सा सुवर्णाङ्गी, सदा स्मितमुखी सान्त्वनवदना च, दुःखमिदं नितरामनर्हा सहते। तां धर्मचारिणीं रावणक्लिष्टां द्रष्टुम् अतिवाञ्छति राघवः, यथा पन्थान्तरगतम् उदककण्टकम् अतृप्तः पुरुषः। नूनम्, पुनः प्राप्तायाम् अस्याम्, राज्यलाभवत् राजा यथा, राघवः पुनः प्रमोदं प्राप्स्यति। सा तु कामैः परित्यक्तैः स्वजनविहीना, केवलं तद्भर्तृसमागमकाङ्क्षया देहम् आस्ते। न सा राक्षसीः पश्यति, न पुष्पफलवतीः वृक्षान्, नूनं तस्याः हृदयम् केवलं रामे प्रतिष्ठितम्। पतिस्तु स्त्रियाः परमं भूषणम्, सर्वरत्नात् अधिकशोभनः; तस्मात् वियुक्ता, स्वलङ्कारयोग्या अपि, न शोभते। रामोऽपि दुःखमधुसूदनम् अतीत्य, तया वियुक्तः स्वदेहधारणम् अतीव दुःखेन अपि करोति। तां कृष्णकेशीं, कमलदललोचनां, सुखार्हां दुःखपीडिताम् अपश्यन्, ममापि हृदयम् उद्विग्नम् अभवत्। सा धैर्येण पृथिवीसमा, नीलोत्पललोचना, राघव-लक्ष्मणाभ्यां पूर्वं संरक्षिता, अधुना विकृतदृष्टिभिः राक्षसीभिः वृक्षमूले रक्ष्यते। हिमाघातेन पद्ममिव शोभाविहीना, अनवरतदुःखपीडिता, विहङ्गवधूः पतिवियुक्तेव, जनकात्मजा दैन्यावस्थाम् आपन्ना। एते ह्यशोकवृक्षाः पुष्पभारनम्रशाखाः तस्या दुःखमपि वर्धयन्ति; यथा हिमरश्मिः सूर्यः शिशिरान्ते उदेति, तथैव सहस्रकिरणः सूर्यः उदेति। एवं चिन्तयन् वानरश्रेष्ठः हनुमान्, एषा सीतेति निश्चित्य, तस्य वृक्षस्य आश्रये स्थितः। ततः सप्तदशोऽध्यायः श्रोतव्यः। अथ, शुक्लोत्पलसमुच्चयप्रकाशः शशी, नभसि स्पष्टः, नीलाम्भसि हंस इव, उदितः। स शशधरः शीतांशुरिव, स्वच्छैः करैः वातात्मजम् अनुप्रविश्य, तस्य सान्निध्यं ददौ। तदा हनुमान् वैदेहीं निरीक्ष्य, सा पूर्णचन्द्राननाम्, दुःखभारविनम्रां, निमग्ननावमिव, ददर्श। स वातसुतः, सीतां द्रष्टुकामः, समीपे राक्षसीस्ताः भीषणदर्शनाः अपश्यत्। तत्रैकाक्षीं, एककर्णीं, पिहितकर्णीं, अकर्णां, शङ्खकर्णीं, शिरःपर्यन्तनासिकाम् अपश्यत्। तत्र महाकायां, दीर्घग्रीवां, विकटाङ्गीं, जटिलां, जटाच्छन्नां च ददर्श। शिथिलकर्णललाटां, शिथिलकुक्षिपयोधराम्, विशालोष्ठठुडां, विवृतमुखीं, शिथिलजानुं च अपश्यत्। किञ्चित् ह्रस्वदीर्घां, कुब्जविकटां, वामनां, क्रूरां, विकृताननां, पीतलोचनां, विकृतवेषां च। विकृतवर्णाः, पीताः, कृष्णाः, कोपपरायणाः, कलहप्रियाः, कृष्णायसशूलमुष्टिप्रहरणाः च। केचित् वराहमृगव्याघरमहिषाजवदनाः, केचिद् गजोष्ट्राश्वपदाः, केचित् शिरःस्थनासिकाः। केचिदेकहस्तपादाः, गर्दभाश्वगवयगजवानरकर्णाः, केचिदन्ये च। केचिदतिकायनासिकाः, तिर्यग्नासिकाः, अनासिकाः, गजाननासिकाः, भ्रूणश्वासिनश्च। गजपादाः, महापादाः, गवपादाः, पीनपादाः, महाशिरोग्रीवाः, अतिविस्तीर्णस्तनकुक्षयश्च। महावक्त्रनेत्राः, दीर्घजिह्वाननाः, अजमुखगजमुखगवमुखवराहमुखाश्च। अश्वोष्ट्रगर्दभमुख्यः, भीमाः राक्षस्यः, शूलमुष्टिप्रहरणाः, क्रुद्धाः, कलहप्रियाश्च। भीषणाः, धूम्रकेशयः, विकृतमुख्यः, मद्यपाननित्याः, मांसप्रियाश्च। वृक्षस्य तस्य विस्तीर्णस्कन्धस्य समीपे, तस्याः निष्कलङ्कायाः राजकन्यायाः अधः, राक्षस्यः परितः उपविष्टाः। हनुमान् तेजस्वी, जनकात्मजान् अपश्यत्—सा दुःखेन मलिनवर्णा, क्लेशदग्धा, केशाः मलिनैः जटिताः। पुण्यक्षयात् भूमौ पतिता, नक्षत्रमिव पतितम्, धर्मसमृद्धा, पतिसंयोगवियोगदुःखपीडिता। विभूषणविहीना, पतिस्नेहेन केवलं भूषिता, राक्षसराजेन निगृहीता, स्वजनविरहिता। सैन्येन परिवृता, हस्तिनीव परिवेष्टिता, शरद्गगनमण्डलस्थचन्द्रमिव मेघैराच्छन्ना। क्लिष्टदेहा, स्पर्शरहितविणा इव, पतिसौख्यपरायणा, राक्षसीवशवर्तिनी। अशोकवनिकायाम्, शोकसागरमग्ना, तासां स्त्रीणां मध्ये, रोहिणीव नक्षत्रैरिव, सा वर्तते। तत्र हनुमान् तां लतामिव पुष्परहितां, मलिनाङ्गीं, सौन्दर्येन विराजमानाम्, कर्दमलेपितां कमलनालमिव, शोभमानामपि अशोभमानाम्, अपश्यत्। मलिनवस्त्रधारिणीं, क्षीणवस्त्रां, मृगाक्षीं, तां हनुमान् वानरः ददर्श। सा देवी, दुःखार्ता, परन्तु न शोचिता, स्वधर्मरक्षिता, श्यामलोचना, पतितेजसा विभूषिता। हनुमान् ताम्, मृगदृष्टिं, हरिणशिशुवत् भीतां, सर्वतोदृष्टिप्रवृत्ताम्, सीताम् अपश्यत्।