हनूमान् महाबलः तदा चिन्तयामास—"शोकार्तया रामचिन्तया संतप्तया सा सौम्या विशुद्धबुद्धिः पश्यन् च शीघ्रं कदाचिद् वनमिदं समागच्छेत्। रामशोकविह्वलया तया दिव्यया सुश्रोण्या वनवासव्रतसंयुक्तया निश्चितं वनमिदं समुपेयाति। सा च जनकात्मजा धर्मज्ञा रामस्य प्रिया वनवासिनां सदा संसर्गकामिनी भवितव्या। सा श्यामला जानकी सायं संध्योपासना-रताऽपि नूनं निर्मलतोयां नदीमिमां संध्यासमये समुपेयाति। एषा शोभना अशोकवाटिका तस्यै धर्मपत्नीं नराधिपस्य रम्यं स्थानं युक्तमिव। यदि सा दिव्या मुखचन्द्रा जीवति, नूनं शीतलतोयां नदीमिमां समुपेयाति।" इति मनसि निधाय, हनूमान् महात्मा तस्य नराधिपस्य भार्यायाः प्रतीक्षां कुर्वन्, सर्वमेव निरीक्ष्य, पुष्पितशाखिन्यो गुहायां रहितः स्थितवान्। अथ श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे सुन्दरकाण्डे पञ्चदशः सर्गः श्रूयताम्। हनूमान् तत्र स्थित्वा मैथिलीमवलोकयन्, सर्वं देशं सम्यक् निरीक्ष्य, भूमिम् अवेक्षत। सर्वत्र लतान्वितवृक्षैः सुवासितरसैः दिव्यैः चिरन्तनैः शोभितं तद्वनं सर्वतः समुज्ज्वलम्। तं देशं स नन्दनसदृशं मृगपक्षिसंकीर्णं, प्रासादमन्दिरसंघातैः, कोकिलरवैरनुनादितम् अपश्यत्। सुवर्णपद्मशतदलकुलैरुपेतं, नानापीठोपवेशनिवेशितं, बहुप्रासादयुक्तं च तद्वनं दृष्टवान्। सर्वकालेषु शोभनवृक्षैः फलिनः अशोकपुष्पसमृद्ध्या च समुत्कर्षेण दीप्तमानम्। तत्र हनूमान् तमशनिवृक्षं ददर्श, शाखाभिः शून्यं, यथा पक्षिणः सततम् अपनयन्ति इव। शतशः पक्षिणः निर्गच्छन्तः, विविधपुष्पमालाभिरलङ्कृतम्, अशोकपुष्पसमृद्ध्या शोकार्तिनाशनम्। पुष्पभारगौरवेण भूमिम् उपस्पृशन्तम्, कर्णिकारकिंशुकवृक्षैः पुष्पितैः। तद्वनं तद्वृक्षतेजसा सर्वतो दीप्तम्, पुन्नागसप्तपर्णचम्पकउद्दालकादिवृक्षैः। बहुवृक्षाः सुप्ररोहितमूलाः समन्तात् पुष्पिताः, केचन सुवर्णप्रभया, अन्ये अग्निशिखा-ज्योत्स्नया दीप्ताः। केचन अशोकवृक्षाः सहस्रशः कालाञ्जनसदृशाः, नन्दन-चैत्ररथोपमा दिव्याः। तद्वनं अतीव विस्मयजनकं, अतीन्द्रियमिव, दिव्यं रमणीयरूपसमन्वितम्, पुष्पमण्डलैः पूर्णमिव द्वितीयं नभः। शतशः पुष्परत्नैः विभूषितं, पञ्चमसागरमिव, सर्वर्तुपुष्पवृक्षैः मधुगन्धसमृद्धम्। मृगपक्षिसंघैः नानारवैः रम्यम्, नानावासगन्धयुक्तं, शुभमनोहरम्। तत्र न दूरस्थले दिव्यं विमलशिखरं प्रासादमेकं ददर्श, मध्यभागे सहस्रस्तम्भसंयुक्तं कैलासश्वेतम्। प्रवालशोभासोपानैः, सुवर्णमणिमण्डपतलसमुज्ज्वलम्, दीप्तिमन्तं प्रासादम्। निर्मलं, उन्नतम्, नभः स्पृशन्तमिव। तत्र स तां दृष्टवान्—वस्त्रक्लिन्नां, राक्षसीसंवृतां। उपवासकृशां, विषण्णां, पुनः पुनः दीर्घनिःश्वाससमन्विताम्; शुक्लपक्षारम्भचन्द्रकलां शुद्धामिव। शोभायाः न्यूनां, तेजसा अवच्छन्नाम्, धूमपटलाच्छन्नां ज्वालामिव। एकेन पीतेन मलिनेन सूक्ष्मवस्त्रेण संवृतां, निराभरणां, मलिनां, पुष्पहीनां पद्मिनीमिव। दुःखार्तां, तापसंतप्तां, क्षीणां, तपस्विन्यः समन्विताम्, रोहिणीमिव मंगलग्रहेण पीडिताम्। अश्रुपूर्णमुखीं, विषण्णां, उपवासकृशां, शोकनिमग्नां, ध्यानपरां, एकाकिनीं, सदा दुःखपरायणाम्। तां दृष्ट्वा, प्रियजनविहीनां, राक्षसीसमूहपरिवृताम्, मृगीमिव स्वगणात् पृथक् कृतां श्वपदगणेन परिवृताम्। एकया श्यामया वेण्या श्रोणिप्रदेशे लिप्तां, शुष्ककाले नदीरेणुना यथा वनदुर्गमिव क्षितिम्। सा सुखार्हा दुःखदग्धा, दुःखेषु अनभिज्ञा, तामवलोक्य, विशाललोचनां, अधिकं कृशां, मलिनां। स चिन्तयामास—"एषा एव सीता"—इति लक्षणैः; या तदा तेन कामरूपिणा राक्षसेन हृता। या तदा दृष्टा, सा चेदानीं—पूर्णचन्द्रवदना, सुकेशी, सुस्तनी। सा स्वतेजसा सर्वदिक्प्रकाशिनी, देवतामिव, श्यामकण्ठी, बिम्बोष्ठी, तन्वी, स्थिरा। सीता, कमलपत्रनेत्रा, जगतः प्रिया, रत्याः कामाय यथा, पूर्णचन्द्रसमप्रभा। सा भूमौ उपविष्टा, तन्वी, नवचन्द्रलेखेव, तपस्विन्यिव संयता, दीर्घनिःश्वासिनी, भीता, फणिपत्नीव। सा दुःखजालसंवृता न प्रकाशते, धूमपटलावृतज्वालामिव। स्मृतिरिव भ्रमिता, श्रीरिव पतिता, श्रद्धेव नष्टा, प्रतीयमानाऽप्याशेव बाधिता इव। एवमेषा कथा तत्र प्रवृत्ता, यत्र हनूमता सीता दृष्टा।