हनुमान्, वायुपुत्रः कपिश्रेष्ठः, तस्मिन् वनान्तरे विचरन्, शतशः लतानां आवरणैः, पुष्पगुच्छैः संवेष्टितैः, नानाविधकुञ्जैः परिवृतैः, करवीरवनेन विभक्तं तद्देशं ददर्श। तत्र स महाकपिः मेघसन्निभं विशालं पर्वतम् अपश्यत्, यस्य शिखराणि उन्नतानि, नानावर्णशृङ्गैः शोभितानि, सर्वतः गिरिशिलाभिः परिवृतानि च। तस्य पर्वतस्य शिलागृहैः आवृतं, नानाविधवृक्षैः समन्ततः परिवृतं रम्यं गिरिं महाकपिः पश्यति स्म। तस्मात् पर्वतात् एकं नदीप्रवाहं पतन्तं कपिः अपश्यत्, सा इव प्रियायाः प्रियाङ्कात् पतिता प्रियतमा। तस्याः नदीस्य तीरम् उपरि पतितवृक्षशिखरैः भूषितम्, सा इव कोपिता प्रिया स्वसुहृद्भिः निगृह्यते इति प्रतितिष्ठति। पुनः स महाकपिः तां पुनरागतसलिलां नदीं अपश्यत्, सा इव प्रियतमा पुनः प्रियस्य समीपं कान्त्या युक्ता आगता। तस्मात् न दूरम्, स वायुसूनुः कपिश्रेष्ठः हनुमान् नानापक्षिसंघैः पूर्णानि पद्मिनीः अपश्यत्। कृत्रिमं दीर्घकूपं च सः अपश्यत्, शीतलेन जलनिवहेन पूर्णं, रत्नमयैः सोपानैः विभूषितं, मुक्ताशुक्लरेणुना शोभितं च। तत्र नानाविधमृगगणैः विशिष्टं, अद्भुतं विचित्रवनं, विश्वकर्मणा निर्मितानि महाप्रासादानि च दृष्टानि। सर्वत्र कृत्रिमोपवनैः शोभितं, सर्वे वृक्षाः पुष्पफलसम्पन्नाः। सर्वेषां छायामण्डपाः उत्तमाः, सुवर्णवेणुवेष्टिताः, नानाप्रसारितलतानां पत्रसमूहैः अच्छादिताः। तत्र महाकपिः एकं सुवर्णशिंशपावृक्षं अपश्यत्, सर्वतः सुवर्णमण्डपैः परिवृतम्। भूमि-प्रदेशान्, पर्वतानाम् उद्गमांश्च, अन्यांश्च सुवर्णवृक्षान् मयूरसदृशदीप्तिमन्तः अपश्यत्। तेषां वृक्षाणां प्रभया महाबलः हनुमान् चिन्तयामास—"अहं सर्वतः सुवर्णमयोऽस्मि, मेरुसदृशः।" तान् सुवर्णवृक्षान् वातेन कम्पितान्, शतशः लघुघण्टानां निनादेन प्रतिध्वनितान् दृष्ट्वा, विस्मयं जगाम। ततः शोभनं तं शिंशपावृक्षं, पत्रैः अच्छन्नम्, पुष्पप्ररोहैः शिखरशोभितं, शीघ्रः हनुमान् आरोहत्। स चिन्तयामास—"इतः अहं वैदेहीं द्रक्ष्यामि, या रामदर्शनकाङ्क्षिणी, दुःखार्ता, कदाचित् अत्र तत्र विचरन्ती। एष एव तस्य दुष्टस्य रम्यः अशोकवनः, चन्दनचम्पकबकुलवृक्षैः शोभितः। अत्र रम्यं पद्मिन्यपि, पक्षिसंघैः सेव्यमानम्, नूनं सा राजपुत्री जानकी अत्र आगमिष्यति। सा राज्ञः प्रियभार्या, वनवासकुशलाऽपि जानकी नूनं अत्र आगमिष्यति। अथवा सा मृगशावाक्षी, बुद्धिमती, रामचिन्तया क्लिष्टा, शीघ्रं वनमिदं प्राप्स्यति। रामशोकसमाक्रान्ता सा दिव्या सुश्रोणी, सदा वनवासरता, नूनं अत्र आगमिष्यति। सा सदा वनवासिनां सङ्गं काङ्क्षति, सती जनकात्मजा, रामस्य प्रिया। कृष्णा सा जानकी, सायं स्नानकर्मनिरता, नूनं शुद्धसलिलां नदीं सायाह्ने समुपैष्यति। एष रम्यः अशोकवनः तस्याः युक्तः, सा धर्मपत्नी नराधिपस्य, रामस्य प्रियंवदा। यदि सा दिव्या, शशिसदृशमुखी जीवति, नूनं शीतलसलिलां नदीं आगमिष्यति।" एवं चिन्तयन् महाकपिः नराधिपपत्नीमुपेक्ष्य प्रतीक्षमानः, सर्वं समीक्ष्य, पुष्पितघनपत्रेषु निगूढः तस्थौ। अथ अधुना श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आस्तिक्ये सुन्दरकाण्डे पञ्चदशः सर्गः श्रोतव्यः। स तत्र स्थित्वा मैथिलीं अन्वेषयन्, समन्तात् सर्वं देशं निरीक्ष्य, भूमिं सम्यक् अपश्यत्। सर्वत्र लताप्रतानैः वृक्षैः शोभितं, दिव्यगन्धरससम्पन्नं, सर्वतः रमणीयम्। स तं देशं ददर्श, यः नन्दनवनसदृशः, मृगपक्षिसङ्कुलः, प्रासादमन्दिरसमाकीर्णः, कोकिलरवप्रतिध्वनितः। पद्मोत्पलसमाकीर्णैः सरोवरैः भूषितं, नानापीठशय्योपेतं, बहुप्रासादयुक्तम्। ऋतुषु सर्वेषु शोभनैः फलदायिभिर्वृक्षैः, पुष्पिताशोकवृक्षप्रभया, सवितुरिव प्रभया शोभितम्। तत्र हनुमान् तं देशं ददर्श, यः इव ज्वलितः, पत्रविहीनशाखाभिः, पक्षिभिः निरन्तरं शून्यीकृतमिव। शतशः पक्षिसङ्घैः निर्गच्छद्भिः, नानापुष्पमालाभिः भूषितं, शोकार्तिनाशनैः पुष्पिताशोकवृक्षैः च। पुष्पभारगौरवेण भूमिमिव स्पृशन्तं, कर्णिकारकिंशुकपुष्पैः शोभितम्। तैः वृक्षैः प्रभया तद्देशं सर्वतः प्रकाशितमिव, पुन्नागसप्तपर्णचम्पकउद्दालकवृक्षैश्च। बहवः सुप्ररोहमूलवृक्षाः सम्यक् पुष्पिताः तत्र स्थिताः, केचन सुवर्णदीप्तिभास्वराः, केचन वह्निशिखासदृशप्रभाः। तत्र सहस्रशः अशोकवृक्षाः कालाञ्जनसदृशाः, देवतानां नन्दनचैत्ररथवनयोः अद्भुतसदृशाः। तद्वनं तु अतिविचित्रं, कल्पातीतं, दिव्यं, रम्यरूपसमन्वितं, द्वितीयमिव नभः, पुष्पप्रभाकदम्बैः पूर्णम् इव बभासे।