राघवस्य स्वात्मज्ञस्य बाहुबलात् खरः समरे निहतः, त्रिशिरा अपि पतितः, दुषणः च महाबलः हतः। अथ तस्याः सीतायाः कृते, यः वालिना रक्षितः सुदुर्लभो वानरराज्यपदविभवः, सः सुप्रसिद्धेन सुग्रीवेण प्राप्तः। अहं च, नद्यापगास्वामी यः सागरः, तम् अतिक्रम्य, एतां विशाललोचनां स्त्रीं प्रति, इयं पुरी निरीक्षिता। यदि राघवः तस्याः कृते पृथिवीं सागरतः पर्यन्तां विचालयेत्, अथवा समस्तं जगत् अपि, तत् उचितमेव—एवं मम मतिः। त्रैलोक्यराज्यं वा जानक्याः सीतायाः प्राप्तिः वा—समग्रस्य विश्वस्य ऐश्वर्यमपि जानक्याः अंशमात्रेण तुल्यं न भवति। एषा सा सीता, महात्मनः धर्मिष्ठस्य जनकस्य तनया, मिथिलायाः राजकुमारी, पतिव्रतानिष्ठा। सा च प्रसिद्धस्य दशरथस्य ज्येष्ठा स्नुषा, रणशूरस्य धर्मात्मनः च राघवस्य धर्मपत्नी। एषा सा रामस्य धर्मज्ञस्य कृतज्ञस्य च प्रियतमा, स्वात्मवेदिनः, या अधुना राक्षस्याः वशगता अभवत्। सा सर्वभोगान् परित्यज्य, पतिस्नेहेन प्रेरिता, दुःखं न चिन्तयन्ती, एकाकिनी वनमुपविश्य। फलमूलैः तुष्टा, पतिसेवायाम् अनन्या, सा वनवासे एव परमं सुखं प्राप्नोति, यथा राजभवने। सा सुवर्णाङ्गी, सदा स्मितवदना, मृदुवदना, अयशस्यम् अर्हन्त्यपि, एतत् दुःखं सहते। रावणेन पीड्यमानां धर्मचारिणीं एतां द्रष्टुम् इच्छति राघवः, यथा क्षुत्क्षामः पन्थान्यप्सरसम्। पुनः प्राप्त्वा एतां, राघवः स्वराज्यमिव नष्टं प्राप्तः, पुनः हर्षं प्राप्स्यति। सा कामान् परित्यज्य, बान्धवविहीना, केवलं तस्य मिलनकाङ्क्षया देहं धारयति। सा न राक्षस्यः पश्यति, न पुष्पफलवृक्षान्; नूनं तस्याः हृदयं केवलं रामे स्थितम्। नारीणां पतिः परमं भूषणम्, रत्नानामपि श्रेयः; तस्मात् वियोगे, सा शोभा न प्रकाशते। रामः कठिनं कर्म करोति, यः तया वियुक्तः अपि, स्वदेहं धारयन्, शोकं न मग्नः। एतां कृष्णकेशीं, कमलपत्रनयनां, सुखार्हां दुःखपीडितां दृष्ट्वा, ममापि हृदयं संतप्यते। या पृथिवीसमा क्षान्त्या, नीलोत्पलनयना, या पूर्वं राघवेन लक्ष्मणेन च रक्षिता, सा अधुना वृक्षमूले विकृतदृष्टिभिः राक्षस्याभिः रक्ष्यते। यथा हिमेन ताडितः कमलः, शोभां नष्ट्वा, अनवरतदुःखैः पीडिता, चक्रवाकवद्वियोगिनी, सा जानक्यः शोचनीये स्थितौ पतिता। अशोकवृक्षाः पुष्पभारनमितशाखाः तस्याः दुःखं वर्धयन्ति; शिशिरविप्रयुते हिमांशुः यथा उदयते, एवं सहस्ररश्मिः सूर्यः अपि उदेति। एवं चिन्तयन्, वानरश्रेष्ठः सः हनुमान्, इयं सा सीतेति निश्चित्य, तस्मिन्नेव वृक्षे आश्रित्य, उपविवेश। ततः सप्तदशोऽध्यायः श्रोतव्यः। तदा शशाङ्कः शुक्लोत्पलसमूहसदृशः, निर्मलः, आकाशे स्फुटमुदितः, नीलतोये हंस इव दृष्टः। सः चन्द्रः, शीतरश्मिभिः, वायुपुत्रं हनूमन्तम् अनुगच्छन्, तस्य सहचर्यां ददौ। तदा हनुमान्, पूर्णचन्द्रवदनां, दुःखभारसमाक्रान्तां सीताम् अपश्यत्, या नौकां वारिणि भारेण निपीडितामिव। वैदेहीं द्रष्टुम् इच्छन्, हनुमान् समीपे भीषणरूपाः राक्षस्यः अपश्यत्। एकाक्षीं, एककर्णीं, पिण्डितकर्णीं, अकर्णां, शङ्खकर्णीं, शिरसि नासिकास्थितां च अपश्यत्। महाकायां, विशालाङ्गीं, दीर्घग्रीवां, विकिरणकेशीं, पिङ्गलकेशीं, केशपञ्जरवस्त्रधारिणीं च दृष्टवान्। लम्बकर्णललाटां, लम्बोदरस्तनां, स्थूलोष्ठीमण्डलचिबुकां, विवृतास्यां, लम्बजानुं च अपश्यत्। ह्रस्वां दीर्घां, कुब्जां विकृतां, वामनां, क्रूरां, विकृतमुखीं, कपिलाक्षीं, विकलाङ्गीं च दृष्टवान्। विकृताः, कपिलाः, कृष्णाः, कोपिन्यः, कलहप्रियाः; कृष्णायसशूलमुसलधारिण्यः। वराहमृगव्याघ्रमहिषाजावमुखाः; गजोत्कमलाश्वपादाः, अन्याः शिरोन्यस्तमस्तकाः। एकहस्तपादाः, गर्दभकर्ण्यः, अश्वकर्ण्यः, गोकर्ण्यः, गजकर्ण्यः, वानरकर्ण्यः च। अतिकायनासिकाः, तिर्यग्नासिकाः, अनासिकाः, गजाननासिकाः, ललाटश्वासिन्यः च। गजपादाः, महापादाः, गवां पादाः, पिण्डपादाः, महाशिरस्कग्रीवाः, अतिकुचोदरसंपन्नाः। महानासमुख्यः, दीर्घजिह्वाननाः, अजमुख्यः, गजमुख्यः, गवां मुख्यः, वराहमुख्यः। अश्वोष्ट्रगर्दभमुख्यः, भीषणरूपाः राक्षस्यः, शूलमुसलधारिण्यः, कोपिन्यः, कलहप्रियाः। तीक्ष्णाः, धूम्रकेश्यः, विकृतमुख्यः राक्षस्यः, सदा सुरापानप्रियाः, मांसभक्षणरताः च। ते वृक्षस्य विस्तीर्णकन्धरे उपविष्टाः, तस्याधः निष्कलुषा राजकुमारी सीता स्थितासीत्।