हनूमान् तदा आत्मनः कार्यसिद्धये ब्रह्माणं स्वयम्भुवं देवान् ऋषीन् अग्निं वायुम् पुरुहूतं वज्रिणं च सस्मार, तेषां च कृपया कार्यसिद्धिं प्रार्थयामास। वरुणं पाशधारिणं सोममादित्यांश्च, अश्विनौ महौ मरुतः सर्वे च, तेषां च कृपया कार्यसिद्धिं प्रार्थयामास। सर्वाणि भूतानि, प्रजापतिं च, ये च अन्ये अदृश्याः पन्थानमुपयान्ति, तेषां च कृपया कार्यसिद्धिं प्रार्थयामास। स चिन्तयन्, "कदा अहं तस्याः आर्यायाः मुखं पश्येयम्, या उत्तुङ्गशुभ्रदंष्ट्रा निर्मलस्मितवदना, पद्मपत्रनयनार्चिष्मती, शशाङ्कसमप्रभा?" इति। "सा स्निग्धा तापसी या दुर्जनेन दारुणेन निर्दयेन भीमवपुषा बलात् अपहृता, सा अद्य मम नेत्रयोः पुरतः कथं दृश्येत?" इति अपि चिन्तयामास। एवं चतुर्दशमोऽध्यायः समाप्तः। शृणु सर्गस्य चतुर्दशमम्, इति वाल्मीकि-महर्षेः श्रीरामायणे सुन्दरकाण्डे चतुर्दशः सर्गः समाप्तः। क्षणमेकं विचार्य, तां स्मृत्वा, महाबलः तेजस्वी हनूमान् तस्याः वेश्मनः प्राचीरे लंघयामास। प्राचीरे स्थित्वा, स महाकपिः प्रमुदितसर्वाङ्गः वसन्तागमसमये विविधपुष्पशिखरितान् वृक्षान् ददर्श। स अशोकान् शोभनान्, पुष्पितान् चम्पकान्, उद्दालकान् नागवृक्षांश्च, आम्रांश्च, वानरमुखसदृशांश्च वृक्षान् अपश्यत्। आम्रपल्लवैरलङ्कृतं लतानां शतैः शोभितं वनमतिक्रम्य, बाण इव धनुष्कोट्याः मुक्तः, तत्र प्रविवेश। तदद्भुतं वनं प्रविश्य, पक्षिस्वरैः निनादितं, सर्वतः रजतसुवर्णवृक्षैः परिवृतं, हनूमान् महाबलः तं विविधवर्णं काननं ददर्श, पक्षिसंघैः मृगगणैः च पूरितं, उदितार्कसमप्रभम्। सततपुष्पफलवृक्षैः, कूजनैः कोकिलैः, मदमत्तभृङ्गैः च, तद्वनं शोभितम्। तदा तत्र वसन्तसमये हृष्टजनैः, पक्षिमृगनिनादैः, मदान्धमयूरकूजनैः, विविधपक्षिसमूहैः च, वनं निनादितम्। स धर्मात्मा कपिः, तत्र निष्कलुषां राजपुत्रीं अन्वेषन्, सुप्तान् पक्षिणः प्रबोधयामास। पक्षिसंघाः उत्क्षिप्य पंखैः वायुमाकुलयन्तः, नानावर्णपुष्पवृष्टिं पातयामासुः। पुष्पैः आवृतः हनूमान् वायुपुत्रः अशोकवनमध्ये पुष्पगिरिरिव बभासे। स वृक्षपुञ्जेषु सर्वदिशं वेगेन सञ्चरतः कपिः दृष्ट्वा, तत्र स्थिताः प्राणिनः वसन्तागमनमिव मेनिरे। तत्र भूमिः, पादपपुष्पपातैः विविधैः आवृताः, उत्सवाभरणवती स्त्रीव शोभाम् अवाप। महावृक्षाः