वृक्षस्य समीपे, विशालकायः कपिराजः हनुमान् उपविश्य तस्याधः निष्कलुषा राजकन्या सीता विराजते स्म। हनुमान् तेजस्वी, जनकस्य पुत्रीं निरीक्ष्य, दुःखेन संतप्तां, मलिनकेशां, शोकात् दग्धां च दृष्टवान्। सा पुण्यहीना भूमौ पतिता, यथा तारा पतिता; गुणसम्पन्ना, पतिसंयोगवियोगेन क्लिश्यमाना। सा सुकृताभरणविहीना, केवलं पतिस्नेहेन भूषिता; राक्षसराजेन रुद्धा, स्वजनवियोगेन दुःखिता। राक्षसीसमूहैः परिवृता, यथा गजिनी रक्षिता; यथा शशांकः मेघान्ते, शरद्गुण्डमण्डलैः आच्छादिता। दुःखसहितरूपा, स्पर्शरहितवीनायाः स्वरूपवत्; पतिसुखे निष्ठिता, राक्षसीभिः दीनता। अशोकवनमध्यस्थिता, शोकसागरं निमग्ना; तासां स्त्रीणां मध्ये, यथा रोहिणी तारासमूहैः परिवृता। हनुमान् तां तत्र अपुष्पलतावद् दृष्टवान्; मलिनाङ्गी, तु सौन्दर्येन भूषिता; यथा कर्दमेन लिप्तं कमलनालं, शोभमानं न शोभमानम्। मलिनवस्त्रधारिणीं, दीप्तिमतीं तां हनुमान् दृष्टवान्; मृगशावनेत्रां, आच्छन्नां। सा देवी, दुःखस्मितमुखी, किंतु अप्रकम्पिता; स्वपुण्येन रक्षिता, सीता श्यामनेत्रा, पतिदीप्त्या दीप्तिमती। हनुमान् तां सीतां, मृगशावनेत्रां, भयभीतां, सर्वत्र निरीक्षन्तीं, दृष्टवान्। सा श्वासैः पत्रवृक्षान् दग्धवतीव, शोकसमूहमिव, दुःखतरङ्गमुत्थितमिव। तां सुगात्रां, अलङ्कारविहीनां, किंतु सौन्दर्यनिर्याताम्, हनुमान् मिथिलेश्वरकन्यां दृष्ट्वा परमं हर्षं अनुभूतवान्। हनुमान् मदनमृगनेत्रां दृष्ट्वा, हर्षाश्रूणि विमुञ्चन्, रामं प्रणम्य तत्र स्थितवान्। ततः रामं लक्ष्मणं च प्रणम्य, बलवान् हनुमान् सीतादर्शनहर्षेण आत्मानं गुह्यं कृतवान्। सर्वे शृण्वन्तु — एषा अष्टादशोऽध्यायः। श्रीवाल्मीकिरामायणे सुन्दरकाण्डे अष्टादशोऽध्यायः आरभ्यते। हनुमान्, पुष्पितवृक्षवतीं वनस्थलीं निरीक्ष्य, वैदेहीं अन्वेषयन्, रात्रिः व्यतीता अभवत्। स तत्र वेदपाठं, वेदाङ्गविद्भिः ब्रह्मराक्षसैः रात्रौ यज्ञध्वनिं च शृणोत्। ततः शुभसंगीतसाधनैः, कर्णसुखैः शब्दैः, दशग्रीवः रावणः बलवान् प्रमोदितः जागर्तुम् आरभत। जागृते, महातेजस्वी राक्षसराजः, म्लानमाल्यवस्त्रधारी, वैदेहीं चिन्तयितुम् आरभत। तया प्रति तृष्णया दग्धः, कामेन अभिभूतः, तं कामं गूढं कर्तुं न शशाक। सर्वाभरणैः भूषितः, अप्रतिमतेजस्वी, पुष्पफलवृक्षसमूहेन पूर्णे वनं प्रविष्टः। पद्मसरःपुष्पैः विभूषितं, मदोत्कटपक्षिसंपूर्णं तं वनं प्रविष्टः। विविधमृगसमूहैः रम्यं, रत्नमणिसोपानैः शोभितं मार्गं अपश्यत्। विविधमृगसमूहैः आकुलं, पतितफलैः आच्छादितं, अशोकवनं घनवृक्षसमूहं प्रविष्टः। शतं स्त्रियः तं अनुगच्छन्ति स्म, यथा दिव्याः गन्धर्वकन्याः महेन्द्रं पुलस्त्यवंशजं अनुगच्छन्ति। केचित् सुवर्णदीपाः गृहीत्वा, अन्याः चामरं, अन्याः ताडपत्रं धारयन्ति स्म। केचित् सुवर्णपात्रे जलं अग्रे गृहीत्वा, अन्याः वृत्तपंखं पृष्ठतः अनुगच्छन्ति स्म। एकस्त्री रत्नपात्रं दक्षिणहस्तेन, पूर्णं पानपात्रं गृहीत्वा अग्रे चलति स्म। अन्यास्त्री रावणस्य पृष्ठतः, पूर्णचन्द्रसदृशं, सुवर्णदण्डं, राजहंससदृशं छत्रं धारयन्ति स्म। रावणस्य उत्तमास्त्रियः, निद्रामदविहीननेत्राः, वीरं स्वामीं मेघानुगता विद्युतं यथा अनुगच्छन्ति स्म। तासां हारकंकणानि विक्षिप्तानि, वर्णः म्लानः, केशाः विकृताः, मुखानि स्वेदसिक्तानि च। मदनिद्रया कम्पमानाः, स्वेदसिक्तमुखाः, म्लानमाल्याः, पुष्पलिप्तकेशाः। तासां स्वामी, कामवशः, सीतायां मनः स्थिरं कृत्वा, शनैः चलति स्म, मन्दः इव दृश्यते स्म। हनुमान् वातात्मजः तासां स्त्रीणां किङ्किणीमेखलानूपूरध्वनिं शृणोत्। हनुमान् तं अतुलकर्मणं, अप्रतिमबलं, द्वारं समीपं आगच्छन्तं दृष्टवान्। सर्वतः दीपैः परिवृतः, स्त्रीभिः गन्धानुलिप्तशरीरैः अग्रे दीपः धार्यते स्म। तस्य नेत्रे विषालकपिलवर्णे, कामगर्वमदवशात् तिर्यक् दृष्टिः; स कामदेव इव, धनुः परित्यज्य, दृश्यते स्म। तस्य उत्तमवस्त्रं, क्षीरफेनसदृशं, पुष्पैः भूषितं, कटकस्थं विक्षिप्तं च। पत्रपुष्पशतैः आच्छादितः, पल्लवेषु गुह्यः, हनुमान् तं समीपं आगच्छन्तं निरीक्षयामास।