हनुमान्, वायुपुत्रः, अशोकवनिकायाम् उपविष्टः, सीतायाः दर्शनार्थं तत्र स्थितः, मनसा चिन्तयन् इदं कथयति—जनेषु भीषणकर्मणां चतुर्दशसहस्राणि राक्षसानि जनस्थानस्थले रामेण, स्वतेजसा ज्वलद्भिः शरैः, अग्निजिह्वाभिः इव, विनिहतानि। खरः रणाङ्गणे निहतः, त्रिशिराः अपि हतः, महाबलः दूषणः च, एते सर्वे आत्मविदा रामेणैव निपातिताः। वानरराज्यं, यत् प्राप्तुम् अतिदुष्करं, वालिना रक्षितं, तत् प्रसिद्धेन सुग्रीवेण तस्यै हेतोः लब्धम्। अहम् अपि, सागरः यः सर्वनदीपती, तं सागरं तीर्त्वा, अस्याः विशाललोचनायाः कृते, इमां पुरीं निरीक्षितवान्। यदि रामः अस्यै कृते भूमिम् अर्णवपर्यन्तां विक्षिपेत्, अथवा समस्तं जगत् अपि, तद् उचितमेव—एवं मम मतिः। त्रैलोक्यराज्यम् वा, जानक्याः सीताया वा—सर्वस्य अपि विश्वस्य ऐश्वर्यं न तस्याः अंशमात्रं तुल्यं भवति। एषा सा सीता, महात्मनः धर्मात्मनः जनकस्य कन्या, मिथिलायाः राजकुमारी, पतिव्रता, धर्मे स्थिताः। एषा च दीर्घदर्शिनः दशरथस्य ज्येष्ठा वधूः, शूरस्य धर्मिष्ठस्य च रामस्य भार्या। एषा सा रामस्य प्रिया भार्या, धर्मज्ञस्य कृतज्ञस्य आत्मविदः, अधुना राक्षस्याः वशे पतिता। सर्वान् भोगान् परित्यज्य, पतिस्नेहवशात्, एकाकिनी वनं प्रविष्टा, दुःखान्य् अविचिन्त्य। फलेन मूलैः तुष्टा, पतिसेवायाम् अनुवृत्ता, वनवासे एव परमं सुखं प्राप्नोति, यथा राजगृहे। इयं सुवर्णाङ्गी, सदा स्मितमुखी, मधुरभाषिणी, इदानीं दुःखं सहते, यद्यपि दुःखायोग्या। रावणेन पीड्यमाना, धर्मचारिणीं एतां द्रष्टुम् राघवः तृषितः शुष्कतीर्थमिव कामयते। सा यदि पुनः लभ्येत, राघवः पुनः प्रमोदं लप्स्यते, यथा नृपः राज्यलाभे। एषा सर्वान् भोगान् परित्यज्य, स्वजनविहीना, केवलं तस्य संयोगस्य कामनया शरीरे स्थितवती। न राक्षसीः, न पुष्पफलवृक्षान् पश्यति; नूनं रामे एव हृदयं स्थितम्। स्त्रियाः पतिः परमं भूषणं, सर्वरत्नात् अधिकं; तस्मात् वियुक्ता, यद्यपि शोभनाङ्गी, न शोभते। रामः अपि कठिनं कृतवान्, यः वियुक्तः अपि, आत्मनः शरीरं धारयति, शोकस्य अधः न पतति। अहम् अपि, तां कृष्णकेशीं, कमलपत्रनयनां, दुःखार्तां, सुखार्हां दृष्ट्वा, स्वं हृदयं क्लेशितम् अनुभवानि। सा धरणिसमा क्षान्त्या, नीलोत्पलनयना, पूर्वं राघव-लक्ष्मणाभ्यां रक्षिता, अधुना विकृतदृष्टिभिः