च, पत्रशिखरैः कम्पमानाः, पुष्पफलविसृप्ताः, पराजितगणिकेव वसनाभरणपरित्यक्ताः बभूवुः। शीघ्रवेगेन हनूमता कम्पिताः ते उत्तमवृक्षाः फलभारनम्राः, शीघ्रं पुष्पपल्लवफलानि मुञ्चन्तः। विहङ्गविहीनाः शाखामात्रशेषाः ते वृक्षाः, वातप्रभञ्जनवशात् निर्जीवाः इव दृश्यन्ते। युवत्याः केशपाशविक्षिप्तया, भूषणविनष्टया, दन्तोष्ठौ नखदंष्ट्राभ्यां विदारितया यथा रूपम्, तथा हनूमतः पुच्छहस्तपादैः ताडिताः अशोकवनिकाः भग्नवृक्षसमूहाः बभूवुः। सः कपिः बलात् महानलतानां हारमिव विदारयामास, यथा वृष्टिकाले वातः मेघसमूहान् विक्षिपति। तत्र सः कपिः रत्नमयप्रस्तरान्, रजतमयान्, सुवर्णमयान् च स्फटिकमण्डपान् ददर्श। तत्र विविधवर्णरूपाणि सरांसि, उत्तमवारिणि, रत्नमयशोभासोपानानि च, कदाचित् स्फटिकमणिमयमण्डान्यपश्यत्। तेषां तटेषु मुक्तामणिशङ्खशर्करामयः बालुकाः, अन्तः स्फटिकमण्डपाः, तटेषु सुवर्णवृक्षैः शोभिताः। ते सरांसि उत्पलनलिनविकासितानि, चक्रवाकशोभितानि, जलचरकुलनिनादितानि, हंसक्रौञ्चनिनादैः पूरितानि। सर्वतः दीर्घनद्यः वृक्षपङ्क्तिभिः सीमन्तिताः, अमृतोपमशुद्धपावनवारिण्यः। शतशः लतानां समूहेन आच्छादितानि, पुष्पगुच्छैः विततानि, विविधविटपिसमूहैः परिवृतानि, कुन्दवाटिकाभिः विविक्तानि। ततः सः पर्वतमेकं, मेघसङ्काशं, उच्चशिखरं, नानावर्णशिखरमण्डितं, शिलासमूहैः परिवृतं ददर्श। सः पर्वतः शिलामन्दिरैः आच्छादितः, नानाविधवृक्षैः परिवृतः, भूमौ रमणीयः महाकपिना दृष्टः। तस्मात् पर्वतात् कपिः एकां नदीं पतन्तीं ददर्श, यथा कान्तया प्रियाङ्कात् पतितया। शिखरपतितवृक्षैः शोभितां, क्रुद्धया प्रिया सखीभिः निवार्यमाणा इव दृश्यते। पुनः सः महाकपिः तां नदीं पुनरागतानां प्रियया सह प्रियसमीपे उज्ज्वलां इव ददर्श। तस्मात् न दूरात्, हनूमान् वायुपुत्रः कपिश्रेष्ठः, पद्मिन्यः विविधविहङ्गसंघैः पूरिताः ददर्श। कृत्रिमं दीर्घकूपं शीतलवारिणं, रत्नमयसोपानं, मुक्ताशर्कराभिः शोभितं च अपश्यत्। तत्र विविधमृगगणैः शोभितं, अद्भुतं विभूषितवनं, विश्वकर्मणा निर्मितानि महाप्रासादांश्च ददर्श। सर्वत्र कृत्रिमलतावनैः शोभितम्, सर्वे वृक्षाः पुष्पफलसमृद्धाः च अपश्यत्। एवं हनूमान् तत्र आश्चर्यमयेषु वनेषु, सरःसु, प्रासादेषु च विचरन्, सीतायाः अन्वेषणाय यथाक्रमं प्रस्थितः।