महाबलवान् हनुमान् तदा तेषु वनान्तरेषु विचरन्, तेषां महानां वृक्षाणां पत्रशिखराणि कम्पितानि, पुष्पफलानि च विक्षिप्तानि दृष्टवान्। त एव वृक्षाः पराजिताभिः वेश्याभिः वस्त्राभरणानि विसृज्य यथा दृश्यन्ते, तथा निपेतुः। हनुमता शीघ्रता कम्पिताः ते श्रेष्ठाः फलिनः वृक्षाः त्वरया पुष्पाणि पत्राणि फलानि च मुमुचुः। पक्षिसंघैः शून्या, शाखामात्रशेषाः ते वृक्षाः प्रचण्डेन वायुनाऽपि कम्पिताः निर्जीवाः इव अभवन्। युवत्याः विवर्णितकेशरचना, नष्टाभरणा, दन्तशोभा च रक्तवर्णिताधरया नखदंष्ट्राभ्यां विदारितया यथा रूपं, तथा हनुमतः पुच्छहस्तपादैः ताडितः अशोकवनिकायाः भग्नवृक्षसमूहः अभवत्। महाकपिना बलात् महानां लतानां हाराः विदारिताः, यथा वृष्टिकाले वातेन मेघसमूहाः विक्षिप्यन्ते। तत्र कपिः रत्नमयमणिविशेषैः शोभितान् मणिमयान्, रजतमयान्, सुवर्णमयान् च भूतलान् विचरन् दृष्टवान्। तत्र विविधवर्णानां सरांसि उत्तमसलिलपूर्णानि, कुतःकुतः रत्नमयैः सोपानैः भूषितानि अपश्यत्। तेषां सरतटानां वालुकाः मुक्तामणिप्रवालमय्यः, अन्तर्भूमयः स्फटिकमय्यः, तटाः सुवर्णवृक्षैः शोभिताः आसन्। सन्ततपुष्पोत्पलशोभितानि, नीलोत्पलविकसितानि, चक्रवाकसंघैः शोभितानि, जलचरपक्षिस्वनैः, हंसबकघोषैः च पूर्णानि तानि सरांसि आसन्। परितः दीर्घनद्यः वृक्षसंवृताः, तासां जलानि अमृतकल्पानि, शुद्धानि, पुण्यानि च आसन्। शतशः लतानां समवायैः आवृतानि, पुष्पगुच्छैः आवेष्टितानि, विविधवृक्षगुल्मैः परिवेष्टितानि, करवीरवनैः विभक्तानि च तानि सरांसि आसन्। ततो महाकपिः मेघमिव महागिरिं दृष्टवान्, तस्य शिखराणि उच्चानि, नानावर्णसमलंकृतानि, सर्वतः शिलासंपुटैः परिवेष्टितानि च आसन्। सः गिरिः शिलागृहैः आच्छादितः, नानाविधवृक्षैः परिवृतः, हनुमता भूमौ रमणीयः दृष्टः। तस्मात् गिरितः नदीं पतन्तीं दृष्टवान्, या प्रियया प्रियस्याङ्कात् पतितेव दृश्यते। तया नदीया जलान्ते पतितवृक्षशिखरैः भूषिता, क्रुद्धया स्त्रिया सुहृद्भिः निवार्यमाणेव बभौ। पुनः स महाकपिः नदीं पुनरागतसलिलां दृष्टवान्, या प्रियया प्रियस्य समीपं पुनः आगत्य शोभिता इव बभूव। तस्मात् देशात् न दूरम्, पवनसुतः कपिश्रेष्ठः हनुमान् विविधविहंगसंघयुक्तानि पद्मिनीः दृष्टवान्। सः कृत्रिमं दीर्घं सरः अपि दृष्टवान्, शीतलेन सलिलेन पूर्णम्, उत्तमरत्नसोपानयुक्तम्, मुक्तावलुकाभिः शोभितम्। तत्र नानाविधमृगगणैः विलक्षणम्, विचित्रमालिन्यवनम्, विश्वकर्मणा निर्मितानि महाप्रासादानि अपश्यत्। सर्वत्र कृत्रिमवनैः भूषितम्, सर्वे वृक्षाः पुष्पफलसमृद्धाः च आसन्। सर्वे वृक्षाः उत्तमच्छत्रासनयुक्ताः, सुवर्णरज्जुभिः परिवेष्टिताः, नानाप्रसारितलतानि, विपुलपर्णानि च आसन्। महाकपिः एकं सुवर्णशिंशपावृक्षं दृष्टवान्, यः सर्वतः सुवर्णमयैः वेदिकाभिः परिवृतः आसीत्। तत्र भूमिभागान्, गिरिकुण्डानि, अन्यांश्च सुवर्णवृक्षान्, मयूरसदृशप्रभायुक्तान् अपश्यत्। तेषां वृक्षाणां प्रभया वीरः स्वयम् अपि सर्वतः सुवर्णमयोऽहम् इव मेरुं प्रति चिन्तयामास। वायुवेगेन कम्पितान् तान् सुवर्णवृक्षान् दृष्ट्वा, शतशः काञ्चनघण्टानिनादैः शब्द्यमानान्, विस्मयं जगाम। सः शोभनं शिंशपावृक्षं आरोहति स्म, यः पत्रैः आच्छादितः, पुष्पसमृद्धशिखरः, नवपल्लवसंपन्नः च आसीत्। तत्र शीघ्रगामी हनुमान् आरोह्य चिन्तयामास—"इहैव वैदेही रामदर्शनकाङ्क्षिणी, दुःखितहृदया, कदाचिदिह तत्र विचरन्ती द्रष्टव्या। नूनम् एषा तस्य दुष्टस्य रमणीया अशोकवनिका, चन्दनचम्पकबकुलवृक्षैः अलंकृता। अत्रापि रम्या पद्मिनी, पक्षिसंघसेविता, नूनं सा राजपुत्री जानकी अत्र आगमिष्यति। सा राघवप्रियाङ्गना, धर्मपत्नी, वनवासकुशलापि जानकी नूनं अत्र आगमिष्यति।" "वा, सा मृगाक्षी, बुद्धिमती, रामचिन्तया संतप्यमाना, शीघ्रं वनं प्रति आगमिष्यति। रामशोकाभिपीडिता, सा दिव्या सुश्रोणी, सदा वनवासप्रिया, नूनं अत्र आगमिष्यति। सा सदा वनवासिनां संगं काङ्क्षति, सती जनकनन्दिनी, रामप्रियाङ्गना। सा कृष्णा जानकी, सायं सन्ध्योपासना-निष्ठा, नूनं शुद्धसलिलायाः अस्याः नदीः सन्ध्याकाले आगमिष्यति।" "एषा रम्या अशोकवनिका, सती पतिव्रता, नराधिपपत्नी, रामस्य प्रियाङ्गना, तस्याः उपयुक्ता। यदि सा दिव्या स्त्री, मुखचन्द्रा, जीवत्येव, नूनं एषां शीतलसलिलां नदीं आगमिष्यति।" इति चिन्तयन्, महाकपिः नराधिपपत्नीं प्रतीक्ष्य, सर्वं निरीक्ष्य, पुष्पितघनपर्णच्छन्ने स्थाने गुह्यः स्थितवान्। इति श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डे चतुर्दशस्यान्ते पञ्चदशोऽध्यायः श्रोतव्यः। सः तत्र स्थित्वा, मैथिलीं अन्वेषयन्, सर्वं देशं निरीक्ष्य, सर्वं भूमिभागं पर्यवेक्षत्।