हनुमान् तदा तं देशं सर्वतो वृक्षलता-संछन्नं दिव्यगन्धरसपूर्णं सर्वतः शोभितं दृष्टवान्। स ततः स्थानं नन्दनवनोपमं मृगपक्षिसंकीर्णं विमानप्रासादसमाकीर्णं कोकिलस्वरप्रतिनादितं ददर्श। सरोजकुमुदैः सुवर्णैः पूर्णानि सरांसि, नानाविधानि आसनानि शय्याश्च, बहुप्राकारगृहयुक्तानि च तत्र शोभन्ते स्म। सर्वकालसुन्दरैः फलद्रुमैः पुष्पिताशोकसौन्दर्यसमुज्ज्वलितं प्रातःसूर्यतेजसा दीप्तिमन्तं तं देशं स पश्यति स्म। तत्र हनुमान् तं वनं ददर्श, यत्र शाखाः पक्षिभिः सततं चूर्णितपत्राः इव दीप्तिमन्तः सन्ति। शतशः पक्षिणः निर्गच्छन्ति, नानापुष्पमालाभिः शोभिताः, पुष्पिताशोकद्रुमैः शोकार्तिनाशनैः विराजन्ति। पुष्पभारगौरवं भूमिमिव स्पृशन्ति, कर्णिकारकिंशुकद्रुमाः सुमहान्तः सन्ति। तेषां वृक्षाणां दीप्त्या स देशः सर्वतो विस्फारित इव बभौ; पुंनागसप्तपर्णचम्पकउद्दालकद्रुमैः च शोभितः। बहवः सुप्रवृद्धमूलद्रुमाः सुमनोहरपुष्पसमृद्धाः तत्र स्थिताः; केचित् सुवर्णदीप्तिसदृशाः, केचित् ज्वलनशिखासमप्रभाः। सहस्रशः अशोकद्रुमाः तत्र कालाञ्जनसदृशाः, नन्दनचैत्ररथोपमाः दिव्यवनानि इव बभुः। तद्वनं विस्मयकरं, कल्पनातीतं, दिव्यम्, रमणीयरूपसमन्वितं, पुष्पप्रभाजालैः पूरितमिव द्वितीयं नभः इव बभौ। शतशः पुष्परत्नैः भूषितं, पञ्चममहासागरसदृशं, सर्वकालपुष्पितद्रुमैः मधुगन्धसमृद्धं तद्वनं बभूव। मृगपक्षिसंघनिनादितं, नानागन्धयुक्तं, शुभमङ्गलमयम्, मनोहरं तद्वनं हनुमान् पश्यति स्म। न तु दूरे दिव्यं श्वेतं कैलाससदृशं सहस्रस्तम्भसमाश्रितं मध्ये स्थितं शरण्यतोरणं स पश्यति स्म। प्रवालकृतसोपानं, सुवर्णमणिपट्टिकायुक्तं, तेजसा दीप्तिमन्तं, प्रांशु निर्मलं व्योमस्पृशं च तं प्रासादं ददर्श। तत्र स तां ददर्श—मलिनवस्त्रधारिणीं, राक्षसीभिः परिवृतां, उपवासकृशां, विषण्णां, पुनः पुनः दीर्घनिःश्वासिनीं, शुक्लपक्षारम्भे शशिनमिव निर्मलां। तस्याः शोभा लुप्ता, तेजः न्यूनं, धूमपटेनेवावृतं, धूमाच्छन्नशिखामिव सा बभूव। एकेन पीतेन मलिनेन सूक्ष्मवस्त्रेण संवृता, निराभरणा, मलिनाङ्गी, पुष्पहीनपद्मलतामिव सा ददर्श। दुःखार्तां, तप्तां, क्लान्तां, तपोनिष्ठां, रोहिणीमिव क्रूरग्रहपीडितां। सा अश्रुपूर्णमुखी, विषण्णा, उपवासकृशा, शोकस्मृतिपरायणा, अनाथा, शोकसागरमग्ना बभूव। अपि च, प्रियजनविहीना, राक्षसीसमूहेन परिवृता, हरिणीव स्वगणात् पृथक्कृता श्वगणेन परिवेष्टिता इव सा बभूव। तस्याः श्यामया एकया वेण्या श्रोणिः शोभिता, शुष्कवनदेशस्य पृथिवीव, निर्गते मेघे नदीरेखया शोभिता। सा सुखार्हा दुःखदीप्त्या तप्ताऽभवत्, विपत्तिषु अकुशलाऽपि, तां विस्तीर्णनेत्रां, अत्यधिककृशां, अशुचिवेषधारिणीं दृष्ट्वा—"एषा सीता" इति तदनुरूपलिङ्गैः हनुमान् निश्चितवान्। यथा पुरा सा राक्षसेन रूपान्तरेण हृता, तथा सा तत्र दृश्यते स्म—पूर्णचन्द्रवदना, सुकोमलभ्रू, सुशोणितस्तनयुग्मा। सा स्वतेजसा दिशः सर्वाः तमोविहीनाः कृतवती, देवीव, श्यामकण्ठा, बिम्बाधराऽरुणोष्ठी, तन्वी, दृढनितम्बा। पद्मपत्रनयना सा सीता, लोके रतिवत् कामस्य प्रिया, पूर्णचन्द्रसमप्रभा बभूव। सा भूमौ उपविष्टा, तन्वी, शशाङ्ककिरणसमप्रभा, तपस्विन्यिव, दीर्घनिःश्वासिनी, भीता, नागपत्नीव बभूव। महाशोकजालसमावृता सा न शोभते स्म, धूमपुञ्जेनावृतज्वलनेव। सा स्मृतिरिव विमूढा, श्रीरिव पतिता, श्रद्धेव नष्टा, आशेव विफला। सा सिद्धिरिव विघ्नग्रस्ता, बुद्धिरिव दूषिता, कीर्तिरिव मिथ्यापवादेन पतिता। रामवियोगार्ता, राक्षसीसमूहेन पीडिता, दुर्बला, मृगशावनेत्रा, सा इतस्ततः पश्यन्ती स्थितवती। तस्याः कृष्णवर्तुलविलोललाञ्छनयुतं मुखं अश्रुपूर्णं, न प्रमुदिता, पुनः पुनः दीर्घनिःश्वासिनी। मलिनमृदधारिणी, विषण्णा, भूषणार्हाऽपि अभूषिता, तारा-नाथस्य प्रभेव तमसा वृताऽभवत्। तां सीतां तादृशीं दृष्ट्वा, हनुमतः चित्तं व्याकुलं बभूव, यथा अभ्यासरहितं विज्ञानं विशीर्णं भवति। शोकात् हनुमान् अलङ्कृतां सीतां न जानाति स्म, यथा संस्काररहितं वाक्यं अर्थान्तरगतम्। तां विस्तीर्णनेत्रां, निरपराधराजकन्यां निरीक्ष्य, "एषा सीता" इति प्रमाणैः निश्चितवान्। यानि यानि अलङ्काराणि रामेण तदा वैदेह्याः अङ्गेषु कथितानि, तानि तानि तस्याः शरीरे पुष्पमालावद् विराजमानानि स निरीक्षितवान्। तस्याः कर्णयोः सुसंस्कृतमणिकुण्डले, सुसंहतदन्तपङ्क्तिः, हस्तयोः मणिमुक्ताप्रवालयुक्तानि भूषणानि च शोभन्ते स्म।