अशोकवृक्षाः तत्र पुष्पभूरिभिः लम्बमानशाखाभिः सीतायाः दुःखं केवलं वर्धयन्ति। शीतांशु सूर्यः हेमन्तस्य गमनानन्तरं यथा उदितः, तथा सहस्रांशुः सूर्यः अपि उदितः। एतद्विचार्य हनुमान्, कपिश्रेष्ठः, निश्चित्य यदियं सीता एव, तस्य वृक्षस्य आश्रयम् उपगम्य तत्र उपविष्टः। ततः शुक्लपद्मगुच्छसदृशः निर्मलः चन्द्रः आकाशे स्फटिकमिव प्रकाशमानः उत्पन्नः। स सुमधुरशीतांशु चन्द्रः वातात्मजस्य सहचर्यमिव शीतरश्मिभिः दत्तवान्। हनुमान् तदा सीतां दृष्टवान्, या पूर्णचन्द्रसदृशमुखी, दुःखभारात् जलस्थनाविकेव क्लिष्टा। वैदेहीं द्रष्टुम् इच्छन् हनुमान् समीपे भीषणरूपाणि राक्षसीस्त्रीणि अपश्यत्। एकाक्षीं, एककर्णां, आवृतकर्णां, अकर्णां, शङ्खकर्णां, शिरसि नासिकास्थितां च अपश्यत्। महाकायां, विशालाङ्गीं, दीर्घग्रीवां, विकृतकेशां, बहुकेशां, केशावरणधारिणीं च अपश्यत्। लम्बकर्णललाटां, लम्बोदरीं, लम्बस्तनां, विशालोष्ठीमण्डिबां, विवृतवक्त्रां, लम्बजानुं च अपश्यत्। हनुमान् ह्रस्वां, दीर्घां, कुब्जां, विकृतां, वामनां, भीषां, विकृताननां, पीतनेत्रां, विकृतवेषां च अपश्यत्। विकृताः, पीताः, कृष्णाः, क्रुद्धाः, विवादप्रियाः; काललोहयष्टिमुष्टिप्रहरणधारिण्यः च। वराहमृगव्याघ्रमहिषाजवमुख्यः, गजोत्कटाश्वकुण्डलशिरस्काः च। एकहस्तपादाः, गधाजवगवगजवानरकर्णाः च, अन्याः च। अतीव विशालनासिकाः, विकृतनासिकाः, अनासिकाः, गजनासिकाः, ललाटनासिकाः च। गजपादाः, महापादाः, गवपादाः, पादपद्मसदृशाः; अतीव विशालशिरःग्रीवाः, विशालस्तनपयोधराः च। विशालवक्त्रनेत्राः, दीर्घजिह्वाननाः; अजमुख्यः, गजमुख्यः, गवमुख्यः, वराहमुख्यः च। अश्वोष्ट्रगधामुख्यः, भीषाणि राक्षसीः; यष्टिमुष्टिप्रहरणधारिण्यः, क्रुद्धाः, विवादप्रियाः च। क्रूराः, धूमकेशाः, विकृतमुख्यः राक्षसीः; मद्यपाननित्याः, मांसप्रियाः च। ते वृक्षस्य चारुस्कन्धस्य समीपे उपविष्टाः, तस्य अधः निष्कलङ्कराजकन्या सीता स्थिताः। हनुमान् तेजस्वी जनकात्मजां अपश्यत्, या दुःखदाहेन शुष्काभूताः, मलिनकेशा च। पुण्यनाशिता, भूमौ पतिता, तारा इव पतिता; धर्मसम्पन्ना, पतिसंयोगवियोगेन क्लिष्टा। सौम्याभरणरहिताः, पतिस्नेहेन अलङ्कृता; राक्षसाधिपेन बद्धाः, स्वजनवियोगिता च। सेनाभिः परिवृता, गजिनीव अवृताः; शरद्गहनमण्डलान्ते शशाङ्कशकलमिव, मेघच्छन्ना। क्लिष्टवपुषा, अच्युताः, वीणायाः स्वरहीना इव; पतिसुखे निष्ठिता, राक्षसीभिः पीडिता च। अशोकवनान्तरे दुःखसागरमग्ना, ताभिः स्त्रीभिः परिवृता, रोहिणीव ताराभिः। हनुमान् तां अपश्यत्, पुष्पहीनलतामिव; मलिनाङ्गी, तथापि शोभामयी; पङ्केन लिप्तपद्मनालमिव, शोभमानमपि न शोभमानम्। मलिनवस्त्रधारिणीं, तेजस्विनीं; मृगशावनेत्रां, आच्छादितां च। सा देवी, दुःखितमुखी, तथापि निर्भया, स्वधर्मरक्षणया रक्षिता; श्यामनेत्रा, पतिगौरवेन दीप्तिमती। हनुमान् सीतां मृगशावनेत्रां दृष्ट्वा, यथा शिशुमृगी भयात् सर्वतः वीक्षते, तथा तां अपश्यत्। स तस्याः श्वासैः पत्रवृक्षान् दग्धवानिव; दुःखसमूहः, दुःखतरङ्गः उत्पन्नः इव। सौम्याङ्गीं, अलङ्काररहितां, अपि निःशेषशोभाम्; मिथिलाप्रभां दृष्ट्वा मारुतिः अतुलं हर्षम् अनुभूतवान्। हनुमान् तां मदनयनेन दृष्ट्वा हर्षाश्रूणि विसृज्य, रामं प्रणम्य तत्र स्थितः। ततः रामं लक्ष्मणं च प्रणम्य, हनुमान् सीतादर्शनात् हृष्टः, तत्र गूढः अभवत्। ततः शुभे वाल्मीकि-रामायणे सुन्दरकाण्डे अष्टादशोऽध्यायः श्रूयताम्। हनुमान् पुष्पितवृक्षयुक्तवनं निरीक्षन्, वैदेहीं अन्वेषन्, रात्रिः व्यतीता। तत्र वेदपाठः, वेदाङ्गविदां ब्रह्मराक्षसैः यज्ञकर्मनिनादः रात्रौ श्रुतः। ततः शुभवाद्यनिनादैः, श्रवणसुखैः, दशग्रीवः बलवान् रावणः अभ्युत्थितः। उत्थाय रावणः, राक्षसाधिपः, शोभायुक्तः, लम्बमाल्यवस्त्रधारिणः, वैदेहीं चिन्तयामास। तस्य मनसि ताम् प्रति तीव्रः कामः, कामवशात् तं कामं न निगूढुम् अशकत्।