस्नेहेन तु श्लक्ष्णिता, राक्षसराजेन बन्धनेन बन्धिता, स्वजनवियोगेन दुःखिता। सेनाभिः परिवृता सा राक्षसीनां मध्ये गजाङ्गना इव निरुद्धा, शरद्वेलायाम् अभिनवमेखलायाम् चन्द्रलेखेव नीरसा, तुच्छमलिनवर्णा च दृश्यते। सा क्लिष्टवपुषा, स्पृष्टा न तु, वीणेवापसृतस्वरा, पतिसुखनिष्ठा सती राक्षसीनां वशे स्थिताऽभवत्। अशोकवनिकायां सा दुःखसागरमग्ना, तत्र राक्षसीभिः परिवृता, रोहिणीव नक्षत्रगणैः परिवृता। तां हनुमान् तत्र अपश्यत्, पुष्पहीनलतामिव, मलिनाङ्गीं, सौन्दर्येन तु शोभमानाम्, पङ्कधूसरितपद्मनालमिव, दीप्तिमन्तीं न तु दीप्तिमन्तीं। सा मलिनवस्त्रधारिणी, जीर्णवस्त्रवसनाभरणा, मृगशावनेत्रां, आच्छन्नां, हनूमता दृष्टा। सा देवी शोकवदना, न तु विवर्णा, स्वधर्मरक्षिता, सीता कृष्णलोचना, पतिदीप्त्या शोभिता। हनुमान् तां सीतां मृगशावाक्षीं, शशांकवत् विचिन्त्य, भयार्तां, सर्वतः पर्यवलोकयन्तीं अपश्यत्। सा श्वासैः पत्राणि दहन्तीव, दुःखराशिरिव, शोकतरङ्गमुत्थापयन्तीव दृष्टा। तस्याः सुगात्रायाः, अलङ्कारविहीनायाः, सौन्दर्यं नापगतम्, तां मिथिलेश्वरीं दृष्ट्वा मारुतिः अतुलं हर्षमभ्यगच्छत्। हनूमान् तां मदनिमीलितलोचनां दृष्ट्वा, हर्षबाष्पपूर्णलोचनः, रामं प्रणनाम। ततः रामं लक्ष्मणं च प्रणम्य, बलवान् हनुमान् सीतादर्शनसंप्रीतः स्वमात्मानं गूढवान्। इदानीं शृणु अष्टादशं सर्गम्। श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डे अष्टादशः सर्गः। हनुमान् पुष्पितद्रुमवनं निरीक्ष्य, वैदेहीं च अन्वेषयन्, रात्रिं व्यतीतां समपश्यत्। तत्र वेदपाठं, वेदाङ्गविद्भिः ब्रह्मराक्षसैः रात्रौ यजनियं यज्ञध्वनिं च शुश्राव। ततः शुभैः वाद्यैः श्रवणसुखैः शब्दैः, बलवान् दशग्रीवः रावणः प्रबोधितः। प्रबुद्धः स तेजस्वी राक्षसराजः, शिथिलमाल्यवसनः, वैदेहीं चिन्तयामास। सा तस्याः कामेन दग्धः, कामवशं गतः, राक्षसः तं कामं मनसि न निगूहितुमशक्नोत्। स सर्वाभरणभूषितः, अतुलवपुष्मान्, पुष्पफलवृक्षैः पूर्णे तस्मिन्वने प्रविवेश। पद्मसरसि परितः, नानापुष्पैः विभूषिते, मदोत्कटविहगैः सदा पूर्णे, रम्ये तस्मिन्वने सः गतवान्। नानाविधमृगसंघैः परिवृतः, पतितपुष्पफलाकीर्णे अशोकवनं घनतरुवनं प्रविवेश। शतम् स्त्रियः तं अन्वगच्छन्, यथा दिव्या गन्धर्वकन्याः महेन्द्रं पुलस्त्यवंशजं अनुयान्ति। काचित् सुवर्णदीपं गृहीत्वा, अपराः चामरं, काचित् तालवृन्तं वहन्ति। अपराः सुवर्णकुम्भे जलं पुरस्तात् गृहीत्वा, काचित् पृष्ठतः व्यजनं वहन्ति। काचित् दक्षिणेन हस्तेन रत्नमयमद्यम् पूर्णं गृहीत्वा ययौ। अपराः पृष्ठतः पूर्णचन्द्रसदृशं, सुवर्णदण्डं, राजहंससमानं छत्रं वहन्ति। रावणस्य श्रेष्ठास्त्रियः, न निद्रया न मदेन विम्लानदृष्टयः, स्ववीर्यवन्तं स्वामिनं मेघानुगता विद्युत इव अनुयायुः। तासां हारकङ्कणानि विक्षिप्तानि, वर्णः शिथिलः, केशाः विकीर्णाः, मुखानि स्वेदसिक्तानि। मदमर्दिताः, तन्द्रया चलन्त्यः, मुखानि स्वेदग्लानानि, माल्यं म्लानम्, केशाः पुष्पैः विकीर्णाः। तस्य कामवशं गतस्य, सीतायामेव मनः स्थितस्य, स निपीडितः शनैः शनैः चलन् दीनवद्व्यराजत्। हनुमान् वातसुतः तासां महिषीणां काञ्चीकिङ्किणीनिनादं शुश्राव। स हनुमान् अतुलकर्माणं, अद्भुतबलसम्पन्नं रावणं द्वारदेशे समुपगच्छन्तं अपश्यत्। स बहुभिः दीपैः सर्वतः परिवृतः, पुरस्तात् स्नेहनुलेपनाङ्गनाभिः स्त्रीभिः गृहीतः। तस्य नेत्रे दीर्घे ताम्रं च, काममदगर्वसंयुक्तम्, स कामदेव इव बाणविहीनः इव दृष्टः। स उत्तमं वस्त्रम्, क्षीरफेनशुभ्रं, पुष्पैः भूषितं, किञ्चित् कटकलग्नं धारयन्। पत्रपुष्पशतैः संवृतः, पत्रेषु निहितः, हनुमान् समीपमागच्छन्तं तं निरीक्षितुम् आरब्धवान्। तदा हनुमान् कपिश्रेष्ठः रावणस्य ताः शोभनयुवतिः, सौन्दर्ययौवनसमन्विताः, अपश्यत्।