सीता, जनकस्य दुहिता, शोकपङ्केन निपीडिता, शीतहता पद्मिनीव शोभां नष्टवती, पतिप्रवर्जिता चक्रवाकेव दुःखितावस्थां प्राप्ता। अशोकवृक्षाः पुष्पभारनम्रशाखाः तस्या दुःखं केवलं वर्धयन्ति; शीतांशुतेजसा सह शिशिरस्य गमने सहस्रांशुः सूर्यः यथा समुत्तिष्ठति, तथा तस्या दुःखस्य प्रवृद्धिः दृश्यते। एवं चिन्तयन् मारुतात्मजः सः वानरश्रेष्ठः, नूनं एषा सीतेति निश्चित्य, तस्याः समीपे तस्मिन्वृक्षे स्थित्वा तस्य छायायां निषण्णः। ततः शशाङ्कः शुक्लोत्पलसङ्घातसदृशः, निर्मलः, नभसि स्वच्छतया उदितः, नीलतोये हंस इव दृश्यते। स शशाङ्कः शीतांशुना सह मारुतात्मजस्य सान्निध्यं दत्तवानिव। तदा हनुमान् सीतां दृष्टवान्—सा पूर्णचन्द्राननावती, दुःखभारसमाक्रान्ता, उदके नावेव क्लिष्टा। वैदेहीं द्रष्टुकामः हनुमान् समीपे भीषणरूपाः राक्षसीः अपश्यत्। तत्र एकाक्षीं, एककर्णीं, पिञ्छिलकर्णीं, अकर्णीं, शङ्खकर्णीं, शिरसि नासिकां धारयन्तीं च अपश्यत्। केचन महाकायाः स्थूलाङ्ग्यः, दीर्घग्रीवाः, विकीर्णकेश्यः, बहुकेश्यः, केशसमूहेन वासयन्त्यः च दृष्टाः। केचित् लम्बकर्णललाट्यः, लम्बोदरस्तन्यः, स्थूलोष्ठठुण्ड्यः, विवृतास्यः, लम्बजानुका अपि दृश्यन्ते। कश्चित् ह्रस्वः, कश्चित् दीर्घः, कुब्जः विकृतः, वामनः, भीमः, विकृताननः, पिङ्गलोक्षणः, विकृतवेषः अपि। विकृताः, पिङ्गलाः, कृष्णाः, कोपिन्यः, कलहप्रियाः, कृष्णायसशूलमुसलधारिण्यः। केचिद् वराहमृगव्याघरमहिषाजावदनाः, गजोष्ट्राश्वपादाः, शिरसि गुप्तशीर्षाः च। केचित् एकहस्तपादाः, गर्दभाश्वगवयगजवानरकर्णाः च। केचित् अतिकायनासिकाः, विकृतनासिकाः, अनासिकाः, गजाननाः, ललाटनिःश्वासिन्यः च। गजपादाः, महापादाः, गवां पादाः, पिङ्गलपादाः, अतिकायशिरःकण्ठाः, अतिकायस्तनोदरा अपि। महन्मुखाक्ष्यः, दीर्घजिह्वाननाः, अजाननाः, गजाननाः, गावाननाः, वराहाननाः च। अश्वोष्ट्रगर्दभवदनाः, भीमाः, शूलमुसलधारिण्यः, कोपिन्यः, कलहप्रियाः। भीषणा धूमकेशी राक्षस्यः विकृतवदना, नित्यं सुरापानप्रिया, मांससेवनरताश्च। एतासां मध्ये, वृक्षस्य विशालस्कन्धस्य चत्वारः पार्श्वेषु, तस्य अधस्तात् पावनाचारिता राजपुत्री निषण्णा। हनुमान् तेजस्वी जनकात्मजां निरीक्ष्य, दुःखदग्धां, मलिनकेशां, शोकार्द्रां दृष्टवान्। पुण्यं क्षीणं, भूमौ पतितां तारा इव, धर्मसम्पन्नां, पतिसंयोगविरहपीडितां। सा अलङ्कारविहीना, पतिस्नेहेन शोभिता, राक्षसाधिपेन बद्धा, स्वजनविरहिता। सैन्यैः परिवृता, गजवधूः इव, शशाङ्ककला मेघान्ते, शरद्भ्रान्त्या आच्छन्नेव। दुःखरूपा, अस्पृष्टा, वीणेव अपसृष्टस्वरा, पतिसुखे निष्ठिता, राक्षसीनां वशवर्तिनी। अशोकवनिकायां, दुःखसागरमग्ना, ताभिः स्त्रीभिः परिवृता, रोहिणीव ताराभिः। हनुमान् तां अपश्यत्, पुष्पहीनलतामिव, मलिनाङ्गीं, तथापि शोभायुक्तां, पङ्कसंस्पृष्टपद्मिनीं यथा, शोभमानां न शोभमानां च। मलिनवस्त्रधारिणीं, प्रभायुक्तां, मृगशावाक्षीं, आवृतां दृष्टवान्। सा देवी, दुःखार्ता अपि, अक्षीणा, स्वधर्मरक्षिता, कृष्णलोचना, पतिसौभाग्यतेजसा शोभिता। हनुमान् तां मृगशावनेत्रां, भयभीतां, सर्वतः पर्यालोकयन्तीं अपश्यत्। सा श्वासैः पत्रिणः वृक्षानिव दग्धुमिव, दुःखराशिरिव, दुःखतरङ्गमिव समुत्थितं दर्शयन्ती। तस्याः सुगात्रायाः, अलङ्कारविहीनायाः अपि, शोभा न ह्रासमगमदिति दृष्ट्वा मारुतिः अतुलं हर्षं प्राप। मदालसाक्षीं तां दृष्ट्वा हनुमान् हर्षाश्रूणि मुमोच, रामं च तत्र प्रणम्य। ततः रामं लक्ष्मणं च प्रणम्य, महाबलः हनुमान् सीतादर्शनहर्षितः स्वयम् आत्मानं गुहितवान्। अथ शृणुत अष्टादशं सर्गम्। श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे सुन्दरकाण्डे अष्टादशस्सर्गः। हनुमान् पुष्पितवृक्षवनं निरीक्ष्य, वैदेहीं अन्विष्य, रात्रौ प्रवृत्तायां, रजनीं समीपवृत्तां अपश्यत्। स रात्रौ वेदपारगैः ब्रह्मराक्षसैः षडङ्गवेदविद्भिः वेदघोषं यज्ञध्वनिं च श्रुतवान्। ततः शुभवाद्यमधुरनिनादैः महाबलः दशग्रीवः रावणः प्रबोधितः। स प्रबुद्धः महातेजाः राक्षसाधिपः, लम्बमाल्याम्बरधारी, वैदेहीं चिन्तयितुम् आरब्धवान्।