हनुमान् तु तत्र सर्वत्र सुवर्णरज्जुशोभितान्, शुभैः छत्रैः सुशोभितान्, सुविस्तीर्णलतापल्लवच्छन्नैः उत्तममञ्चैः समलङ्कृतान् उपवनप्रदेशान् अपश्यत्। स महाकपिः एकं सुवर्णमयं शिंशपावृक्षं ददर्श, यः सर्वतः सुवर्णमयैः मञ्चैः परिवृतः आसीत्। तत्र सः सुवर्णमयान् वृक्षान्, भूमिभागान्, पर्वतान् च, मयूरवर्णप्रभान्, अपश्यत्। तेषां वृक्षाणां प्रभया वीरः सः स्वयम् सर्वतः सुवर्णमयोऽहमिव मेरुः इति मनसि चिन्तयामास। तान् सुवर्णवृक्षान् वातेन कम्पमानान्, शतशः लघुशृङ्खलानिनादितान् दृष्ट्वा, विस्मयेन परिपूर्णः अभवत्। सः शीघ्रः हनुमान् तं शोभनं पत्रच्छन्नं, पुष्पप्रसवसमृद्धशाखान्तं शिंशपावृक्षं आरोहति स्म। तत्र स्थित्वा, "अत्रैव वैदेहीम्, रामदर्शनकाङ्क्षिणीं, दुःखितहृदयं, कदाचित् विचरन्तीं, द्रक्ष्यामि," इति सः चिन्तयामास। "एषा नूनं तस्य दुष्टस्य रम्या अशोकवाटिका, चन्दनचम्पकबकुलैः शोभिता। अत्रैव शोभनं पद्मसरोऽस्ति, विहगगणसेवितं; नूनं सा राजकन्या जानकी अत्र आगमिष्यति। सा राघवप्रियाङ्गना, वनवासविदग्धा, नूनं अत्र आगमिष्यति। अथवा सा मृगाक्षी बुद्धिमती, रामचिन्तया संतप्ता, शीघ्रं अत्र वनं आगमिष्यति। रामशोकातुरा सा दिव्यदर्शना, वनवासपरायणा, नूनं अत्र आगमिष्यति। सा वनचरैः सह सदा संगमं कामयेत, जनकात्मजा धर्मिष्ठा रामस्य प्रिया। सा कृष्णा जानकी सायं पूजारता, नूनं अत्र शुद्धजलां नदीं सायंकालसमये आगमिष्यति। एषा रम्या अशोकवाटिका तस्याः, धर्मपत्नी पतिसत्तमस्य, रामसम्भाविता, युक्ता। यदि सा दिव्यदर्शना, मुखचन्द्रा, जीवति, नूनं अत्र शीतलजलां नदीं आगमिष्यति।" इति चिन्तयन् महाकपिः नरपतिपत्नीं प्रतीक्ष्य, सर्वं निरीक्ष्य, घनपुष्पितपत्रेषु गुह्यम् अवस्थितः। एवमस्ति श्रिमद्वाल्मीकीये रामायणे सुन्दरकाण्डे पञ्चदशः सर्गः। तत्र सः हनुमान् तिष्ठन्, मैथिलीम् अन्वेषयन्, समग्रं प्रदेशं निरीक्ष्य, भूमिम् अवलोकयत्। सः सर्वत्र लताभिः समलङ्कृतवृक्षैः, दिव्यगन्धरससम्पन्नैः, सर्वतः शोभमानं तं देशं अपश्यत्। सः नन्दनवनसदृशं, मृगपक्षिसंकीर्णं, प्रासादमन्दिरनिविडं, कोकिलरवमण्डितं तं प्रदेशं ददर्श। सुवर्णपद्मशतदलैः सरोवरैः, नानारम्यासनशय्याभिः, बहुप्रासादैश्च विभूषितम्। सर्वकालेषु शोभनैः फलदायकैः वृक्षैः, पुष्पिताशोकविभूषितैः, स सूर्यतेजसा तं देशं ददर्श। तत्र हनुमान् तं देशं ददर्श, यत्र शाखाः पत्रशून्याः, पक्षिणां नित्यनिष्क्रमणेन शुष्काः इव दृश्यन्ते। शतशः पक्षिणः निष्क्रमन्ति स्म, विविधानां पुष्पमालाभिः शोभिताः, शोकार्तिनाशनैः पुष्पितैः अशोकवृक्षैः च। पुष्पभारैः भूमिस्पृशः, कर्णिकारकिंशुकपुष्पसमृद्धैः वृक्षैः। तेषां वृक्षाणां प्रभया सः प्रदेशः सर्वतः दीप्तिमानिव बभौ; पुन्नागसप्तपर्णचम्पकउद्दालकवृक्षैः च शोभितः। बहवः सुप्ररोहितमूलवृक्षाः, कश्चित् सुवर्णमय इव, कश्चित् अग्निशिखासमप्रभाः। सहस्रशः अशोकवृक्षाः तत्र काजलसदृशाः, देववनानां नन्दनचैत्ररथयोः सुषमायाः तुल्याः। सः प्रदेशः अद्भुतः, कल्पनातीतः, दिव्यः, रम्यरूपसम्पन्नः, पुष्पज्योतिषां समूहैः व्याप्तः, द्वितीयमिव नभः। शतशः पुष्परत्नैः अलङ्कृतः, पञ्चमइव सागरः, सर्वकालेषु पुष्पितवृक्षैः, मधुगन्धसमृद्धः। रमणीयः स विचित्रमृगपक्षिस्वरनिनादितः, नानागन्धसमृद्धः, शुभः, मनोहरः च। सः नातिदूरे दिव्यं विशालं श्वेतं गृहम् अपश्यत्, मध्यभागे सहस्रस्तम्भसमुपेतम्, कैलासशिखरप्रख्यम्। तत्र प्रवालमयैः सीढिभिः, परिष्कृतसुवर्णमञ्चेन, तेजसा चक्षूंषि विमोहयन्तम्। निर्मलं, उन्नतम्, नभः स्पृशन्तमिव। तत्रैव सः तां दृष्टवान्—मलिनवस्त्रधारिणीं, राक्षसीभिः परिवृताम्। उपवासकृशां, शोकसंतप्तां, पुनः पुनः दीर्घनिःश्वासिनीं, शुक्लपक्षारम्भे शशिप्रभामिव शुद्धां ताम् अपश्यत्। तस्याः शोभा लुप्ता, कान्तिः न्यूनाभूत्, धूमावृतज्वलनदीपमिव, धूमच्छन्नां दीप्तिम् इव। एका पिवलवर्णा मलिनसूक्ष्मवस्त्रधारिणी, अलङ्कारवर्जिता, मलिनवर्णा, पुष्पहीनपद्मिनीमिव। दुःखदग्धां, तपसा कृशां, क्लान्तां, तद्व्रतपरायणाम्, रोहिणीमिव कुजपीडिताम्। तस्याः मुखं बाष्पपूरितम्, शोकार्तम्, उपवासकृशम्, शोकध्याननिमग्नाम्, सदा दुःखपरायणाम्, परित्यक्तामिव च अपश्यत्। एवं स महाकपिः, दृश्यमानं सर्वं विलोक्य, तस्याः सीतायाः दर्शनाय, पुष्पितगहनपत्रेषु गूढः, प्रतीक्षते स्म।