परितः दीर्घनद्याः सन्ति, वृक्षशोभिताः, येषां जलं मधुरमिव, शुद्धं पुण्यं च प्रवहति। ताः नद्यः शतशः लतानां आवरणेन, पुष्पसमूहैः सन्ततम् आवृताः, विविधान् काननैः परिवृताः, करवीरवनैः च विभक्ताः। तत्र कपिः स महाबलः एकं पर्वतम् अपश्यत्, मेघसन्निभम्, उच्चैः शिखरैः समन्वितम्, नानावर्णशिखरैः भूषितम्, सर्वतः शिलासंकटेभ्यः परिवृतम्। सः पर्वतः शिलागृहैः आच्छादितः, नानाविधवृक्षैः च संवलितः, भूमौ रम्यः स कपिना दृष्टः। तस्मात् पर्वतात् कपिः एकां नदीं पतन्तीं अपश्यत्, या प्रियया प्रियस्य अङ्कात् पतिता इव अवतीर्णा। तया नदीया जले पतितवृक्षशिखरैः भूषिते, सा नदी प्रियसखीभिः निरुद्धा कोपिता नारीव अभवत्। पुनः कपिना सा नदी पुनरागतजलसमृद्धा दृष्टा, या प्रियया प्रियस्य समीपं पुनः आगता इव शोभिताभवत्। तस्मात् देशात् न दूरम्, पवनसुतः कपिश्रेष्ठः हनुमान् नानाविहङ्गसमूहैः क्रीडमानं पद्मसरोवरं अपश्यत्। सः कृत्रिमं दीर्घं जलाशयं अपि अपश्यत्, शीतलेन जलेन पूर्णम्, रत्नमयीः सोपानैः, मुक्तासिकतान्वितम्। तत्र नानाविधमृगगणैः शोभितं, विचित्रवृक्षोपवनयुक्तं, विश्वकर्मणा निर्मितानि महाप्रासादान्यपि दृष्टानि। सर्वत्र कृत्रिमोपवनैः भूषितं, सर्वे वृक्षाः पुष्पफलसमृद्धाः। तत्र उत्तमच्छत्रमण्डपाः सुवर्णयष्टिभिः शोभिताः, बहुलतानिलतपत्रच्छन्नाः। स कपिश्रेष्ठः एकं सुवर्णं शिंशपावृक्षं अपश्यत्, यः सर्वतः सुवर्णमण्डपैः परिवृतः। सः भूमिभागान् पर्वतस्रोतांसि च दृष्ट्वा, अन्यांश्च सुवर्णवृक्षान् मयूरवर्णसमुज्ज्वलान् अपश्यत्। तेषां वृक्षाणां तेजसा वीरः स्वयम् अपि सर्वतः सुवर्णमयोऽहमिव मेरुः इति मेने। तान् सुवर्णवृक्षान् वातेन कम्पमानान्, शतशः लघुघण्टानिनादितान् दृष्ट्वा विस्मितोऽभवत्। सः शीघ्रगामी हनुमान् तं रम्यं पत्रच्छन्नं, पुष्पकोरकनवपल्लवशोभितं शिंशपावृक्षं आरोहति स्म। तत्र स्थित्वा, "इह वैदेही रामदर्शनकाङ्क्षिणी, दुःखिता, कदाचित् इतः तत्र विचरन्ती दृश्येत" इति चिन्तयन्। "एषा नूनं तस्य दुष्टस्य शोभना अशोकवनिका, चन्दनचम्पकबकुलवृक्षैः भूषिता। अत्रापि रम्यः पद्मसरोवरः, विहङ्गसमूहसेवितः; नूनं सा राजपुत्री जानकी अत्र आगमिष्यति। सा राघवप्रियासती, वनवासकुशला जानकी नूनं अत्र आगमिष्यति। अथवा सा मृगाक्षी बुद्धिमती, रामचिन्तया व्याकुला, शीघ्रमेव अत्र वनं प्राप्स्यति। रामशोकसम्पीडिता सा दिव्या सुशीला वनवासप्रिया नूनं अत्र आगमिष्यति। सा सदा वनवासिनां संगमे स्पृहयति, जानकात्मजा धर्मज्ञा रामप्रियासती। कृष्णवर्णा सा जानकी सायं संध्योपासना-रतिः, नूनं शुद्धजलां नदीं सायं समागमिष्यति। एषा शोभना अशोकवनिका तस्याः उपयुक्ता, धर्मपत्नी नृपतेः, रामसम्मानिता। यदि सा दिव्या सा चन्द्रमुखी जीवति, नूनं शीतलजलां नदीं समागमिष्यति।" इति चिन्तयन् महाकपिः नृपतेः भार्यां प्रतीक्षन्, सर्वं निरीक्ष्य, पुष्पितगुल्मगहनमध्ये गुह्यः स्थितः। इदानीं पुण्ये वाल्मीकि-रामायणे सुन्दरकाण्डे पञ्चदशः सर्गः श्रोतव्यः। स हनुमान् तत्र स्थित्वा मैथिलीं अन्वेषयन्, सर्वं देशं निरीक्ष्य, भूमिम् अपश्यत्। सर्वत्र लतावितानैः वृक्षैः भूषितं, दिव्यगन्धरससम्पूर्णं, सर्वतः शोभायुतं तद् अद्भुतं स्थलम् अपश्यत्। तद् नन्दनवनसदृशं, मृगशकुन्तयुतं, प्रासादसमूहैः आकुलं, कोकिलरवैः प्रतिध्वनितम्। सुवर्णपद्मकुमुदयुतैः सरोवरैः, नानापीठशयनैः, बहुप्रासादसमृद्धम्। सर्वकाले रम्यवृक्षैः, फलैः समृद्धैः, पुष्पिताशोकवृक्षैः, उदयार्कतेजसा शोभितम्। तत्र हनुमान् तं देशं ददर्श, इव दह्यमानं, पत्रशून्यशाखाभिः, पक्षिभिः सदा शून्यीकृतम्। शतशः पक्षिणः निर्गच्छन्तः, नानापुष्पमालाभिः भूषिताः, शोकार्तिनाशनपुष्पभारिताशोकवृक्षाः च तत्र सन्ति। पुष्पभारैः भूमिस्पृशः, कर्णिकारकिंशुकपुष्पैः सुसम्पन्नाः च। तद् देशं तेषां वृक्षाणां प्रभया सर्वतः प्रकाशमानम् इव बभासे; पुंनागसप्तपर्णचम्पकुद्धालकवृक्षैः अपि शोभितम्। बहवः गभीरमूलवृक्षाः सुसम्पुष्पिताः तत्र स्थिताः; केचन सुवर्णदीप्तिभिः, अन्ये अग्निशिखाज्योतिषा शोभन्ते। तत्र सहस्रशः अशोकवृक्षाः कालाञ्जनसदृशाः, देवानां नन्दन-चैत्ररथयोः इव अद्भुतवनानि बभुः।