हनुमान् तदा तं स्थलं ददर्श, यत्र नन्दनवृत्तिम् आसीत् — मृगपक्षिसमाकीर्णं, भवनप्रासादसमूहम् आवृतं, कोकिलस्वनैः प्रतिध्वनितम्। तत्र हेमपद्मकुमुदैः पूर्णानि सरांसि सन्नद्धानि, नानाविधानि आसनानि शय्यानि च, बहुपर्वतगृहाणि च सुसज्जितानि दृष्टानि। सर्वकालसुपुष्पितवृक्षैः फलसमृद्धैः अशोकवृक्षाणां पुष्पसौन्दर्येण च, तदवनं सूर्यप्रभायाः दीप्तिम् इव व्यञ्जयत्। तत्र हनुमान् तम् वनम् अग्निवद् दीप्तमानम् अपश्यत्, यत्र शाखाः पत्रहीनाः आसन्, पक्षिणः सततम् तानि पत्राणि अपास्यन्ति इव। शतशः पक्षिणः तस्मात् वनात् निष्क्रम्य, नानापुष्पमालाभिः भूषिताः, अशोकवृक्षाः दुःखहरैः पुष्पैः समृद्धाः आसन्। पुष्पभारात् भूमिं स्पृशन्ति इव, कर्णिकारकिंशुकवृक्षाः पूर्णपुष्पिताः सन्ति। तद्राज्यम् वृक्षदीप्त्या सर्वतः प्रकाशितम् इव आसीत् — पुन्नागसप्तपर्णचम्पकउद्दालकवृक्षैः सहितम्। बहवः वृक्षाः, सुप्रवृद्धमूलाः, पूर्णपुष्पिताः, किञ्चित् सुवर्णदीप्तिम् इव, अन्ये अग्निशिखाद्योतं इव प्रकाशन्ति। तत्र सहस्रशः अशोकवृक्षाः, श्यामलाः अञ्जनवर्णाः, नन्दनचैत्ररथयोः देववनयोः अद्भुतसदृशाः आसन्। तदवनं अतिविचित्रम्, कल्पनातीतम्, दिव्यम् रम्यसौन्दर्ययुक्तम्, पुष्पदीप्तिसमूहेन पूरितम्, द्वितीयं नभः इव आसीत्। शतशः पुष्परत्नैः विभूषितं, पञ्चमसागरसंनिभम्, सर्वकालपुष्पवृक्षैः पूर्णम्, मधुगन्धयुक्तम्। तद्वनं मृगपक्षिसमूहानां विविधस्वनैः प्रतिध्वनितम्, शुभगन्धसम्पूर्णम्, मनोहरम् च। तत्र, न समीपे, हनुमान् एकं दिव्यं शरण्यशिखरम् अपश्यत् — मध्यभागे स्थितम्, सहस्रस्तम्भसमुपस्थितम्, कैलासश्वेतम्। तत्र प्रवालनिर्मितानि सीढ्यः, सुवर्णमण्डपः, चक्षुषः दीप्तिम् आवहन्, तेजसा प्रकाशमानः। निर्मलः, उन्नतः, आकाशस्पृशः इव, तत्र हनुमान् ताम् अपश्यत् — मलिनवस्त्रपरिधानां, राक्षसीसमूहपरिवृतां। उपवासक्लिष्टां, विषण्णां, पुनः पुनः श्वसन्तीं, तां चन्द्रकलासदृशीं, शुद्धां, अपश्यत्। तस्याः शोभा म्लानाभूत्, तेजः धूमपटलाच्छन्नं इव, शिखा धूमेन संवृतमिव। एकेन पीतं मलिनं सूक्ष्मवस्त्रं परिधानम्, भूषणरहितम्, मलिनम्, पुष्पहीनं कमलवृक्षम् इव। दुःखेन तप्तां, तपसा क्लिष्टां, दुःखात् दग्धां, तपस्यासक्तां, रोहिणीं कुजेन पीडितामिव। तस्याः मुखं अश्रुपूर्णं, विषण्णं, उपवासात् कृशं, शोकध्याननिमग्नं, दुःखपरायणम्। तां प्रियजनविहीनां, राक्षसीसमूहपरिवृतां, मृगीं कुत्सितकुत्सितां, श्वसमूहपरिवृतामिव। तस्याः कटिस्थले एकः कृष्णकेशपाशः, शुष्कवनराज्यस्य भूमिमिव, नदीनिर्यासनिम्नं इव। सा, सुखार्हा, दुःखदग्धा, विपत्त्याः अनभिज्ञा, ताम् अपश्यत् — विस्तीर्णनेत्रां, अधिकं कृशां, अनलङ्कृतां। स हनुमान् चिन्तयामास — "एषा सीता भवितुम् अर्हति" — युक्तलक्षणैः; यतः तदा ताम् राक्षसः रूपान्तरः अपहृतवान्। यथा तदा दृष्टा, तथा एषा नारी दृष्टा — पूर्णचन्द्रमुखी, सुब्रह्मणी, सुगण्डस्थनयुग्मा। सा स्वतेजसा सर्वदिशः तमोविहीनं कृतवती, देवीवद्, कृष्णग्रीवा, बिम्बोष्ठी, तन्वङ्गी, स्थिरस्थितिः। सीता, कमलदलनेत्रा, लोकस्य प्रियतमाः, रत्याः कामस्य सदृशी, पूर्णचन्द्रसदृशी दीप्तिमती। भूमौ उपविष्टा, तन्वी, नवचन्द्रकिरणसदृशी, तपस्विनीव, दीर्घनिश्वासिनी, भीता, नागपत्नीव। सा दुःखजालेन आवृता न प्रकाशति, धूमपटलाच्छन्नशिखेव। सा स्मृतिः भ्रमिता इव, श्रीः पतिता इव, श्रद्धा नष्टा इव, आशा विफला इव। सिद्धिः विघ्नग्रस्तेव, बुद्धिः दूषिता इव, कीर्तिः मिथ्यापवादेन पतिता इव। रामवियोगात् क्लिष्टा, राक्षससमूहात् पीडिता, दुर्बला, मृगशावनेत्रा, सर्वत्र विचिन्वती। तस्याः मुखं कृष्णनिम्ननेत्रपुटेन अश्रुपूर्णम्, सा न हृष्टा, पुनः पुनः श्वसन्ती। मलिनमृद्वस्त्रधारिणी, विषण्णा, अलङ्कारार्हा, अनलङ्कृता, सा तारेन्द्रदीप्तिः मेघच्छन्नेव। एवं सीतां तादृशीं दृष्ट्वा, हनुमतः मनः विह्वलम् अभवत्, यथा अभ्यासहीनं ज्ञानं शिथिलम् इव। दुःखेन हनुमान् सीताम् अनलङ्कृताम् अवगच्छत्, यथा शुद्धिहीनं वाक्यं अर्थपरिवर्तनम् इव। तां विस्तीर्णनेत्रां, निर्दोषराजकन्यां निरीक्ष्य, "एषा सीता" इति निश्चितवान्, युक्तलक्षणैः। यानि यानि भूषणानि तदा रामेण वैदेह्याः अङ्गेषु वर्णितानि, तानि तस्याः शरीरे एव दृष्टवान्। तस्याः कुण्डलानि, सुविन्यस्तानि, कर्णेषु ललितानि, दन्तौ च सुविन्यस्तौ; हस्तयोः रत्नप्रवालयुक्तानि भूषणानि। तानि दीर्घकालपर्यन्तं कृष्णवर्णानि, सुगुणानि, तानि एव रामेण वर्णितानि इति निश्चितवान् हनुमान्।