हनूमान् तदा तत्र अशोकवनिकायाम् विचरन्, विपुलवायुनाऽभिहतः शाखामात्रावशिष्टाः विहङ्गवर्गविरहिताः वृक्षाः सर्वे जडप्रायाः इव दृष्टाः। सा वनराजिः, युवत्याः स्रस्तकेश्याः, भग्नभूषणायाः, नाग्रदंष्ट्रायाः च दन्तच्छदादिभिः नखदंष्ट्राभ्यां च विक्षतायाः इव, तेन कपिना पुच्छहस्तपादैः क्षिप्ताः भग्नवृक्षा बभूवुः। स कपिः बलात् महावल्लीनां हारान् विदार्य, यथा वृष्टिकाले वातेन मेघसमूहाः विक्षिप्यन्ते, तथा तान् विक्षिप्य जगाम। तत्र स कपिः रम्यरत्नमयतलानि, रजततलानि, सुवर्णतलानि च सर्वत्र विचरन् अपश्यत्। तत्र च विविधाकृतयः उत्तमवारिसम्पन्नाः सरांसि, क्वचित् रत्नमयानि शोभमानानि, मणिमयानि सोपानानि युक्तानि अपश्यत्। तेषां तटेषु मुक्ताफलप्रवालमयः वालुकाः, अन्तः स्थलानि स्फटिकमयानि, शोभनसुवर्णवृक्षैः शोभितानि आसन्। स तानि सरांसि उत्पलैः नीलोत्पलैश्च विभूषितानि, चक्रवाकैः शोभितानि, जलचरगणनिनादितानि, हंसक्रौञ्चस्वनैः पूरितानि च दृष्टवान्। सर्वतः दीर्घनद्यः वृक्षसम्पुटाभिः परिवृताः, अमृतोपमा शुद्धपुण्या जलानि च आसन्। शतशः लतानां समूहैः आवृतानि, पुष्पगुच्छैः वेष्टितानि, नानावनगुल्मैः परिवृतानि, कुरबकवनैः विभक्तानि च तानि आसन्। अथ स कपिः पर्वतम् अपश्यत्, यः मेघसमविस्तीर्णः, उन्नतशिखरैः, नानावर्णशिखरैः भूषितः, सर्वतः शिलाखण्डैः परिवृतः। तं पर्वतं शिलाप्रासादैः आच्छादितम्, नानावृक्षसंवृतम्, भुवि रमणीयम् अपि वीर्यवान् कपिः दृष्टवान्। तस्मात् पर्वतात् कपिः सरितम् अपश्यत्, या प्रियया प्रियाङ्कात् पतिता इव अधः पतति स्म। सा सरित् पतितवृक्षशिखरैः भूषिता, कोपिता स्त्री स्वसखीभिः निरुद्धा इव दृश्यते स्म। पुनः स महाकपिः तां सरितम् पुनरागतवारिणा पूरिताम् अपश्यत्, या प्रियया स्वप्रियं प्रति पुनरागता दीप्तिमती इव बभूव। तस्मात् न दूरं हनूमान्, कपिश्रेष्ठः, वायुपुत्रः, नानाविहङ्गसंघैः पूर्णानि पद्मिनीसरोवराणि दृष्टवान्। स च कृत्रिमम् दीर्घकूपम् अपि अपश्यत्, शीतलवारिसम्पन्नम्, उत्तमरत्नसोपानयुक्तम्, मुक्ताफलवालुकया दीप्तिमन्तम्। तत्र नानामृगगणैः विशिष्टम् अद्भुतम् शोभितम् वनम्, विश्वकर्मणा निर्मितानि महाप्रासादान्यपि दृष्टवान्। सर्वत्र कृत्रिमवनैः विभूषितम्, सर्वे वृक्षाः पुष्पफलसम्पन्नाः आसन्। सर्वे छायायुक्ताः, सुशोभनमञ्चोपवेशयुक्ताः, सुवर्णरजुयुक्ताः, बहुलतानपत्रैः आच्छादिताः आसन्। स महाकपिः एकम् सुवर्णमयं शिंशपावृक्षम् अपश्यत्, यः सर्वतः सुवर्णमञ्चैः परिवृतः। तत्र भूमिप्रदेशान्, पर्वतप्रवाहांश्च, अन्यांश्च सुवर्णवृक्षान् मयूरवर्णप्रभान् दृष्टवान्। तेषां वृक्षाणां प्रभया स वीर्यवान् स्वम् अपि सर्वतः सुवर्णमयं मेरुसदृशम् इति चिन्तितवान्। तान् सुवर्णवृक्षान् वातेन संपन्नतान्, शतशः लघुघण्टानिनादितान् दृष्ट्वा विस्मयं जगाम। स शीघ्रः हनूमान् तं शोभनं पत्रपल्लवसम्पूर्णं शिंशपावृक्षं आरोह्य स्थितवान्। तत्र स चिन्तयामास—अत्रैव अहं वैदेहीं द्रक्ष्यामि, या रामदर्शनलालसा, दुःखार्ता, कदाचिद् अत्र तत्र विचरन्ती दृश्येत। एषा नूनम् तस्य दुष्टस्य रम्या अशोकवनिका, चन्दनचम्पकबकुलवृक्षैः विभूषिता। अत्रापि शोभनं पद्मसरः, विहगसंघैः सेवितम्, नूनं सा राजपत्नि जानकी अत्र आगमिष्यति। सा राघवप्रियया धर्मज्ञा जानकी वनेषु चेष्टितकुशला नूनम् अत्र आगमिष्यति। अथवा सा मृगनयना बुद्धिमती रामचिन्तया संतप्ता शीघ्रमेव अत्र वने आगमिष्यति। रामशोकसम्पीडिता सा दिव्या सुकेशी सदा वनवासप्रिया अत्र नूनम् आगमिष्यति। सा सदा वनवासिनां संगमनिरता, जनकात्मजा धर्मपरा रामप्रियासती। कृष्णा सा जानकी सायं संध्योपासनारता नूनं शुद्धवारिसम्पन्नायां सरिति आगमिष्यति। एषा शोभना अशोकवनिका तस्यै युक्ता, धर्मपत्नी राज्ञः रामस्य प्रियासती। यदि सा दिव्या मुखचन्द्रा जीवति, नूनं शीतलवारिण्यां सरित्याम् आगमिष्यति। एवं चिन्तयन् महाकपिः रामपत्नीम् प्रतीक्षमानः, सर्वं निरीक्ष्य, पुष्पितगहनपत्रेषु रहितः स्थितवान्। इदानीं श्रीमद्वाल्मीकीयरामायणे सुन्दरकाण्डे पञ्चदशः सर्गः श्रोतव्यः। स हनूमान् तत्र स्थित्वा मैथिलीम् अन्विष्यन्, सर्वं देशम् निरीक्ष्य, भूमिम् अवलोकयत्। सर्वत्र लतावितानैः वृक्षैः युक्तम्, दिव्यगन्धरससम्पूर्णम्, सर्वतः शोभनम् अपश्यत्। नन्दनसदृशं तं देशम् मृगविहगसंघैः पूर्णम्, प्रासादमन्दिरसमाकीर्णम्, कोकिलस्वनैः प्रतिनादितम् अपि दृष्टवान्।