हनुमान् अशोकवनिकायां प्रविश्य तत्र राक्षसीः निरीक्ष्य अपूर्वं दृश्यं पश्यति। तत्र कश्चित् शिथिलकर्णललाटः, कश्चित् लम्बोदरस्तनः, कश्चित् विशालोष्ठठुडः, कश्चित् विवृतमुखः, कश्चित् शिथिलजानुः दृश्यते। तत्र कश्चित् ह्रस्वः, कश्चित् दीर्घः, कश्चित् कूब्जः, कश्चित् विकृतः, कश्चित् वामनः, कश्चित् विकटः, कश्चित् विकृतमुखः, कश्चित् पिङ्गाक्षः, कश्चित् विकृताङ्गः। केचन विकृताः, पिङ्गलाः, श्यामाः, क्रोधपरायणाः, विवादप्रियाः, कालायसदण्डमुसलधारिणः च सन्ति। केचन वराहमृगव्याघ्रमहिषाजवमुखाः, केचन गजोष्ट्राश्वपादाः, केचन शीर्षनिहिताः। केचन एकहस्तपादाः, केचन गर्दभाश्वगोमहत्कपिकर्णाः, अन्ये च। केचन अतीवविस्तृतनासिकाः, केचन तिर्यक्-नासिकाः, केचन अनासिकाः, केचन गजनासिकाः, केचन ललाटेन श्वसन्ति। केचन गजपादाः, केचन महापादाः, केचन गोपादाः, केचन पादपद्मोपमाः, केचन अतीवविस्तृतशिरःकण्ठः, केचन अतीवविस्तृतस्तनउदराः। केचन अतीवविस्तृतमुखनेत्राः, दीर्घजिह्वमुखाः, अजमुखाः, गजमुखाः, गोमुखाः, वराहमुखाः। केचन अश्वोष्ट्रगर्दभमुखाः, विकटाः राक्षसीः, कालायसदण्डमुसलधारिणः, क्रोधपरायणाः, विवादप्रियाः। ताः विकटाः, धूम्रकेशाः, विकृतमुखाः राक्षसीः, नित्यं मद्यपानपरायणाः, मांसप्रियाः च। ताः विस्तीर्णस्कन्धाः वृक्षस्य चतुर्दिक् उपविश्य, तस्य वृक्षस्य अधः निष्कलुषा राजकन्या स्थितवती। हनुमान् तेजस्वी जनकात्मजां निरीक्ष्य पश्यति—सा दुःखेन शुष्कवर्णा, मलिनवस्त्रधारिणी, केशाः मलिनाः, शोकार्ता। पुण्यनाशिता, भूमौ पतिता, तारा इव पतिता, धर्मसम्पन्ना, पतिसंयोगवियोगेन क्लिष्टा। भूषणविहीना, पतिस्नेहेन भूषिता, राक्षसाधिपेन बन्धिता, बान्धववियोगिता। राक्षसीसमूहेन परिवृता, गजपत्न्येव गजसमूहेन, शारदधूमाच्छन्नचन्द्रलेखेव, मेघान्ते चन्द्रलेखा इव। दुःखिताकारा, स्पर्शरहिताः, वीणायाः स्वरहीनत्वमिव, पतिसुखनिष्ठा, राक्षसीभिः कष्टिता। अशोकवनिकामध्ये, दुःखसागरमग्ना, तासां स्त्रीणां मध्ये, रोहिणीव तारा-समूहेन परिवृता। तत्र हनुमान् तां पश्यति, पुष्परहितलतामिव, मलिनाङ्गी, सौन्दर्येन भूषिता, मलिनपङ्केन सम्लिप्तपद्मनाडिव, दीप्तिः अस्ति, परन्तु न दीप्तिः। मलिनक्षीणवस्त्रधारिणीं, तेजस्विनीं, मर्कटः हनुमान् पश्यति, मृगशावनेत्रां, आच्छन्नां। सा देवी, दुःखितमुखी, परन्तु न व्यथिता, स्वधर्मरक्षिता, श्यामनेत्रा, पतिदीप्त्या दीप्तिमती सीता। हनुमान् तां मृगशावनेत्रां पश्यन्, भयभीतां, सर्वतः वीक्षन्तीं। सा श्वासैः पत्रवृक्षान् दहतीव, दुःखसमूहमिव, दुःखतरङ्गमुत्पन्नमिव। तां, सुगात्रां, भूषणविहीनां, परन्तु सौन्दर्यनाशितां न पश्यन्, मारुतिः मिथिलेश्वर्यां दृष्ट्वा अतुलानन्दं प्राप्नोति। हनुमान् तां मदनयनेत्रां दृष्ट्वा हर्षबाष्पं मुमोच, तत्र रामं नमस्कृतवान्। ततः रामं लक्ष्मणं च प्रणम्य, बलवान् हनुमान् सीतादर्शनात् हृष्टः, आत्मानं गुप्तवान्। ततः शृणु अष्टादशोऽध्यायः। श्रीवाल्मीकि रामायणे सुन्दरकाण्डे अष्टादशोऽध्यायः आरभ्यते। हनुमान् पुष्पितवृक्षसमृद्धं वनं निरीक्ष्य वैदेहीं अन्वेषयन्, रात्रिः प्रायः समाप्ता। तत्र स रात्रौ ब्रह्मराक्षसैः वेदाध्ययनं वेदाङ्गशास्त्रज्ञैः यज्ञकर्मध्वनिं शृणोति। तदनन्तरं शुभसंगीतवाद्यैः, श्रवणसुखैः, बलवान् दशग्रीवः रावणः प्रबुद्धः। तं प्रबुद्धं रावणं, माल्यवस्त्रशिथिलं, वैदेहीं चिन्तयन्तं, तेजस्विनं, बलवन्तं राक्षसाधिपतिं पश्यति। स ताम् अत्यन्तकामेन, कामवशात्, अन्तः कामं न गुप्तवान्। सर्वाभरणैः भूषितः, अतुल्यतेजसा, स पुष्पफलसमृद्धवृक्षवनं प्रविष्टः। पद्मवनैः परिवृतं, नानाफूलविभूषितं, मदोत्कटपक्षिसम्पूर्णं वनं। नानारम्यपशुवृतं, मनोहरं, रत्नमणिसुवर्णतोरणमार्गं पश्यन्। नानापशुसमूहैः आकीर्णं, पतितफलैः समृद्धं, स अशोकवनिकां घनवृक्षसमृद्धां प्रविष्टः। तं शतं स्त्रियः अनुगच्छन्ति, दिव्यगन्धर्वस्त्रीणामिव महेन्द्रं पुलस्त्यवंशसम्भूतं। तत्र काचित् सुवर्णदीपं गृह्णाति, काचित् चामरं, काचित् तालशाखाप्रहरणं। अन्याः सुवर्णपात्रेण जलं अग्रतः वहन्ति, काचित् वर्तुलपंखेन पृष्ठतः अनुगच्छन्ति। काचित् दक्षिणहस्तेन रत्नमयमण्डपं, पूर्णं पानपात्रं गृह्णाति। काचित् चन्द्रसदृशं, सुवर्णदण्डं, राजहंससदृशं, छत्रं पृष्ठतः धारयन्ति। एवं हनुमान् अशोकवनिकायां राक्षसीसमूहं, सीतां च निरीक्ष्य, रावणस्य आगमनं च दृष्ट्वा, तत्र आत्मानं गुप्तवान्।