हनुमान् तदा रमणीयं काननं ददर्श, यत्र मृगपक्षिसंघैः विविधैः शब्दैः प्रतिनादितं, यत्रान्योन्यगन्धैः शुभैः मनोहैः चिरं मनांसि ह्रियन्ति। न तु तस्मात् देशात् दूरे, सः दिव्यं निकेतनशिखरं ददर्श, यः सहस्रस्तम्भमध्यस्थः कैलासश्वेतः बभौ। तस्य शिखरस्य पादाः प्रवालमयाः, सुवर्णमयमण्डपः, तेजसा दीप्तिमान्, लोचनान् हर्षयन् बभूव। सः निर्मलो दीर्घश्च नभः स्पृशन् इव बभासे। तत्रैव सः हनुमान् पश्यति—सा सीता, मलिनवस्त्रां, राक्षसीभिः परिवृतां, उपविष्टां। उपवासक्लिष्टां, दुःखार्तां, पुनः पुनः श्वसन्तीं, शुद्धिं शशिप्रतिमां शुक्लपक्षारम्भे चन्द्रकला इव। तस्याः शोभा निस्तप्तेव, तेजः धूमपटलाच्छन्नदीपशिखेव, मन्दीकृता। एका पिताम्बरा मलिना सूक्ष्मा च वस्त्रेण संवृता, निराभरणा, मलिना, पुष्पहीनपद्मलता इव। तपसा क्लिष्टा, दुःखेन दग्धा, क्षीणदेहा, रोहिणीव कुजपीडिता। तस्याः मुखं बाष्पपूरितम्, दुःखिता, उपवासक्लिष्टा, शोकनिमग्ना, चिन्तायाम् एकाग्रा, सदा दुःखसंयुक्ता। सा प्रियजनवियोगेन हीना, राक्षसीसङ्घेन परिवृता, हरिणीव स्वगणवियोगे श्वपद्गणेन परिवेष्टिता। तस्याः कट्यां एकया श्यामलया वेण्या चिह्नं, शुष्कवनराज्ये भूमिवद् वर्षात्यये निर्झररेखया शोभते। या सुखार्हा, सा दुःखेन दग्धा, विपत्तिषु अकुशलाः, तामवलोक्य, विशेषेण विशीर्णां, अलङ्कृतां, च हनुमान् चिन्तयामास—"एषा नूनं सीता"—इति। तस्याः लक्षणानि च दृष्ट्वा, यथा तदा राक्षसः कामरूपधारी अपाहरत्, तथा एषा इति निश्चितम्। सा या तदा दृष्टा, सा एव इयं—पूर्णचन्द्रमुखी, सुकेशिनी, सुस्तनी। स्वतेजसा दिशः सर्वाः तमोविहीनाः कृताः, देवीव, श्यामकण्ठा, बिम्बोष्ठी, तन्वी, दृढनाभिः। पद्मपत्रनयना सीता, लोके रतिवत् कामस्य प्रियंवदा, पूर्णचन्द्रसमप्रभा। सा भूमौ उपविष्टा, तन्वी, नवरेखेव, तपस्विन्येव संयता, दीर्घनिःश्वासिनी, भीता, नागपत्नीव। सा दुःखजालमहापटलाच्छन्ना, न शोभते, धूमपटलसंवृतदीपशिखेव। सा स्मृतिरिव भ्रमिता, श्रीरिव पतिता, श्रद्धेव नष्टा, प्रत्याशेव विघटिता। सा सिद्धिरिव विघ्नैः पीडिता, बुद्धिरिव कलुषिता, कीर्तिरिव मिथ्यापवादेन पतिता। रामवियोगजेन दुःखेन पीडिता, राक्षसीगणेन बाधिता, दुर्बला, मृगशावाक्षी, सर्वत्र च निरीक्षते। तस्याः मुखं श्यामवृत्तपक्ष्मयुक्तं बाष्पपूरितम्, सा न प्रमुदिता, पुनः पुनः श्वसन्ती। मललिप्ता, विषण्णा, अलङ्कारयोग्या अप्यलङ्कृता, नक्षत्रनाथस्य प्रभेव तिमिरपटलाच्छन्ना। एवं सीतां तादृशीं दृष्ट्वा, हनूमतः मनः क्लेशं जगाम, यथा अभ्यासहीनं ज्ञानं शिथिलं भवति। स दुःखेन सीतां निरालङ्कारां चिन्तयन्, यथा शुद्धिहीनं वाक्यं रूपान्तरं गच्छति, तथा ताम् अवगच्छन्। तां विशालाक्षीं, निर्दोषां राजकन्यां निरीक्ष्य, "एषा सीता" इति प्रमाणैः निश्चितवान्। ये ये अलङ्कारा वैदेह्याः अङ्गेषु रामेण तदा वर्णिताः, तान् एव तस्याः शरीरे शोभमानान् अपश्यत्। तस्याः कुण्डले सुसंस्कृते, कर्णयोः संस्थिते, शुभदंता, हस्तयोः मणिप्रवालयुक्ताः भूषणा। ते दीर्घकालप्रयुक्ताः, श्यामवर्णाः, सुशिल्पिताः, तान् एव रामेण वर्णितान् मन्ये। ये नास्ति, तान् न पश्यामि; ये न नष्टाः, त एव अत्र सन्दृश्यन्ते। तस्याः पिताम्बरं सुवर्णपर्यन्तं, स्रस्तम्; तद् एव वस्त्रम् वानरैः वृक्षेषु लग्नं दृष्टम्। मुख्यालङ्काराः भूमौ पतिताः, तया त्यक्ताः, घोषवन्तः, महान्तः। एषा दीर्घकालधृतं वस्त्रं अधिकं मलिनम्, तथापि वर्णः न हीनः, यथापूर्वं शोभते। एषा सुवर्णवर्णा स्त्री रामस्य प्रियतमा रानी, नष्टापि न तस्य हृदयात् गच्छति। एषा सा, यस्याः कृते रामः चतुर्विधेन क्लेशेन पीड्यते—दया, सौहार्द, शोक, स्नेहेन। "विप्रलब्धा" इति दयया, "शरणागताऽसि" इति सौहार्देन, "नष्टभार्या" इति शोकात्, "प्रिया" इति स्नेहेन आह्वयति। यथा अस्याः अङ्गरूपलावण्यं तथा रामस्य; सा श्यामलोचना तस्यैव। अस्याः चित्तं तस्मिन्, तस्य चास्याम्; तेन धर्मात्मा सः, सा च क्षणमपि जीवतः। रामः कष्टमपि कृतवान्—सीतावियोगे अपि स्वदेहं धारयति, शोकसागरं न मज्जति। एवमिमां सीतां दृष्ट्वा, वायुसुतः हनुमान्, प्रमुदितः, रामं स्मृत्वा तं प्रभुं स्तोतुम् आरब्धवान्।