हनुमान् तदा विशालं पर्वतं मेघसमानं दृष्टवान्, तस्य शिखराणि उन्नतानि, नानावर्णैः शोभितानि, सर्वतः शिलाखण्डैः परिवृतानि च। तं पर्वतं शिलागृहैः आवृतं, नानाविधैः वृक्षैः परिवेष्टितं, भूमौ रमणीयं पर्वतं महाकपिः सस्मितम् अवलोकयत्। तस्मात् पर्वतात् कपिः एकां नदीं पतन्तीं अपश्यत्, या सखीव प्रियस्य अंकात् उत्पत्य पतिता इव प्रतीतिः। तस्यां नदीं, वृक्षाग्राणि जलं प्रविष्टानि, तत्र स कपिः दृष्टवान्, सा नदी प्रियसख्यैः रुद्धा कोपिता स्त्रीव दृश्यते। पुनः महाकपिः तां नदीं पुनरागच्छन्त्या जलैः पूर्णां दृष्टवान्, या प्रियस्य समीपं उज्ज्वला प्रियाप्रत्यागतवद् बभासे। तत्र समीपे हनुमान्, कपिश्रेष्ठः वायुसुतः, कमलवनानि नानाविहगसमूहैः कूजितानि अपश्यत्। कृत्रिमं दीर्घं सरः शीतलजलपूर्णं, रत्नमयी सीढ्यः, मुक्ताफलरजसा दीप्तं च अपश्यत्। तत्र नानाविधपशुसमूहैः रम्यं वनं, विश्वकर्मणा निर्मितानि महाप्रासादानि च दृष्टवान्। कृत्रिमवनैः सर्वत्र शोभितं, सर्वे वृक्षाः पुष्पफलसमृद्धाः आसन्। सर्वत्र उत्तमच्छत्रासनानि, सुवर्णरज्जुयुक्तानि, बहुवल्लीपत्रैः आवृतानि च। एकं सुवर्णशिंशपावृक्षं महाकपिः अपश्यत्, यः सर्वतः सुवर्णमयैः वेदिकाभिः परिवृतः। भूमिस्थलानि, पर्वतप्रवाहान्, अन्यान् सुवर्णवृक्षान्, मयूरसमानदीप्त्या अपश्यत्। तेषां वृक्षाणां प्रभया वीरः मनसि चिन्तयत्—"अहं सर्वतः सुवर्णमयः मेरुवद् इव।" तान् सुवर्णवृक्षान् वातेन कम्पितान्, शतशः घटिकानां शब्देन गुञ्जितान् दृष्ट्वा विस्मितः अभवत्। सः सुन्दरं शिंशपावृक्षं आरोहत्, यः पत्रैः आवृतः, पुष्पनवकिसलयैः शोभितः, वेगवान् हनुमान् तत्रारूढः। "अत्र वैदेही रामदर्शनकाङ्क्षिणी, दुःखिता हृदयेन, कदाचित् विचरन्ती दृष्टव्या।" इति चिन्तयन्। "एषा नूनं तस्य दुष्टस्य रम्या अशोकवाटिका, चन्दनचम्पकबकुलवृक्षैः शोभिता।" "इदं रम्यं कमलवनं, नानाविहगसमूहैः सेवितं—साम्राज्ञी जानकी अत्र आगमिष्यति।" "सा राघवप्रियासती, वनवासकुशला जानकी नूनं अत्र आगमिष्यति।" "वा, सा मृगनयना, बुद्धिमती, रामचिन्तया संतप्ता, शीघ्रं अत्र वनं आगमिष्यति।" "रामशोकात् संतप्ता सा दिव्यनेत्रा, वनवासनित्यव्रता, नूनं अत्र आगमिष्यति।" "वनवासिनां संगं सदा कामयन्ती, जनकात्मजा, रामप्रियाऽनवद्याऽसौ।" "श्यामा जानकी सायंकाले पूजार्थं नूनं शुद्धवारिण्याः नदीं आगमिष्यति।" "एषा रम्या अशोकवाटिका तस्याः योग्याऽस्ति, धर्मपत्नी नृपतेः रामस्य प्रियासती।" "यदि सा दिव्यवदना जीवति, नूनं कूलशीतलवारिण्याः नदीं आगमिष्यति।" एवं चिन्तयन् महाहनुमान् नरपतिपत्नीं प्रतीक्ष्य, सर्वं निरीक्ष्य, घनपुष्पितपत्रेषु गुह्यं स्थितः। इदानीं वाल्मीकिरामायणे सुन्दरकाण्डे पञ्चदशः सर्गः श्रोतव्यः। सः तत्र स्थित्वा मैथिलीं अन्वेषयन्, सर्वं देशं निरीक्ष्य भूमिं अवलोकयत्। सर्वत्र वल्लीवृक्षैः शोभितं, दिव्यगन्धरससमृद्धं, सर्वतः रमणीयं दृष्टवान्। तत् स्थानं नन्दनवद् मृगपक्षिसंयुक्तं, प्रासादसमूहैः कुटुम्बितं, कोकिलकूजितैः गुञ्जितं च अपश्यत्। सुवर्णपद्मनलिनीपूर्णैः सरः, नानाविधानि आसनानि, शय्याः, बहुमंजिरगृहैः युक्तं दृष्टवान्। सर्वकालशोभितवृक्षैः, फलैः समृद्धैः, अशोकवृक्षदीप्त्या, सूर्यप्रभया शोभितं। तत्र हनुमान् तं स्थलम् अग्निवद् दीप्तं अपश्यत्, शाखाः पत्रविहीनाः, पक्षिणः तत्र सततं पत्राणि पतयन्ति इव। शतशः पक्षिणः निर्गच्छन्तः, विविधपुष्पमालाभिः शोभिताः, अशोकवृक्षाः दुःखहरपुष्पसमृद्धाः। पुष्पभारात् भूमिं स्पृशन्ति इव, कर्णिकारकिंशुकवृक्षाः पूर्णपुष्पाः। तत्र प्रदेशः तेषां वृक्षाणां प्रभया सर्वतः उज्ज्वलः, पुन्नागसप्तपर्णचम्पकुद्धालकवृक्षैः समृद्धः। बहवः वृक्षाः गाढमूलाः, पूर्णपुष्पाः शोभन्ते; केचित् सुवर्णमयाः, अन्ये अग्निशिखावद् दीप्ताः। अशोकवृक्षाः सहस्रशः, अञ्जनवद् श्यामाः, दिव्यं नन्दनचैत्ररथगृहवद्। तद् स्थानं अद्भुतं, अकल्पनीयम्, दिव्यम्, रम्यरूपसमन्वितम्; पुष्पसमूहैः व्योमवत्। शतशः पुष्परत्नैः शोभितम्, पञ्चमसागरवद्, सर्वकालपुष्पवृक्षैः, मधुगन्धसमृद्धम्। एवं हनुमान् सर्वं रमणीयं वनं, सरः, पर्वतं, प्रासादं, वृक्षसमूहं, पुष्पमाल्यं च निरीक्ष्य, सीतायाः दर्शनाय सन्नद्धः, गूढः स्थितः, प्रतीक्षाम् अकुर्वत्।