राक्षसीभिः वृक्षमूले रक्ष्यते। इयं सीता, शीतांशुक्लिष्टपद्मवत्, शोभाम् हृतां, दुःखपङ्के पतिता, चक्रवाकेव पतिवियुता, जनकात्मजा शोचनीया जाता। एतेन अशोकवृक्षाः, पुष्पभारनमितशाखाः, तस्याः शोकं वर्धयन्ति; हेमन्तगतस्य शीतरश्मिरिव सूर्यः, सहस्रांशुः समुत्थितः। एवं चिन्तयन्, वानरश्रेष्ठः हनुमान्, नूनम् एषा सीतेति निश्चित्य, तस्मिन् वृक्षे आश्रयम् उपगम्य, उपाविशत्। ततः शुक्लपद्मसमुच्चयप्रभः, निर्मलः चन्द्रमाः, नभसि स्फुटमुत्थितः, नीलतोयेषु हंस इव बभौ। स चन्द्रमाः, तेन शीतरश्मिना, वायुपुत्रस्य सखित्वम् इव दत्तवान्। तदा हनुमान्, पूर्णचन्द्रवदनां सीतां पश्यति, या दुःखभारसङ्क्लिष्टा, जलस्थे नौरिव गुरुभारिता। वैदेह्याः दर्शनकामः वायुपुत्रः, समीपे ताः राक्षसीः अपश्यत्, या भीमदर्शनाः। तत्रैकाक्षीं, तत्रैककर्णीं, कर्णावृतां, अकर्णिकां, शङ्खकर्णीं, शिरःकपोलस्थितनासिकां च अपश्यत्। महाकायां, स्थूलाङ्गीं, दीर्घग्रीवां, विकचकेशीं, बहुकेशीं, केशसंघातवस्त्रधारिणीं च अपि सः ददर्श। लम्बकर्णललाटां, लम्बोदरस्तनां, स्थूलोष्ठीचिबुकां, विवृतास्यां, लम्बजानुं च अपश्यत्। कृत्स्नाः, ह्रस्वाः, दीर्घाः, कुब्जाः, विकृताङ्ग्यः, वामनाः, भीष्णदर्शना, पिङ्गलोदग्रचक्षुषः, विकृतास्याः च अपश्यत्। विकृताः, पिङ्गला, कृष्णवर्णाः, कोपना, कलहप्रियाः; श्यामलायसशूलमुद्गरधारिण्यः। वराहमृगव्यार्धरुषाभिरूपाः, महिषाजवमुख्यः; गजोष्ट्राश्वपादाः, शिरःप्रविष्टशिरसः च अपश्यत्। एकहस्तपादाः, गर्दभकर्ण्यः, अश्वकर्ण्यः, गोकर्ण्यः, गजकर्ण्यः, वानरकर्ण्यः च अपश्यत्। अतिकायनासिकाः, तिर्यग्नासिकाः, अनासिकाः, गजाननासिकाः, ललाटश्वासिन्यः च अपश्यत्। गजपादाः, महापादाः, गोपादाः, पादपुष्पसमाः; अतिकायशिरोग्रीवाः, अतीव वक्षःपयोधराः च अपश्यत्। महानासिका, महाक्ष्या, दीर्घजिह्वा, दीर्घमुख्यः; अजमुख्यः, गजमुख्यः, गोमुख्यः, वराहमुख्यः च अपश्यत्। अश्वोष्ट्रगर्दभमुख्यः, भीषणरूपाः राक्षस्यः, शूलमुद्गरधारिण्यः, कोपना, कलहप्रियाः। धूम्रकेश्यः, विकृतमुख्यः, सदा सुरापानप्रिया, मांसभक्ष्यप्रियाश्च, ताः राक्षस्यः सः ददर्श। एवं हनुमान्, तत्र अशोकवने, सीतां दृष्ट्वा, राक्षसीभिः परिवृतां, स्वहृदयेन च क्लेशितः, वृक्षे उपविश्य, तस्याः रक्षां कर्तुं स्थितः।