वरुणः पाशधारी, सोमः, आदित्याः, महाश्विनौ, सर्वे मरुतः च, एवम् अस्मिन् कार्ये विजयम् दातुं इच्छन्तु। सर्वाणि भूतानि, भूताधिपः, ये च अन्ये अदृश्याः मार्गे चरन्ति, ते अपि मे सफलताम् दातुं इच्छन्तु। कदा अहम् तस्याः महात्मनः मुखम् द्रक्ष्यामि—उन्नतं श्वेतदन्तं, निर्मलम्, शुद्धस्मितम्, पद्मपत्रनयनं, शशांकप्रभम्? अद्य सा सौम्या तपस्विनी, बलात् पीडिता, तस्य कृतघ्नस्य क्रूरस्य अनुदयिनः भीमस्य शोभायुक्तरूपस्य पाशात्, मम नेत्रयोः समक्षम् कथम् प्रकटिष्यते? इदानीं चतुर्दशसर्गस्य श्रवणम् कुरु। इति श्रीमद्वाल्मीकीयरामायणे सुन्दरकाण्डे चतुर्दशः सर्गः समाप्तः। ततः किञ्चित् चिन्तयित्वा ताम् स्मृत्वा, बलवान् तेजस्वी हनुमान् तस्य भवनस्य प्राकारम् उल्लंघ्य जगाम। प्राकारे स्थितः महाकपिः, हर्षपूर्णशरीरः, वसन्तारम्भे पुष्पिताग्राणि विविधानि वृक्षाणि अपश्यत्। सः शोभनान् अशोकान्, पुष्पितान् चम्पकान्, उद्दालकान्, नागान्, आम्रान्, कपिमुखसदृशान् अपि वृक्षान् ददर्श। एवं शतशः लतान् भूषितान् आम्रवनान् अतीत्य, धनुष्यः मुक्तबाणसदृशः सः तरुवनम् प्रविश्य गतः। तत्र अद्भुतं वनम् प्रविश्य, पक्षिसमृद्धम्, सर्वतः रजतसुवर्णवृक्षैः आवृतम्, महाबलवान् हनुमान् तद्विचित्रं वनम् ददर्श—यत्र पक्षिसमूहाः, मृगगणाः च, सूर्यस्य उदयवत् दीप्तम्। तस्मिन् वने विविधपुष्पफलयुक्ताः वृक्षाः, कुक्कुटैः मदोत्कटैः मधुकरीभिः च नित्यं सेविताः। यथाकालं तद्वनं उत्सवजनैः, पक्षिमृगैः च, मत्तमयूररवैः, विविधपक्षिसमूहैः च निनादितम् आसीत्। सः दोषरहितां राजकन्यां अन्वेषयन्, तत्र शान्तपक्षिणः जागरयामास। पक्षिसमूहाः उड्डीयमानाः, तेषां पक्षैः वायुः विक्षिप्तः, विविधवर्णानि पुष्पवृष्टयः अपतन्। पुष्पैः आवृतः वायुसुतः हनुमान् अशोकवनमध्ये पुष्पशैलेव शोभायमानः आसीत्। सः कपीः वृक्षगुच्छेषु सर्वदिशं शीघ्रगतिः, तं दृष्ट्वा सर्वाणि जीवानि वसन्तागमनम् इति मेनिरे। तत्र भूमिः, विविधवृक्षपुष्पपातैः अलंकृता, उत्सवाय सज्जिता योषित् इव दीप्तिमती अभवत्। महान् वृक्षाः, कम्पितपल्लवाग्राः, पुष्पफलविसृज्य, पराजिताः गणिका इव भूषणवस्त्रत्यागिन्यः इव दृष्टाः। शीघ्रगतिना हनुमता तैः फलभारयुक्तैः वृक्षैः पुष्पपर्णफलानि शीघ्रं विसृज्यन्ते स्म। पक्षिसमूहविहीनाः शाखामात्रशेषाः वृक्षाः, वायुनाः कम्पिताः, निर्जीवाः इव अभवन्। युवत्याः विकृतकेशाः, नष्टाभरणा, दन्तोष्ठाक्षतैः नखदन्तैः विदारिताः यथा, तथा हनुमता पुच्छहस्तपादैः ताडितः अशोकवनः भग्नवृक्षैः शोभितः। बलात् कपिना महान् लतानां हाराः विदारिताः, यथा वर्षाकाले वातेन मेघसमूहाः विक्षिप्यन्ते। तत्र कपिः रत्नमयभूमीः, रजतमयीः, सुवर्णमयीः च भूमीः विचरन् ददर्श। तत्र विविधरूपाः सरांसि, उत्तमजलपूर्णानि, रत्नमयसीढिकाभिः शोभितानि अपश्यत्। तेषां बालुकाः मुक्तामणिशोभिता, आभ्यन्तरभूमिः स्फटिकमयी, तीराः सुवर्णवृक्षैः शोभिताः। तानि प्रसन्नपद्मोत्पलानि, श्यामलोत्पलानि, चक्रवाकैः शोभितानि, जलपक्षिरवैः निनादितानि, हंसबकगणैः पूर्णानि। सर्वतः दीर्घनदीभिः वृक्षपान्तिभिः सीमितानि, तेषां जलम् अमृतसदृशम्, निर्मलम्, शुभम् आसीत्। शतशः लतानि, पुष्पगुच्छैः आवृतानि, विविधवनानि, करवीरवनविभागितानि तत्र आसन्। ततः सः मेघसदृशं पर्वतम् अपश्यत्—दीर्घशिखरयुक्तम्, विविधरंगशिखरशोभितम्, सर्वतः शिलाखण्डैः आवृतम्। शिलागृहैः आवृतम्, विविधवृक्षैः परिवेष्टितम्, सः महाकपिः तं रम्यं पर्वतम् अपश्यत्। तस्मात् पर्वताद् कपिः नदीं पतन्तीं अपश्यत्, यथा प्रियः प्रियस्य अंकात् पतितः। वृक्षाग्राणि जलपतितानि, कोपिता योषित् इव सखीभिः निगृहीता तत्र शोभितम्। पुनः सः महाकपिः ताम् नदीं प्रत्यागतजलपूर्णाम् अपश्यत्, यथा प्रियः प्रियस्य समीपम् उज्ज्वलः आगतः। तत्र समीपे वायुसुतः हनुमान्, कपिश्रेष्ठः, पद्मवनानि विविधपक्षिसमूहपूर्णानि अपश्यत्। कृत्रिमं दीर्घं सरः, शीतलजलपूर्णम्, उत्तमरत्नसीढिकाभिः शोभितम्, मुक्ताबालुकया दीप्तम् अपि ददर्श। तत्र विविधपशुगणैः अद्भुतम् अलंकृतवनम्, विश्वकर्मणा निर्मितानि महाप्रासादानि अपश्यत्। सर्वत्र कृत्रिमवनैः शोभितम्, सर्वे वृक्षाः पुष्पफलयुक्ताः आसन्। सर्वे उत्तमच्छायापीठयुक्ताः, सुवर्णयष्टिभिः रक्षिताः, बहुलतानिपर्णैः आवृताः आसन्। एवं हनुमान् तत्र वनं, सरांसि, पर्वतं, नदीं, प्रासादान्, विविधवृक्षान्, सर्वं विचित्रं रम्यं च दृष्ट्वा, सीतायाः अन्वेषणम् अनुवर्तयत्।